تحلیل رخساره‌ها در گذر از نهشته‌های اردوویسین (بخش بالایی سازند شیرگشت) به سیلورین (بخش زیرین سازند نیور) در جنوب باختر کاشمر، شمال بلوک طبس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

3 استاد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

4 دکترا، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، مرکز مشهد مشهد، ایران

چکیده

برش مورد مطالعه در جنوب باختر کاشمر در بلوک طبس و پهنه ساختاری- رسوبی ایران مرکزی قرار دارد. بر پایه مشاهدات صحرایی و مطالعات رسوب‌شناسی و سنگ‌نگاری دو مجموعه رخساره سیلیسی- آواری و کربناته در برش مورد مطالعه تشخیص داده شد. بر پایه بررسی متغیرهای قابل تشخیص در صحرا همچون ترکیب سنگی، فرم هندسی، ساخت‎های رسوبی، سطوح لایه‌بندی و مرز میان لایه‌ها، 3 لیتوفاسیس شامل کنگلومرایی (Gcm, Gp)، ماسه‌سنگی (St, Sr, Sh, Sl و Sm) و گلی (Fl) و بر پایه مطالعات سنگ‌نگاری 4 پتروفاسیس شامل ارتوکنگلومرای پلی میکتیک 1 و 2، آرکوزیک‎وک و ساب‎آرکوز و 4 مجموعه ریزرخساره متشکل از ریزرخساره‌های محیط دریای باز، سد، لاگون و کشندی شناسایی شده است. رسوبات سیلیسی آواری بخش بالایی سازند شیرگشت بر پایه وجود چرخه‌های ریزشونده بوما، قاعده فرسایشی و ترکیب گری‌وکی در یک محیط توربیدیتی بر جای گذاشته شده است. سنگ‌های کربناته بخش زیرین سازند نیور نیز بر پایه شواهدی مانند چینه‌بندی مورب پشته‌ای، چرخه‌های ریزشونده با رخساره‌های پرفسیل در قاعده در یک رمپ کم‌ژرفا و تحت تأثیر شرایط توفانی ته‌نشست کرده است. تغییر شرایط رسوب‌گذاری در گذر از رسوبات اردوویسین بالایی (سازند شیرگشت) به سیلورین زیرین (سازند نیور) می‌تواند ناشی از تأثیر زمین‌ساخت منطقه، گسترش یخچال‌ها و سپس ذوب آنها و نیز تغییرات آب‌و‌هوای دیرینه (در ارتباط با گسترش امواج توفانی) انجام شده باشد. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Facies analysis in transitional from Ordovician deposits (upper part of Shirgesht formation) to Silurian (lower part of Niur formation) in SW Kashmar, North of Tabas block

نویسندگان [English]

  • E Khazaei 1
  • M.H Mahmudy Gharaie 2
  • A Mahboubi 3
  • J Taheri 4
1 M.Sc. Student, Department of Geology, Faculty of Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
2 Associate Professor, Department of Geology, Faculty of Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
3 Professor, Department of Geology, Faculty of Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
4 Ph.D., Geological Survey of Iran, Mashhad Branch, Mashhad, Iran
چکیده [English]

The studied section in SW Kashmar located in Tabas block of central Iran sedimentary - structural zone. According to field observations and petrography, two sets of siliciclastic and carbonate facies were distinguished. Three lithofacies were identified based on the field parameters such as lithology, geometry, sedimentary structures, layering surfaces and bedding contacts. Three lithofacies including conglomerate (Gcm, Gp), Sandstone (St, Sr, Sh, Sl, Sm), muddy (Fl), four petrofacies (polymictic orthoconglomerate 1 and 2, arkosic wacke, and subarkose as well as four microfacies associations  of open marine, shoal, lagoon, tidal flat were identified based on microscopic features such as grain type, grain size and texture. Based on finning upward Bouma cycles, erosional surface and greywacke composition, siliciclastic sediments of upper part of the Shirgesht Formation are deposited in turbidity conditions. Present of hummocky stratification, finning upward cycles with shellbeds at the base of units revealed that carbonate rocks of lower part of the Niur Formation are deposited in a shallow ramp storm - dominated. The regional tectonic, expansion of glaciers and melting led to environmental changes during Upper Ordovician – Early Silurian transition in the studied region.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Facies
  • Shirgesht Formation
  • Tabas Block
  • Central Iran
  • Niur Formation
  • Turbidite
  • Storm deposit

طاهری، ج.، 1382- چینه‌شناسی رسوبات سیلورین در نواحی جنوب باختری کاشمر و شمال طبس بر اساس کنودونت‌ها، پژوهشکده علومزمین، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، 146 ص.

