پتروژنز فعالیت آتشفشانی داسیتی و آندزیتی نئوژن ناحیه تل‌قربان- چاه‎برشک شمال شهربابک، کرمان- ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه زمین‎شناسی، دانشگاه پیام نور، ایران

2 استاد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

چکیده

فعالیت آتشفشانی نئوژن تل‎قربان-چاه‎برشک (شمال شهربابک) به‎صورت جریان وگنبد گدازه‎ای داسیتی و آندزیتی رخنمون دارد و از دید سنگ‌نگاری شامل درشت‌بلورهای پلاژیوکلاز، هورنبلند و گاه بیوتیت و کوارتز در قالب بافت پورفیری و هیالوپلیتیک است. اپاسیته شدن هورنبلند و بیوتیت به همراه منطقه‌بندی و بافت غربالی در درشت‌بلورهای پلاژیوکلازها از نشانه‌های شرایط نبود تعادل ماگمایی در هنگام سرد شدن به شمار می‌روند. داده‌های ژئوشیمیایی و نمودارهای سنگ‌شناختی ماهیت ماگمایی کالک‌آلکالن با پتاسیم متوسط آنها را نشان می‌دهد. غنی‎شدگی از عناصرLILE  و تهی‎‌شدگی از عناصر با شدت یونی بالا HFSE (مانند Ta، Nb و Ti) اشاره به ارتباط فعالیت‌های آتشفشانی نئوژن تل‎قربان- چاه‎برشک با محیط فرورانش دارد. همچنین مقادیر Al2O3>16، Sr/Y>80 و الگوی عناصر کمیاب بهنجار شده با کندریت، همانندی زیاد آنها را با آداکیت‌ها نمایان می‌کند. ویژگی‌های ژئوشیمیایی متمایز مانند Rb/Sr80، Yb18 و Y

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Petrogenesis of Neogene dacitic and andesitic volcanism in the Tel Gorban-Chah Breshk area North of Shahrebabak, Kerman-Iran

نویسندگان [English]

  • S. Z. Hosseini 1
  • M. Arvin 2
1 Assistant Professor, Department of Geology, Payam Noor University, Iran
2 Professor, Department of Geology, Faculty of Sciences, Shahid Bahonr University of Kerman, Kerman, Iran
چکیده [English]

Neogene volcanism in the Tel Gorban-Chah Breshk area, north of Shahre-Babak, occurs as dacitic to andesitic lava flows and domes. Petrographically the rocks consist of plagioclase, hornblende ±biotite and quartz phenocrysts setting in porphyritic and hyalopilitic matrix. Opacitization of hornblende and biotite and zoning and sieve texture in plagioclase are signatures of disequilibrium conditions through the magma cooling. Geochemical data and petrological diagrams show their medium potassic calc- alkaline nature. Enrichment in LILE’s and depletion in HFSE’s (eg. Nb,Ta,Ti) points to a subduction tectonic environment for Tel Gorban-Chah Breshk dacitic to andesitic rocks. Furthermore, their Al2O3>16,Sr/Y>80 and chondrite normalize REE pattern are quite similar to dakites. Distinctive geochemical features such as  Rb/Sr< 0.04, La/Yb> 18, Yb< 1, (Sr/Y)n> 80, and Y

کلیدواژه‌ها [English]

  • Neogene
  • Tel Gorban
  • Chah Breshk
  • Dacite
  • Andesite
  • Calc alkaline
  • Adakite

آقانباتی، س. ع.،  1385- زمین‌شناسی ایران، انتشارات سازمان زمین‌شناسی و انتشارات معدنی کشور، 506 ص.

حسینی، س. ض.، 1388- کانی‌شناسی، ژئوشیمی و تحولات پتروژنتیکی ولکانیسم پس از تصادم پلئیستوسن، شمال- شمال غرب شهربابک. دانشگاه شهید باهنر کرمان، رساله دکترای زمین‌شناسی- پترولوژی، 238ص.

حسینی، س. ض.، 1395- ژئوشیمی، پتروژنز و محیط تکتونیکی جریانات گدازه‌ای مافیک  ائوسن سرچشمه، جنوب غرب رفسنجان، فصلنامه علوم زمین، ش 100، ص. 209-220.

خلیلی مبرهن، ش. و احمدی‎پور، ح.، 1394- مطالعات رخساره شناسی آتشفشان بیدخوان (استان کرمان)، فصلنامه علوم زمین، ش 95، صص. 111 تا 122.

شفیعی بافتی، ب.، 1386- الگوی فلز زایی کمربند مس پورفیری کرمان و رهیافت های اکتشافی آن، کرمان: دانشگاه شهید باهنر کرمان، رساله دکترای زمین‌شناسی اقتصادی، 300 ص.

معین‌وزیری ح.، 1383- چند نقطه عطف در تاریخچه تکتونوماگمایی ایران، فصلنامه علوم زمین50-49.

