رسوب‌شناسی و ژئوشیمی رسوبات سیلیسی‌ آواری (ترشیری- کواترنری) سواحل خاوری چابهار، جنوب‌ خاور سیستان و بلوچستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، مرکز اقیانوس‌شناسی دریای عمان و اقیانوس هند (چابهار)، پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی، تهران، ایران

2 دانشیار، دانشکده علوم، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

3 استاد، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

4 استادیار، دانشکده علوم، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

5 دانشجوی دکترا، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران/ مرکز اقیانوس‌شناسی دریای عمان و اقیانوس هند (چابهار)، پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی، تهران، ایران

چکیده

در این مطالعه، نهشته‌های گلسنگی و ماسه‌سنگی سواحل خاوری چابهار مورد بررسی رسوب‌شناسی و ژئوشیمی قرار گرفته است. بر این اساس 50  نمونه گلسنگ و ماسه‌سنگ از 5 برش تیس، رمین، لیپار، گورانکش و خور‌گریندر برداشت و مورد تجزیه دانه‌بندی و تجزیه شیمیایی به روش‌های XRF  و ICP-AES  قرار گرفت. جورشدگی و کج‌شدگی مثبت نمونه‌ها (فراوانی ذرات دانه‌ریز) بیانگر رسوب‌گذاری آنها در محیطی آرام و کم انرژی است. تجزیه و تحلیل ژئوشیمیایی عناصر اصلی 10 نمونه از گلسنگ‌ها و ماسه‌سنگ‌های سواحل خاوری چابهار به سن میوسن پسین- پلیستوسن واقع شده در پهنه مکران و رسم داده‌ها روی نمودارهای تقسیم‌بندی سنگ‌های آواری ترکیب ماسه‌سنگ‌ها را وکی وگلسنگ‌ها را شیل نشان می‌دهد. افزون بر این، تعیین اثر هوازدگی در ناحیه منشأ با استفاده از اندیس‌های دگرسانی شیمیایی (CIA) و هوازدگی شیمیایی (CWI) میزان هوازدگی این نهشته‌ها را در منطقه منشأ متوسط معرفی می‌کند. اندیس تنوع ترکیبی (ICV) نیز در رسوبات مورد مطالعه، به‎طور میانگین 57/1 و نشان‌دهنده این است که رسوبات دارای بلوغ شیمیایی متوسط هستند و از رسوبات چرخه اول رسوبی نتیجه شده‌اند. الگوی پراکندگی عناصر خاکی کمیاب در نمودارهای عنکبوتی نشان از غنی‌شدگی این سنگ‌ها از عناصر خاکی کمیاب سبک (LRRE) نسبت به عناصر خاکی کمیاب سنگین (HRRE) دارد. بالا بودن نسبت‌های LILE/HFSE و LRRE/HRRE در نمونه‌ها و شباهت ترکیب شیمیایی آنها با سنگ‌های مناطق فرورانش نشان می‌دهد که سیلیسی- آواری‌های سواحل چابهار در منطقه فرورانش تشکیل شده‌اند. استفاده از نمودارهای متمایز کننده محیط زمین‌ساختی همراه با الگوی نمودارهای چندمتغیره نیز نشان‌دهنده این است که سنگ‌های مورد مطالعه در حاشیه فعال قاره (ACM) ایجاد شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Sedimentology and Geochemistry of Siliciclastic Sediments (Tertiary-Quaternary) in the Eastern Coasts of Chabahar, SE Sistan and Baluchistan

نویسندگان [English]

  • M Afarin 1
  • M Boomeri 2
  • A Mahboubi 3
  • M Gorgij 4
  • M.A Hamzeh 5
1 M. Sc., Oceanographic Center of Oman Sea and the Indian Ocean (Chabahar), Iranian National Institute for Oceanography and Atmospheric Science, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Faculty of Sciences, Sistan & Baluochestan University, Zahedan, Iran
3 Professor, Faculty of Sciences, Fe rdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
4 Assistant Professor, Faculty of Sciences, Sistan & Baluochestan University, Zahedan, Iran.
5 Ph.D. Student, Faculty of Sciences, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran/ Oceanographic Center of Oman Sea and the Indian Ocean (Chabahar), Iranian National Institute for Oceanography and Atmospheric Science, Tehran, Iran
چکیده [English]

In this study, geochemical and sedimentological assessment was carried out on mudstone and sandstone deposits of Eastern coasts of Chabahar. Fifty samples were taken from five  sectione of Tiss, Ramin, Lipar, Gorankesh and Garindar estuary and subjected to grain size analysis and chemical analysis using XRF and ICP AES methods. Positive sorting and skewness (with the frequency of fine grain particles) of samples indicate deposition in a low energy environment. Plotting geochemical data of major elements from Late Miocene- Pleistocene age 10 mudstone and sandstone samples in east coasts of Chabahar in Makran zone, on siliciclastic rocks classification diagrams, showed that the sandstones are wacky and Mudstones are shale. The mean calculated chemical indexes of alteration (CIA) and weathering (CIW) for siliciclastic sediments, confirm low level weathering of source rocks of this sediments. The average index of combinational variety (ICV) for the studied sediments was 1.57, which indicates that these deposits have a moderate chemical maturity and are derived from the first cycle of sediments. Distribution pattern of rare earth elements on spider diagrams shows the enrichment of light rare earth elements (LRRE) relative to heavy rare earth elements (HRRE) in the rocks. High ratios of LILE/HFSE and LRRE/HRRE in the rock samples and similarity of their chemical composition with subduction zone facies, indicates that siliciclastics of Chabahar coasts have formed in a subduction zone. The diagrams of tectonic setting associated with patterns of multivariate charts also shows that the studied rocks have been developed in an active continental margin.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Makran
  • Chabahar
  • Sedimentology
  • Siliciclastic sediments
  • Geochemistry
  • Rare earth elements