علوی نائینی، م.، 1372- چینه‎شناسی پالئوزوئیک ایران، سازمان زمین‎شناسی و اکتشافات معدنی کشور، طرح تدوین کتاب زمین‎‌شناسی ایران، شماره 5، 492 ص.

لاسمی، ی.، 1379- رخساره‌ها، محیط رسوبی و چینه‌نگاری سکانسی نهشته‌سنگ‌های پرکامبرین بالایی و پالئوزوئیک ایران، وزارت صنایع و معادن، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 180 ص.

موسوی حرمی، ر.، محبوبی، ا.، خردمند، ع. و زندمقدم، ح.، 1387- آنالیز رخساره‌های سنگی و سیکل‌های به طرف بالا ریز شونده در نهشته‌های سیلیسی آواری سازند داهو (کامبرین پیشین) واقع در شرق و جنوب شرق زرند، شمال غرب کرمان. فصلنامه زمین‎شناسی ایران، شماره ششم، صص. 71 تا 85.

 

Aigner, T., 1982- Calcareous Tempestites: Storm-dominated stratification in Upper Muschelkalk limestones (Middle Trias, SW Germany). In: Einsele, G. and Seilacher, A. (Eds.), Cyclic and Event Stratification. Springer-Verlag, Berlin: 180-198.

Bakush, S. H. and Carozzi, A. V., 1986- Subtidal storm induced carbonate ramp model: Galena Group (Middle Ordovician) along Mississippi river (lowa, Wisconsin, Illinois and Missouri), USA. Arch. Sc., Geneve 39: 141-183.

Bass, H. J., 2004- Conditions for formation of massive turbiditic sandstones by primary depositional processes. Sedimentary Geology 166: 293-310.

Bouma, A. H., 1962- Sedimentology of some flysch deposits. Amsterdam Elsevier, 168p.

Bouma, A. H., 2004- Key controls on the characteristics of turbidite systems. In: Lomas, S.A., Joseph, P. (Eds.), Confined turbidite systems. Geological Society, London, Special Publications 222: 9-22.

Chuanmao, L., Friedman, G. M. and Zhaochang, Z., 1993- Carbonate storm deposits (tempestites) of middle to upper Cambrian age in the Helan Mountains, NW China. Carbonates and Evaporites 8: 181-190.

Davis, R. A. and Dalrymple, R. W., 2012- Principles of Tidal Sedimentology. Springer, Heidelberg, 612p.

Dickson, J. A. D., 1966- Carbonate identification and genesis as revealed by staining. Journal of Sedimentary Petrology 36, 441-505.

Dott, R. J. and Bourgeois, J., 1982- Hummocky stratification: Significance of its variable bedding sequences. Geological Society of America Bulletin 93: 663–680.

Dunham, R. J., 1962- Classification of carbonate rocks according to depositional texture. In: W.E. Ham (Ed.), Classification of carbonate rocks. AAPG Memoir 1: 108-121.

Einsele, G., 2000- Sedimentary Basin: Evolution, Facies and Sediment Budget. Springer, 792pp.

Flugel, E., 2010- Microfacies of Carbonate Rocks Analysis Interpretation and Application. Springer- Verlag, 976 pp.

Gao, D., Yang, H., Zuo, F., Cai, Z., Zhang, L. and Liu, J,. 2014- Microfacies and depositional environments of the Late Ordovician Lianglitage Formation at the Tazhong Uplift in the Tarim Basin of Northwest China. Journal of Asian Earth Sciences, V.83, 1-12.

Gavidel-Syooki, M., 2003- Palynostratigraphy and paleogeography of Lower Paleozoic strata at Kuh-e-Boghou, Southwest of Kashmar city, at Eastern Central Iran. Iranian International Journal of Science 4: 181-207.

Harms, J. C., Southard, J. B. and Walker, R. G., 1982- Structures and Sequence in Clastic Rock. SEPM, Short Course, Chapter 1: 55 pp.

Higgs, K. E., King, P. R., Raine, J. I., Sykes, R., Browne, G. H., Crouch, E. M. and Baur, J. R., 2012- Sequence stratigraphy and controls on reservoir sandstone distribution in an Eocene marginal marine- coastal plain fairway, Taranaki Basin, New Zealand. Marine and Petroleum Geology 32: 110-137.

