مجموعه جزیره سدی در جنوب خاور دریای خزر (شمال بهشهر)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و ‌تحقیقات، تهران، ایران

2 دکترا، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

چکیده

آنچه را شبه‌جزیره میانکاله و خلیج گرگان در جنوب‌ خاور دریای خزر می‌نامند، در حقیقت یک مجموعه جزیره سدی شامل سه محیط: 1) ساحل دریای باز، 2) جزیره سدی میانکاله و 3) لاگون گرگان است. زیرمحیط‌های اصلی این مجموعه را پشته‌های ماسه ساحلی، ماندآب پست شور، مانداب آب شیرین، ماسه‎بادی‌های فعال، نیمه‌فعال و تثبیت شده و زمین‌های پوف کرده تشکیل می‌دهند. آثار تغییر سطح دریای خزر و ساخت‌های رسوبی این مجموعه را انواع موج‌سان‌های آبی و بادی، ساخت‌های گوناگون جویباری، آثار هجوم آب به ساحل و برگشت شسته شویی، جریان‌های موازی و برگشتی ساحل، ترک‌های گلی و بارهای ماسه‌ای موازی و عمود بر ساحل، ردپای جانوری فراوان در ماسه‌بادی‌ها و خلیج‌های کوچک تشکیل می‌دهند. در شکل‌گیری و رشد جزیره سدی میانکاله تلفیقی از عوامل بسیاری چون حضور فراوان ماسه، توفان‌های شدید، جریان‌های موازی ساحل در محیط آبی ریزکشندی با سلطه امواج و شیب ملایم ساحل نقش تعیین‌کننده داشته‌اند. کانال خوزینی که امکان ارتباط لاگون گرگان با دریای خزر را فراهم می‌کرده حاصل تلاش ناموفق انسانی، به علت بسته شدن دهانه سمت دریا به وسیله جریان‌های موازی ساحل بوده است. مطالعات تجزیه شیمیایی و نمونه‌های حفاری منطقه زاغمرز بیانگر محیط دریایی کم‎ژرفا در گذشته است که به وسیله رسوبات غیر دریایی جایگزین شده است. دخالت‌های انسانی در ساحل این منطقه سبب دگرگونی شدید ریخت‌شناختی و تبدیل این ساحل ته‌نشینی به ساحل فرسایشی شده است که حاصل آن، عقب‌نشینی تقریبی40 متری ساحل و آشکار شدن کشتی چوبی قدیمی پنهان شده در زیر پشته‌های ماسه ساحلی با ارتفاع بیش از 6 متر است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Barrier Island Complex in Southeast of Caspian Sea (North of Behshahr)

نویسندگان [English]

  • SH Erfan 1
  • M.A Hamedi 2
1 M.Sc. Student, Department of Geology, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Ph.D., Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
چکیده [English]

What referred as the MiyankallehPeninsula and the GorganGulf in the southeast of Caspian Sea is in fact a typical barrier island complex consisting of following major environments: 1) open sea, 2) MiyankallehBarrierIsland, and 3) Gorgan Lagoon. The major sub environments of this barrier complex are beach sand ridges, back barrier salt marsh; fresh water marsh; active, semi active, and stabilized sand dunes; and puffy grounds. The relics of sea- level changing and the major sedimentary structures of this complex are: different kinds of marine and non-marine ripple marks, some kinds of rill marks, swash & backwash, long shore currents & rip currents, mud cracks, parallel and perpendicular beach bars, many traces of faunas on the stoss slope of sand dunes, and small bays. The form and development of the Miyankalleh Barrier Island Complex depend on the presence and combination of several factors such as high sands, high- energy storms, and long shore currents in a micro tidal, high amplitude wave dominated regime in a gentle slope of this beach. The Khozini channel, which was the way of connecting the Gorgan Lagoon to the Caspian Sea was the result of unsuccessful man made channel filled & abandoned quickly by long shore currents of the Caspian Sea. Chemical analysis and core studies of the Zaghmarz region indicate this area was part of the shallow marine Caspian Sea in the past, which subsequently occupied by non-marine sediments. The human interferences caused the intensive geomorphologic changes   and converted the depositional bank to the erosional coast in the western part of studied area. This event resulted in retreating of more than 40 meters landwards of this coast and revealed an old wooden ship beneath the six meters beach sand ridges. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Barrier island complex
  • Khozini channel
  • Tidal inlet
  • Back barrier salt marsh