نشانه های زمین ریختی زمین ساخت فعال حوضه آبریز جراحی- هندیجان (رودخانه‌های مارون- زهره) در جنوب باختر ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

2 دانشیار، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

چکیده

در این مقاله به بررسی زمینساخت فعال نسبی حوضه آبریز جراحی- هندیجان بر پایه شاخصهای زمینریختی پرداخته شده است. این شاخصها عبارتند از: شاخص طول- شیب رودخانه (SL)، عدم تقارن حوضه زهکشی (Af)، انتگرال فرازسنجی (Hi)، نسبت عرض کف دره به ارتفاع آن (Vf)، شکل حوضه زهکشی (Bs) و پیچ و خم پیشانی کوه (Smf). نتایج بررسی این ویژگیها با هم به‌عنوان شاخص زمینساخت فعال نسبی (Iat) محاسبه و به چهار رده که شامل مناطق خیلی فعال تا مناطق با فعالیت کم است، تقسیمبندی شد. ناحیه مورد مطالعه در کمربند کوهزایی زاگرس (مرتفع، میانی و پست) در جنوب باختر ایران است که یک مکان مناسب برای بررسی زمینساخت فعال نسبی است. بررسیهای اخیر نشان میدهد که نوزمینساخت نقش مهمی در تکامل زمینریختی این بخش از زاگرس دارد. شواهد زمینریختی، بالاآمدگی مختلفی را در گذشته زمینشناسی ناحیه نشان میدهند. ردههای بالای Iat (فعالیت کم زمینساختی) بیشتر در جنوب باختر حوضه آبریز جراحی- هندیجان  به دست آمد، در حالی که بقیه ناحیه دارای ردههای متوسط تا بالای فعالیت است. زیرحوضه‌های باغ ملک و تخت دراز، بیشترین میزان زمینساخت فعال نسبی را نشان میدهد. توزیع این شاخص نواحی مربوط به فعالیت گسلهای مختلف و نرخهای نسبی زمینساخت فعال را مشخص میسازد. نزدیک به 40 درصد از مساحت کل ناحیه مورد مطالعه در ردههای یک و دو، یعنی با فعالیت خیلی بالا و بالا، قرار دارد و 37 درصددر رده 4 ،یعنی با فعالیت زمین‌ساختی پایین قرار دارد. محیطهای با نرخهای بالاتر فعالیت، شاخص Iat کوچک‌تری دارند. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geomorphic Signatures of Active Tectonics in the Jarahi-Hendijan Drainage Basin (Marun-Zohreh Rivers) in South-West Iran

نویسندگان [English]

  • J Ehsani 1
  • M Arian 2
  • M Ghorashi 1
1 Ph.D. Student, Islamic Azad University (IAU), Science and Research Branch, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Islamic Azad University (IAU), Science and Research Branch, Tehran, Iran
چکیده [English]

This paper aims at evaluating relative active tectonics in the Jarahi-Hendijan drainage basin based on geomorphic indices. Indices used include: stream length-gradient index (SL), drainage basin asymmetry (Af), hypsometric integral (Hi), ratio of valley-floor width to valley height (Vf), index of drainage basin shape (Bs), and index of mountain front sinuosity (Smf). Results from the analyses were combined to achieve an index of relative active tectonics (Iat), which is divided into four classes implying relatively low to very high tectonic activity. The study area is located across the Zagros Mountains belt (high Zagros, folded belt, and frontal lowlands) in southwest Iran, and comprises an ideal location to test the concept of an index to predict relative tectonic activity on a basis of area rather than a single valley or mountain front. Recent investigations show that neotectonism has played a key role in the geomorphic evolution of this part of the Zagros ranges. Geomorphic indices indicate the presence of differential uplifting in the geological past. Higher values of Iat (low tectonic activity) mainly occur in the southwest of the Jarahi- Hendijan drainage basin, while the rest of the study area falls into classes of Iat that indicate moderate to high tectonic activity. Baghmalek and Takhtderaz sub-basins show the highest values of relative tectonic activity. The distribution of this index defines areas associated with different faults and relative rates of tectonic activity. Nearly 40% of the study area is classified into Classes 1 and 2 implying very high to high tectonic activity, and 37% is grouped as Class 4, which is taken to indicate low tectonic activity. Areas of higher relative tectonic activity represent lower Iat values.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Geomorphology indexs
  • Active Tectonics
  • Drainage Basin
  • Asymmetry
  • Zagros