بررسی سازوکار و نوزمین‌ساخت پهنه گسلی سیه‌چشمه– خوی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 دکترا، انستیتو علوم زمین، دانشگاه فردریک شیلر، جینا، آلمان

4 استاد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

چکیده

سامانه گسلی سیه‌چشمه- خوی، از گسل‌های اصلی در بخش شمال ‌باختری ایران به شمار می‌رود که فعالیت امتدادلغز راست‎گرد برای پاره‌های مختلف آن گزارش شده است. در تصاویر ماهواره‌ای این منطقه، جابه‌جا شدن مسیر رودخانه‌ها، بریده شدن و جابه‌جایی مخروط افکنه‌ها در راستای پاره‌های گسلی یاد شده، تأییدی بر جنبش‌های امتدادلغز راست‎گرد این سامانه گسلی است. به‎طوری که میزان جابه‌جایی مخروط‌افکنه‌ها در دشت زورآباد (در راستای پاره‌ای از گسل کمرکسن) حدود 8/1 کیلومتر برآورد شده است. سازوکار حاکم بر پهنه گسلی سیه‌چشمه- خوی با استفاده از روش تحلیل وارون و با استناد بر تلفیق حل سازوکار کانونی زمین‌لرزه‌های روی داده در منطقه و داده‌های صحرایی مورد بررسی قرار گرفته است. از این رو، سعی شده است از همه داده‌های لرزه‌ای در این ناحیه که دارای حل سازوکار کانونی بوده‌اند استفاده شود. همچنین، داده‌های صحرایی برداشت شده در پژوهش حاضر اندازه‌گیری سطوح برشی دارای خش‌لغز و صفحات گسلی پهنه سیه‌چشمه- خوی را شامل می‌شود. این داده‌ها در 7 ایستگاه و 45 سطح برشی دارای خش‌لغز در واحدهای سنگی جوان (در نزدیکی پاره‌های گسلی یادشده) اندازه‌گیری شده‌اند. ابتدا با استفاده از روش تحلیل وارون محورهای اصلی تنش در هر یک از ایستگاه‌ها به دست آمد. سپس با تلفیق داده‌های صحرایی و حل کانونی زمین‌لرزه‌ها رژیم تنش نوزمین‌ساختی حاکم بر این منطقه ارزیابی شد. نتایج به دست آمده از این تحلیل، سازوکار چیره امتدادلغزی برای این گسل نشان می‌دهد و نشان از یک رژیم تنش امتدادلغز با مؤلفه فشارشی N162°E و مؤلفه کششی N255°E در این منطقه دارد. بر این پایه می‌توان اظهار کرد که رژیم تنش یادشده مسبب اصلی زمین‌لرزه‌های روی داده در این محدوده بوده است. همچنین حرکت امتدادلغز راست‎گرد پاره‌های گسلی سیه‌چشمه- خوی تحت تأثیر این تنش است. در ضمن نتایج این تحلیل با پژوهش‌های دیگر پژوهشگران و اندازه‌گیری‌های GPS در این ناحیه همخوانی خوبی نشان می‌دهد. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigation of the Mechanism and Neotectonics of the Siah Cheshmeh- Khoy Fault Zone

نویسندگان [English]

  • M Roustaee 1
  • B Zamani 2
  • P Navabpour 3
  • M Moayyed 4
1 M.Sc., Department of Geology, Nature Sciences Faculty, Tabriz University, Tabriz, Iran
2 Assistant Professor, Department of Geology, Nature Sciences Faculty, Tabriz University, Tabriz, Iran
3 Ph.D., Institute for Geoscience, Friedrich Schiller University, Jena, Germany
4 Professor, Department of Geology, Nature Sciences Faculty, Tabriz University, Tabriz, Iran
چکیده [English]

Siah Cheshmeh- Khoy fault system is one of the principal faults in NW of Iran and that its right- lateral strike- slip activity has reported for different segments of this fault zone. Landsat 7 satellite images of the area, confirm the right- lateral strike- slip motion of this fault system by deflected drainage of large rivers, cutting and displacement of alluvial fans across the segments of the fault zone. The amount of alluvial fans displacement in -Dasht e zurabad- (along the segment of the Kamarkassan fault) was estimated nearly 1.8 km. In this research, the neotectonics and mechanism of the Siah Cheshmeh- Khoy fault zone has been studied by Inversion method, based on the combination of focal mechanisms of earthquakes and different shear- fault planes. In this paper, we utilized all of the focal mechanism solutions of earthquakes existent in this area. Besides, the data measured conclude shear planes whit slickenside and the measured fault planes across the Siah Cheshmeh- Khoy fault zone. These data were gaged in 7 sites and 45 shear planes with slickenside. Initially the main axis were obtained in all sites by Inversion method; then by combination of focal mechanisms of earthquakes and the measured data, the stress state of this region was evaluated. The results obtained of this analysis indicate strike- slip stress with NNW-SSE (N162°) direction of compression component and ESE-WNW (N255°)direction of extension component in this area. It can be stated that the mentioned stress regime was the main factors controlling the recent kinematic movements of faults and strong earthquakes in the region.  Also the right- lateral strike- slip motion of the Siah Cheshmeh- Khoy fault segments are affected by this stress (under the influence of this stress). The results of this research are compatible with the results of the geodetic studies and the GPS measurements in the region that were done by other researches.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Neotectonic
  • inversion method
  • Siah Cheshmeh
  • Khoy
  • NW Iran