 Alavi, M., 1994- Tectonics of the Zagros orogenic belt of Iran: new data and interpretations, Tectonophysics, 229: 211–238.

Alavi, M., 2004- Regional stratigraphy of the Zagros fold-thrust belt of Iran and its proforeland evolution, American journal of science, v. 304, p. 1-20.

Arvine, M. and Rostamizadeh, G., 2000- Geochemical and ptrological characteristics of Deh Siahan granitic rockes, southwest of kerman, Iran:  data bearing of genesis. J. Sci. I.R. Iran, 11:117-126.

Berberian, F., Muir, I. D., Pankhurst, R. J. and Berbberian, M., 1982- Late Cretaceous and early Miocene Andian type plutonic activitiy in northern Makran and central Iran. J. Geol. Soc. London., 139: 605-614.

Berberian, M. and King, G. C. P., 1981- Towards a paleogeography and tectonic evolution of Iran, Can. J. Earth Sci., 18: 210–265.

Castillo, P. R., 2006- An overview of adakite petrogenesis. Chinese Science Bulletin 51, 257-267.

Dargahi, S., Arvine, M., Pan, Y. and Babaei, A. 2010- Petrogenesis of post-collisional A-type granitoids from the Urumieh–Dokhtar magmatic assemblage, Southwestern Kerman, Iran: Constraints on the Arabian– Eurasian continental collision. Lithos 115, 190-204

Defant, J. and Drummond, S., 1990- Derivation of some modern arc magmas by melting of young subducted lithosphere. Nature, 374, 662-665.

Defant, M. J. and Kepezhinskas, P., 2001- Evidence suggests slab melting in arc magmas. EOS Trans., 20, American Geophys. Union, Washington,DC., 82: 67-69.

Dimitrijevic, M. D., 1973- Geology of Kerman region. Geol. Surv. Iran, Yu/52 ,334 pp.

Drummond, M. S., Defant, M. J. and Kepezhinskas, P. K., 1996- Petrogenesis of slab-derived trondhjemite-tonalite-dacite/adakite magmas. Transactions of the Royal Society of Edinburgh. Earth and Enviromental Science 87: 205-215.

Gahsemi, A. and Talbot, C. J, 2006- A new tectonic scenario for Sanandaj-Sirjan zone (Iran). J asian Earth Sci., 26: 683-693.

Ghadami, G., Moradian, A. and  Mortazavi, M., 2008- Post-Collisional Plio-Pleistocene Adakitic Volcanism in Central Iranian Volcanic Belt:Geochemical and Geodynamic Implications. Journal of Sciences, I. R. of Iran 19(3): 223-235

Gill, J. B., 1985- Orogenic andesites and plate tectonics, Springer Verlag, Berlin. 390p

Guo, Z., Wilson, M., Liu, J. and Mao Q., 2006- Post-collisional, Potassic and Ultrapotassic Magmatism of the Northern Tibetan Plateau: Constraints on Characteristics of the Mantle Source, Geodynamic Setting and Uplift Mechanisms. J. petrol. 47: 1177-1220.

Hassanzadeh, J., 1993- Metallogenic andtectonoömagmatic events in SE sectore of thecenozoic active continental margin of central Iran-Shahr- Babak, Kerman province, PHD thesis, University of California 201 p.

Hosseini, S. Z., Arvin, M., Oberhansli, R. and Dargahi, S., 2009- Geochemistry and tectonic setting of Pleistocene basaltic lava flows in the Shahre-Babak area, NW of Kerman, Iran: Implication for the evolution of Urumieh- Dokhtar Magmatic Assemblage. Journal of Sciences, I.R.of Iran 20(4): 331-342

Hou, Z. Q., Geo, Y,., Qu, X. M., Rui, Z. Y. and Mo, X. X., 2004- Origin of adakitic intrusives generated during mid- miocene east-west extention in southern Tibet. Earth plant.Sci.Lett., 220 139-155

Irvine, T. N. and Baragar, W. R. A., 1971- A guide to the chemical classification of the common rocks, Can. J. Earth Sci., 8, 523-48.                                                                                                  

Kaviani, A. Paul, A. Bourova, E., Hatzfeld, D., Pedersen, H. and Mokhtari, M., 2007- A strong seismic velocity contrast in the shallow mantle across the Zagros collision zone (Iran), Geophys. doi: 10.1111/j.1365-246X .2007. 03535.x.

Le Bas, M. J., Le Maitre, R. W., Streckeisen, A. and Zanettin, B., 1986- A chemical classification of volcanic rocks based on the total alkali-silica diagram. J. Petrol, 27: 745-750.

Le Maitre, R. W., Streckeisen, A., Zanettin, B., Le Bas, M. J., Bonin, B., Bateman, P., Bellieni, G., Dudek, A., Efremova, S., Keller, J., Lamere, J., Sabine, P. A., Schmid, R., Sorensen, H. and Woolley, A. R., 2002- Igneous rocks: a classification and glossary of terms, recommendations of the international union of geological sciences, subcommission of the systematics of igneous rocks. Cambridge University Press 15: 521-662.

