آلودگی فلزات سنگین و بررسی شاخص‌های شدت غنی‌شدگی و ژئوشیمیایی در رودخانه ‌نکارود

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، دانشکده مهندسی معدن و متالورژی، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، تهران، ایران

2 کارشناسی‌ارشد، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

3 استاد، دانشکده علوم‌زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده

شهرستان نکا با وسعت تقریبی 1865 کیلومتر مربع در شمال ایران و در 21 کیلومتری خاور ساری قرار گرفته است. در محدوده مورد مطالعه نکارود مجموعا 51 نمونه در قالب 4 مقطع برداشت شد که به دو روش تجزیه کامل و تجزیه سه مرحله‌ای (جهت تعیین سهم انسان‌ساخت و سهم طبیعی) مورد تجزیه شیمیایی قرار گرفت. شاخص غنی‌شدگی  (ER)نشان می‌دهد که در تمام مقاطع عناصر نقره، کادمیم و قلع دارای غنی‌شدگی بسیار شدید هستند در صورتی که عنصر روی در مقطع شماره 2 و3 و عنصر سرب در مقطع شماره 3 دارای غنی‌شدگی شدید تا بسیار شدید است و مابقی عناصر دارای غنی‌شدگی متوسط تا مشخص می‌باشند. شاخص ژئوشیمیایی(Igeo) نشان می‌دهد که در تمام مقاطع عناصر نقره و کادمیم دارای آلودگی شدید تا بسیار شدید می‌باشند در حالی که روی دارای آلودگی متوسط تا آلودگی زیاد و ما بقی عناصر دارای آلودگی در حد آلودگی کم تا متوسط است. بیشترین سهم‌ انسان‌ساخت در مقطع1(ملاخیل ـ کوهسارکنده ـ جاده معدن نکا چوب) مربوط به عناصر کبالت و نقره و کمترین آن مربوط به عناصر نیکل و آهن می‌باشد. در حالی که در مقطع4 (بزمیل تا لجن لته سفلی) بیشترین سهم‌ انسان‌ساخت مربوط به عناصر سرب و نقره و کمترین آن مربوط به عناصر وانادیم، نیکل، مس و روی است. از عوامل کلیدی آلاینده در محدوده مورد مطالعه می‌توان به پساب‌های حاصل از معادن زغال‌سنگ، ایستگاه‌های راه‌آهن و کارخانجات بزرگی همچون کارخانه چوب- کاغذ نکا اشاره نمود. علاوه بر آن و پساب‌های خانگی و صنعتی شهرهای بزرگی همچون نکا می‌تواند مزید بر علت باشد که نتیجه آن آزاد شدن فلزات سنگین و آلودگی‌های زیست‌محیطی باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Heavy Metal Pollution in Stream Sediments of the Neka River, N Iran

نویسندگان [English]

  • A Maghsoudi 1
  • M Vanaei 2
  • M Vanaei 3
1 Assistant Professor, Faculty of Mining and Metallurgy Engineering, Amirkabir University of Technology, Tehran, Iran
2 M. Sc., Gological Survey of Iran, Tehran, Iran
3 Professor, Faculty of Earth Science, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The NekaRiver is located at 21km in east of Sari, center city of the Mazanderan province, north of Iran. 51 stream sediment samples were collected from 4 sample sites. The samples were digested by HF+HClO4+HNO3 and analyzed by AAS in laboratory of Geological Survey of Iran. The results of analysis show that the enrichment ratio and Geo-accumulation index are too high for Ag, Cd and Sn in the whole sediments of the NekaRiver. Zn shows very high enrichment in the sites of Boz Mil and Lajan Lateh Sofla sample sites and Pb shows very high enrichment in the site of Boz Mil. Degrees of Geo-accumulation Index are very high for Ag-Cd in the 4 sites but for Zn are high to medium and for other elements are medium. In the Neka Choob and Mola Khil sample sites, the Co and Ag are too high because of anthropogenic contamination and Fe and Ni are low relatively. In the Boz Mil and Lajan Lateh Sofla sample sites, the Pb and Ag are too high because of anthropogenic contamination and V, Ni, Cu and Zn are low relatively. Coal mining and coal deposition in the upper part of the NekaRiver, urban and wood industry sewage are the main sources of the pollution. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • heavy metals
  • Pollution
  • Neka River
  • N of Iran