تحلیل ریزساختارها و سازوکارهای دگرشکلی بخش خاوری مجموعه اولترامافیک- مافیک ده‌شیخ، منطقه اسفندقه، جنوب استان کرمان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، گروه علوم ‌زمین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته، کرمان، ایران

2 استادیار، گروه علوم‌ زمین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته، کرمان، ایران

3 دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران

4 استادیار، گروه اکولوژی، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته، کرمان، ایران

چکیده

مجموعه اولترامافیک- مافیک ده‌شیخ در کمربند آمیزه‌های افیولیتی اسفندقه در استان کرمان قرار گرفته است. هارزبورژیت، لرزولیت، دونیت، کرومیتیت، پیروکسنیت و گابروهای لایه‌ای، واحدهای سنگی مجموعه ده‌شیخ را تشکیل می‌دهند. این مجموعه به علت داشتن کانسارهای کرومیت اهمیت فراوانی دارد. مجموعه ده‌شیخ بخشی از سنگ‌کره اقیانوسی نوتتیس را تشکیل می‌دهد که طی بالاآمدگی از گوشته بالایی و جایگزینی در سطوح بالایی پوسته قاره‌ای سنندج- سیرجان، دچار دگرشکلی‌ شده است. تحلیل ریزساختاری، سه سازوکار دگرشکلی نوردپذیر درون بلوری، انتقال توده پراکنده و کاتاکلاستیک را در این مجموعه نشان می‌دهد. ریزساختارهای ماکل دگرشکلی، خاموشی موجی، نوار شکنجی، تیغه‌های جدایشی، بازبلورش دینامیکی، ریزبودیناژها، ریزشکستگی‌های کشش- جدایش، کشیدگی و طویل‌‎شدگی بلورها، خطواره کانیایی و رخ نوار برشی، سازوکار دگرشکلی نوردپذیر درون بلوری را تشکیل می‌دهند. سازوکار دگرشکلی انتقال توده پراکنده با تشکیل ریزساختارهای تماس‌های دانه‌ای فرورفته، لبه صاف شده و نفوذی به درون و رگچه‌ها همراه بوده است. سازوکار دگرشکلی پایانی کاتاکلاستیک با ریزساختارهای ریزشکستگی و ریزگسل گزارش می‌شود. افزون بر این، مطالعات میکروسکوپی نسل‌های مختلفی از زایش کانی‌های الیوین، پیروکسن و اسپینل را تحت شرایط گوشته بالایی تا پوسته‌ای نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of the microstructures and deformation mechanisms in the Eastern part of the Dehsheikh ultramafic-mafic complex, Esfandagheh region, South of Kerman province

نویسندگان [English]

  • S Jalalat Vakil-Kandi 1
  • M Shahpasand-Zadeh 2
  • H Ahmadi-pour 3
  • M Honarmand 4
1 M.Sc., Department of Earth Sciences, Graduate University of Advanced Technology, Kerman, Iran
2 Assistant Professor, Department of Earth Sciences, Graduate University of Advanced Technology, Kerman, Iran
3 Associate Professor, Department of Geology, Shahid Bahonar University, Kerman, Iran
4 Assistant Professor, Department of Ecology, Graduate University of Advanced Technology, Kerman, Iran
چکیده [English]

Dehsheikh ultramafic-mafic complex is located in the Esfandagheh ophiolitic mélanges belt of Kerman province. The Dehsheikh complex comprises harzburgite, lherzolite, dunite, chromitite, pyroxenite and layered gabbros. The presence of abundant chromite ore deposits has made this complex important. The complex constitutes part of the Neotethys oceanic lithosphere deformed during upwelling from the upper mantle and later emplacement in the upper levels of the Sanandaj-Sirjan continental crust. Microstructural analysis of this complex reveals three deformation mechanisms including intracrystal plasticity, diffusive mass transfer and cataclasis. The microstructures of deformation twins, wavy extinctions, kink bands, exsolution lamellas, dynamic recrystallizations, microboudins, pull-apart microfractures, mineral stretching and elongation, mineral lineations and shear band cleavages formed due to the intracrystal plasticity deformation mechanism. The diffusive mass transfer deformation mechanism was associated with development of indenting, truncating and inter-penetrating grain contacts and micro-veins. The cataclasis deformation mechanism was accommodated by development of micro-fractures and micro-faults. This microstructural study also manifested different generations of olivines, pyroxenes and spinels under upper mantle to crustal conditions. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Deformation mechanism
  • Microstructure
  • Utramafic-mafic complex
  • Esfandagheh
  • Dehsheikh

سبزه‌ای، م.، مجیدی، ب.، بربریان، م.، هوشمند زاده، ع. و علوی تهرانی، ن.، 1994- نقشه زمین‌شناسی 1:250،000 حاجی‌آباد، چهارگوش شماره 112، سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران.

سهندی، م.ر.، عزیزیان، ح.، ناظم‎زاده، م.، نوازی، م. و عطاپور، ح.، 1386- نقشه زمین­شناسی 1:100000 ارزوئیه، چهار گوش شماره 7246، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران.

 Alavi, M., 1994- Tectonics of the Zagros orogenic belt of Iran: new data and interpretations, Tectonophysics, 229: 211–238.