Machado, A. T, Chemale, Jr. F., Conceicao, R. V., Kawaskita, K., Morata, D., Oteıza, O. and Schmus, W. R. V., 2005- Modeling of subduction components in the Genesis of the Meso-Cenozoic igneous rocks from the South Shetland Arc, Antarctica. Lithos, 82(3-4): 435–453.

Maniar, P. D. and Piccoli, M., 1989- Teconic discrimination of granitoids. Geological Society of America Bulletin 110: 6642.

McQuarrie, N., Stock, J. M., Verdel, C. and Wernicke, B. P., 2003- Cenozoic evolution of Neotethys and implications for the causes of plate motions, Geophys. Res. Lett., 30: 2036, doi: 10.1029/2003GL017992.

Miyashiro, A., 1974- Volcanic rock series in island arcs and active continental margins. American Journal of Science, 274, 321-355.

Mohajjel, M., Fergusson, C. L. and Sahandi, M. R., 2003- Cretaceous-Tertiary convergence and continental collision, Sanandaj-Sirjan zone wester Iran. J Asian earth sci., 21: 387-412. 

Nelson, S. T. and Montana, A., 1992- Sieve- texture plagioclase in volcanic rocks production by rapid decompression. Am. Min., 77: 1242 _ 1279.

Pearce, J. A., 1983- Role of the sub-continental lithosphere in magma genesis at active continental margins. In: Hawkesworth, C.J., Norry, M.J. (Eds.), Continental Basalts and Mantle Xenoliths, Shiva, Cheshire, UK, pp. 230±249.

Pearce, T. H. and Kolishik, A. M., 1990- Observation of plagioclase zoning using interference imagimg. Earth- Sci. Rev., 2: 9- 26

Rollinson, H., 1993- Using geochemical data: evaluation, presentation, interpretation. Longman scientific and Technical, New York.325p

Seghedi, I., Downes, H., Szakacs, A., Mason, P. R. D., Thirlwall, M. F., Rosu, E., Pecskay, Z., Marton, E., Panaiotu, C., 2004- Neogene-Quaternary magmatism and geodynamics in the Carpathian-Pannonian region: a synthesis. Lithos. 72, 117-146.

Shahabpour J., 2007-Island-arc affinity of the Central Iranian Volcanic Belt, Journal of Asian Earth Science, v.30, 652-665

Shahbpour, J., 2005- Tectonic evolution of the orogenic belt in the region located between Kerman and Neyrize, J Asian earth sci., 24: 405-417 

Shelley, D., 1993- Igneous and metamorphic rocks under the microscope. Chapman and Hall, University Press, Cambridge, Great Britain, 445 pp

Sun, S. S. and McDonough, W. F., 1989- Chemical and isotopic systematics of oceanic basalts: implications for mantle composition and processes. In: Saunders, A. D., Norry, M. J. (Eds.).

Topuze, G., Okay, A. I., Altherr, R., Schwarz, W. H., Siebel, W., Zack, T., Satlr, M. and Sen, C., 2011- Post - collisional adakite-like magmatism in the Agvanis massif and implications for the evolution of the Eocene magmatism in the eastern Pontides (NE Turkey). Lithos 125: 131-150.

Whattam, S. A., Montes, C., McFadden, R. R., Cardona, A., Ramirez, D. and Valencia, V., 2012- Age and origion of earliest adakitic-like magmatism in Panama: implication for the tectonic evolution of the Panamanian magmatic arc system. Lithos 142: 226-244

Wilson, M., 2007- Igneous Petrogenesis. Springer Verlag, london, 466 pp.

Wood, D. A., Joron, J. L. and Treuil, M., 1979- A re-appraisal of the use of trace elements to classify and discriminate betwwen magma series erupted in different tectonic settings Earth and Planet. Sci. Lett.,45: 326-336

Yilmaz-Sahin, S., Aysal, N. and Gungor, Y., 2012- Petrogenesis of late Cretaceous adakitic magmatism in the Istanbul zone (Cavusbasi granodiorite, NW Turkey). Turkish Journal of Earth Sciences 21: 1029-1045.

Yogodzinski, G. M. and Kelemen, P. B., 1998- Slab melting in the Aleutians: implications of an ion probe study of clinopyroxene in primitive adakite and basalt. Earth and Planetary Science Letters 158 : 53–65

Zhu, D. C., Zhao, Z. D., Pan, G. T., Lee, H. Y., Kang, Z. Q., Liao, Z. L., Wang, L. Q., Li, G. M., Dong, G. C. and Liu, B., 2009- Early cretaceous subduction-related adakite-like rocks of the Gangdese Belt, southern Tibet: Products of slab  melting and subsequent melt–peridotite interaction?, Journal of Asian Earth Sciences 34 : 298–309.