Ingersoll, R. V., Bullard, T. F., Ford, R. L., Grimm, J. P., Pickle, J. D. and Sares, S. W., 1984- The effect of grain size on detrital modes: A test of the Gazzi-Dickinson point – conting method., Journal of Sedimentary Petrology, 54, 0103-0116.

Lasemi, Y., Jahani, D., Amin-Rasouli, H. and Lasemi, Z., 2012- Ancient carbonate tidalites. In: Davis, R.A., Dalrymple, R.W. (Eds.), Principles of Tidal Sedimentology. Springer, Heidelberg:  567-607.

Miall, A. D., 2000- Principle of Sedimentary Basin Analysis. Springer- Verlag, New York, 668p.

Miall, A. D., 2006- The Geology of Fluvial Deposits: Sedimentary Facies, Basin Analysis and Petroleum Geology. Springer-Verlag, New York, 582pp.

Mickala, O. R., Fournier, F., Affaton, P., Vidal, L., Mounguengui, M. M., Boudzoumou, F., Malounguila Nganga, D., Vandamme, D., Miche, H. and Borschneck, D., 2015- Microfacies, paleoenvironments and development pattern of Neoproterozoic cap carbonates in the Niari–Nyanga Basin (Congo and Gabon Republics, Central Africa). Journal of African Earth Sciences 109: 27–36.

Mohseni, H. and Al-Aasm, S. 2004- Tempestite deposits on a storm-influenced carbonate ramp: An example from the Pabdeh Formation (plaleogene), Zagros basin, SW Iran. Journal of Petroleum Geology 27: 163-178.

Molina, J. M., Ruiz-Ortiz, P. A. and Vera, J. A., 1997- Calcareous tempestites in pelagic facies (Jurassic, Betic Cordilleras, Southern Spain). Sedimentary Geology 109: 95-109.

Pettijohn, F. J., Potter, P. E. and Siever, R., 1987- Sand and Sandstone (2nd edition): Springer-Verlag, New York, 617pp.

Roy, R. K., Moniruzzaman, M., Badrul Alam, A. K. M., Kabir, M. R., Chaudhuri, S., Mahmud, S. and Roy P. J., 2007-Turbidites in the upper Bhuban member of the Sitakund anticline, Chittagong, southeastern Bangladesh. Jornal of Life Earth Science 2(2): 1-16.

Ruttner, A. W., Nabavi, M. H. and Hajian, J., 1968- Geology of the Shirgesht area (Tabas area, east Iran). Geological Survey of Iran, Reports 4: 1–133.

Scholle, A. P. and Ulmer-Scholle, D. S., 2003- A Color Guide to the petrography of Carbonate rocks: Grain, texture, prosity, diagenesis, AAPG Memoir 77: 466 pp.

Stampfli, G. M., Mosar, J., Favre, P., Pillevuit, A. and Vanney, J. C., 2001- Permo-Mesozoic evolution of the western Tethys realm: the NeoTethys East Mediterranean Basin connection. In: Ziegler, P.A., Cavazza, W., Robertson, A.H.F., Crasquin-Soleau, S. (Eds.), Peri-Tethyan Rift/Wrench Basins and Passive Margins. Mémoires du Muséum National d’Historie Naturélle, Paris 186: 51–108.

Strba, L., 2012- Deep-marine channel deposits of Cotumba-Sita-Tătaru Sandstones, Teleajen Valley, Romania (East Carpathian Flysch Zone). Studia UBB, Geologia 57: 27-34.

Tianrui, S., 1991- Textural maturity of arenaceous rocks derived by microscopic grain size analysis in thin section. In: Syvitski, P.M. (Eds.), Principles, Methods and Application of Particle Size Analysis. Cambridge University Press, Cambridge: 163-173.

Tillman, R. W., 1986- Swaley cross-stratification and associated features, Upper Cretaceous Western Interior Seaway of United States: AAPG Bulletin 70: 656.

Tucker, M. E., 2001- Sedimentary Petrology, Third Edition, Blackwell, Oxford, 260 pp.

Walker, R. G., 1982- Hummocky and swaley cross stratification: 11th International Congress on Sedimentology, Hamilton, Ontario, Canada, McMaster University, Field Guide Book, Excursion 21A:  22–30.

Wilmsen, M., Fürsich, F. T., Seyed-Emami, K. M., Majidifard, R. and Zamani-Pedram, M., 2010- Facies analysis of a large-scale Jurassic shelf-lagoon: the Kamar-e-Mehdi Formation of east-central Iran. Facies 56, 59-87.