Blenkinsop, T., 2002- Deformation microstructure and mechanisms in minerals and rocks, Kluwer academic publishers, New York, Boston, London, Moscow, Created in the United States of America, 150 p.

Gansser, A., 1974- The ophiolite me´lange, a worldwide problem on Tethyan examples, Ecologica Geologica, Helevetica, 67: 4507-4779.

Ghasemi, A. and Talbot, C. J., 2006- A new tectonic scenario for the Sanandaj–Sirjan Zone (Iran), Journal of Asian Earth Sciences, 26: 683–693.

Ghazi, A. M., Hassanipak, A. A., Mahoney, J. J. and Duncan, R. A., 2004- Geochemical characteristics, 40Ar–39Ar ages and original tectonic setting of the Band-e-Zeyarat/Dar Anar ophiolite, Makran accretionary prism, S.E. Iran, Tectonophysics, 393: 175– 196.

Jannessary, M. R., Melcher, F., Lodziak, J. and Meisel, Th. C., 2012- Review of platinum-group element distribution and mineralogy in Chromitite ores from southern Iran, Ore Geology, Reviews, 48, 278–305.

Kelemen, P. B., Dick, H. J .B. and Quick, J. E., 1992- Formation of harzburgite by pervasive melt/rock reaction in the upper mantle, Nature, 358: 635-641.

Knipe, R. J., 1989- Deformation mechanisms–recognition from natural tectonites, Journal of Structural Geology, 11: 127-146.

Mercier, J. C. C. and Nicolas, A., 1975- Textures and fabrics of upper mantle peridotites as illustrated by xenoliths from basalts, Journal of Petrology, 16: 454-487.

Najafzadeh, A. R., Arvin, M., Pan, Y. and Ahmadipour, H., 2008- Podiform chromitites in the Sorkhband ultramafic complex, Southern Iran: evidence for ophiolitic chromitite, Journal of sciences Islamic republic of Iran, 19: 49-65.

Nicolas, A., 1987- Principles of Rock Deformation, Published by D. Reidel Publishing Company, Originally publishe in 1984 by Masson under the title Principes de Tectoniqu Translated from the French by S. W. Morel English text edited by Mainprice, D.H., 217 P.

Nicolas, A., 1989- Structure of Ophiolites and Dynamics of Oceanic Lithosphere: Dordrecht, the Netherlands, Kluwer Academic Publishers, 367p.

Pagé, P., Bédard, J. H., Schroetter, J. M. and Tremblay, A., 2008- Mantle petrology and mineralogy of the Thetford mines ophiolite complex, Lithos, 100: 255–292.

Passchier, C. W. and Trouw, R. A. J., 2005- Microtectonics, Springer -Verlag Berlin Heidelberg Printed in Germany, 371 P.

Peighambari, S., Ahmadipour, H., Stosch, H. G. and Daliran, F., 2011- Evidence for multi-stage mantle metasomatism at the Dehsheikh peridotite massif and chromite deposits of the Orzuieh coloured mélange belt, southeastern Iran, Ore Geology Reviews, 39: 245–264.

Sarkarinejad, K., 2005- Structures and microstructures related to steady-state mantle flow in the Neyriz ophiolite, Iran, Journal of Asian Earth Sciences, 25: 859-881.

Sarkarinejad, K., 2007- Quantitative finite strain and kinematic flow analyses along the Zagros transpression zone, Iran, Tectonophysics, 442: 49-65.

Sarkarinejad, K., Godin, L. and Faghih, A., 2009- Kinematic vorticity analysis and 40Ar/39Ar geochronology related to inclined extrusion of the HP-LT metamorphic rocks along the Zagros accretionary prism, Iran, Journal of Structural Geology, 31: 691-706.

Shafaii Moghadam, H. and Stern, R. J., 2011- Late Cretaceous forearc ophiolites of Iranian, Island Arc, 20, 1-4.

Shafaii Moghadam, H., Stern, R. J. and Rahgoshay, M., 2010- The Dehshir ophiolite (central Iran): Geochemical constraints on the origin and evolution of the Inner Zagros ophiolite belt, Geological Society of America Bulletin, 122: 1516-1547.

Shafaii Moghadam, H., Stern, R. J., Chiaradia, M. and Rahgoshay, M., 2013- Geochemistry and tectonic evolution of the Late Cretaceous Gogher-Baft ophiolite, central Iran, Lithos, 168-169: 33-47.

Shojaat, B., Hassanipak, A. A., Mobasher, K. and Ghazi, A. M., 2003- Petrology, geochemistry and tectonics of the Sabzevar ophiolite, North Central Iran, Journal of Asian Earth Sciences, 21: 1053-1067.

Stocklin, J., 1968- Structural history and tectonics of Iran, American Association of Petroleum Geologists, Bulletin, 52: 1229-1258.

Thayer, T. P., 1964- Geological features of podiform chromite deposits, Organisation for Economic Co-operation and Development, 135-146.

Vanderwall, D. and Vissers, R. L. M., 1996- Structural petrology of the Ronda peridotite, SW Spain, Journal of Petrology, 37 (1): 23-43.