زمین‌ساخت فعال حوضه رودخانه کارون بزرگ

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترا، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران

2 استاد، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران

3 دانشیار،گروه زمین‌شناسی،دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران،تهران، ایران

4 دانشیار،گروه سنجش از دور و GIS،دانشگاه شهید بهشتی،تهران، ایران

5 استادیار،گروه زمین‌شناسی، دانشگاه شهید چمران، اهواز،ایران

چکیده

شاخص‌های زمین‌ریخت‌شناسی زمین‌ساخت فعال ابزار مفیدی برای بررسی تأثیر فعالیت زمین‌ساخت در یک ناحیه است.‌محاسبه این شاخص‌ها به وسیله نرم‌افزارهایArcGIS و سنجش از دور (RS)، در یک منطقه بزرگ برای تشخیص ناهنجاری‌های احتمالی مرتبط با زمین‌ساخت فعال سودمند است.این روش به‌ویژه در مناطقی که کار مطالعاتی کمی برروی فعالیت زمین‌ساختی آن با استفاده از این روش صورت گرفته مانند حوضه آبریز کارون بزرگ، می‌تواند روش نو و مفیدی باشد. حوضه آبریز رودخانه کارون بزرگ واقع در بخش‌های میانی کمربند چین‌‌خورده – رانده شده زاگرس با راستای چیره شمال باختر - جنوب خاور در جنوب باختری ایران، یک پهنه بسیار ایده‌آل برای آزمودن مفاهیم این شاخص‌ها در پیش‌بینی فعالیت نسبی زمین‌ساختی بر اساس بررسی سامانه رودخانه‌ای یا جبهه کوهستان شناخته شد.بر اساس مقادیر  شاخص طول- شیب رودخانه (SL)، نبود تقارن حوضه زهکشی (Af)، انتگرال فرازسنجی(Hi)، نسبت پهنای کف دره به ارتفاع آن (Vf)، شکل حوضه زهکشی (Bs) و پیچ‌و‌خم پیشانی کوه (Smf) شاخصی نهایی به نام شاخص زمین‌ساخت فعال نسبی (Index of relative active tectonics; or Iat)حاصل می‌شود که ترکیبی از شاخص‌های بالا بوده و سیماهای زمین را به چهار رده تقسیم می‌کند.پس از اندازه‌گیری شاخص‌ها مشخصشد که پهنه کارون بزرگ دارای نرخ‌های متفاوتی از فعالیت زمین‌ساختی است.بر اساس مقادیر به‌دست آمده تصحیح شده برای شاخصIat منطقه مورد مطالعه در سه رده طبقه‌بندی می‌شود:رده 1 (24% پهنه با فعالیت نسبی خیلی بالا، مانند بخش‌هایی از خاور و مرکز یعنی در مناطقی که گسل‌های راندگی اصلی زاگرس و فروافتادگی دزفول بیشترین تأثیر را دارند‌)، رده 2‌(63 %پهنه با فعالیت نسبی بالا، مانند بیشتر بخش‌های خاوری، باختری، شمال و مرکز یعنی در مناطقی که نسبت به رده پیشین عملکرد گسل‌ها کمتر است)، رده 3 (10% پهنه با فعالیت نسبی متوسط، یعنی در مناطقی که عملکرد گسل‌ها کمترین تأثیر را دارد)‌، و بر این اساس پهنه ضعیف (رده 4) در حوضه آبریز کارون وجود ندارد.همچنین 1% از پهنه حوضه آبریز به علت قرارگیری در نواحی دشت‌های ساحلی خوزستان و نبود امکان اندازه‌گیری شاخص‌ها در این رده‌بندی قرار نمی‌گیرد. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Active Tectonics of Great Karoun River Basin

نویسندگان [English]

  • A Khodabakhshnezhad 1
  • M Pourkermani 2
  • M Arian 3
  • A.A Matkan 4
  • A Charchi 5
1 Ph.D., Department of Geology, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Tehran, Iran
2 Professor, Department of Geology, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Department of Geology, Islamic Azad University, Science & Research Campus, Tehran, Iran
4 Associate Professor, Department of GIS, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
5 Assistant Professor, Department of Geology, Shahid Chamran University, Ahwaz, Iran
چکیده [English]

Geomorphic indices of active tectonics are useful tools to analyze the influence of active tectonics in an area. These indices have the advantage of being calculated using ArcGIS and RS (Remote Sensing) packages over large areas as a reconnaissance tool to identify geomorphic anomalies possibly related to active tectonics. This is particularly valuable in Great Karoun River Basin of Zagros, where relatively little work on active tectonics based on this method was done. The study area in central Zagros fold- thrust-belt of the southwestern Iran is an area with NW–SE oriented structures provides an ideal location for testing the concept of an index to predict relative tectonic activity on a basis of river system or mountain front. Based upon values of the stream length-gradient index (SL), drainage basin asymmetry (Af), hypsometric integral (Hi), ratio of valley-floor width to valley height (Vf), index of drainage basin shape (Bs), and index of mountain front sinuosity (Smf), overall index as index of relative active tectonic (Iat) was resulted that is a combination of the other indices. This indices are used to divide the landscape into four classes of relative tectonic activity. After measuring indices it is concluded that this part of the Zagros zone has variable rates of active tectonics. Based on corrected Iat values, the study area was divided into three parts: class 1 (very high relative tectonic activity, %24 in area; such as some parts of the east and central zone where Main Zagros Reverse Fault and Dezful embayment fault have the most influence); class 2 (high relative tectonic activity, 63% in area; such as most parts of the area in east, west, north and center where action of faults are lower than the previous class); class 3(moderate, 10% in area; such as most parts of the area in north and south where action of faults are the lowest). Therefore, we don't  have  class 4 in this area, and 1% of basin is not measured for the indices because it is located in coastal plain of Khuzestan.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Geomorphic Indices of Active Tectonics
  • Drainage Basin
  • Asymmetry
  • Great Karoun River Basin
  • Zagros