کانه‌زایی تنگستن (مس- طلا) چاه ‎پلنگ جنوبی: کانی‌شناسی، ساخت و بافت، ژئوشیمی و داده‌های ایزوتوپی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس،تهران، ایران

3 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

کانه‌زایی تنگستن (مس- طلا) کانسار چاه پلنگ جنوبی، در بخش میانی بلوک یزد، به‌صورت رگه- رگچه‌ای در پهنه‌های گسلی عادی قطع کننده ماسه‌سنگ‌ها و شیل‌های سازند شمشک (ژوراسیک پیشین) رخ داده است. رگه- رگچه‌های کانه‌دار بر حسب پاراژنز کانه‌ها، نوع کانی‌های کوارتز و رنگ و بافت آنها به چهار نوع 1) رگه- رگچه‌های کوارتز شیری- سفید دارای آپاتیت نسل اول- فلدسپار پتاسیم، 2) رگه- رگچه‌های کوارتز سفید- آپاتیت‌دار نسل دوم، 3) رگه- رگچه‌های کوارتز- هماتیت و 4) رگه- رگچه‌های تأخیری کربناتی تقسیم می‌شوند. کانه اصلی تنگستن در کانسار چاه‌ پلنگ جنوبی ولفرامیت است که همراه با رگه- رگچه‌های نوع 1 رخ داده است. بلورهای ولفرامیت غنی از آهن بوده و بیشتر ترکیب فربریتی دارند. شیلیت به عنوان کانه بعدی تنگستن در کانسار چاه پلنگ جنوبی در 2 نسل رخ داده و غنی‎شدگی قابل توجهی از آرسنیک از خود نشان می‌دهد. شیلیت نسل 1 به‎صورت همرشد با ولفرامیت در رگه- رگچه‌های نوع 1، و شیلیت نسل 2 به صورت جانشینی در حاشیه ولفرامیت، درون شکستگی‌های کوارتز و همراه با فازهای آرسنیک‌دار، در رگه- رگچه‌های نوع دوم رخ داده است. طلا در کانسار چاه‌ پلنگ جنوبی به‌صورت ادخال‌های ریز و یا به‎صورت همرشد با شیلیت‌های نسل 2 تشکیل شده است. سولفیدهای فلزات پایه و آهن، کبالتیت، نیکلین، سولفیدهای مس- نیکل- آهن و بیسموت طبیعی نیز از دیگر کانه‌های تشکیل شده در رگه- رگچه‌های نوع دوم هستند. رگه- رگچه‌های نوع سوم کوارتز- هماتیت و نوع چهارم کربناتی بدون کانه‌زایی تنگستن (مس- طلا) هستند. سیال‌های کانه‌دار در کانسار چاه پلنگ جنوبی دارای شوری پایین و اسیدی بوده و تحت تأثیر واکنش با سنگ‌های دیواره، سبب فروشویی فلزات قلیایی و گسترش دگرسانی کلریتی در آنها شده‌اند. الگوی عناصر REE در رگه- رگچه‌های نوع اول و دوم، تحت تأثیر حضور کانی‌های آپاتیت و شیلیت (جذب کننده عناصر MREE) به‌صورت محدب رو به پایین (بیشترین تحدب در محل عنصر Sm) و در رگه- رگچه‌های نوع سوم به دلیل نبود کانی‌های یادشده محدب رو به بالاست. الگوی مسطح عناصر REE در رگه- رگچه‌های نوع اول در نتیجه حضور کانی ولفرامیت است. رگه- رگچه‌های کانه‌دار نسبت به عناصر LREE دارای غنی‎شدگی هستند. تنگستن در کانسار چاه پلنگ جنوبی شبیه کانسارهای تنگستن نوع رگه‌ای، دارای همبستگی مثبت با بیسموت و بدون همبستگی با قلع و مولیبدن است. طلا نیز همبستگی مثبت با تنگستن، بیسموت و آرسنیک دارد. ترکیب ایزوتوپی اکسیژن سیال‌های کانه‌ساز که کوارتزهای شیری- سفید، کوارتز سفید و ولفرامیت از آن ته‌نشست پیدا کرده‌اند، به‎ترتیب برابر با 7.91-8.61‰، 5.86-6.76‰ و 3.44-6.94‰ است. بر پایه مطالعات ایزوتوپی اکسیژن، منشأ اولیه سیال‌های کانه‌دار ماگمایی بوده که در اثر آمیختگی پیشرونده با آب‌های جوی محتوای فلزی خود را در رگه- رگچه‌ها ته‌نشست داده‌اند. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Southern Chah Palang W (Cu-Au) Mineralization: Mineralogy, Fabric and Texture: Geochemistry and Isotopic Data

نویسندگان [English]

  • S Ghaderi 1
  • E Rastad 2
  • N Rashidnezhad-Omran 3
1 M.Sc. Student, Department of Geology, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Geology, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Geology, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Tungsten (Cu-Au) mineralization of Southern Chah Palang (SCP) deposit, located in middle part of the Yazd block, occurred as vein-veinlet in normal fault zones, which cut the sandstones and shales of Early-Middle Jurassic Shemshak formation. Based on the mineral paragenesis and quartz type, color and texture, ore-bearing veins can be divided into 1) k-feldspar, apatite (I) bearing milky-white quartz veins, 2) white quartz veins contain apatite (II), 3) hematite- white quartz veins and 4) late carbonate veins. Wolframite is the main tungsten ore mineral in the SCP deposit, which occurred in type 1 vein. Wolframite crystals are riched in Fe and have ferberite composition. Scheelite, as next tungsten ore mineral in SCP deposit, formed in 2nd generation and show significant enrichment in As. Scheelite (I) coexist with Wolframite in type 1 veins, and Scheelite (II) replace wolframite in its fractures and rims, also with arsenic-bearing phases occurred in type 2 veins. Gold in SCP deposit occurred as coexist with and/or fine inclusions in Scheelite (II). Other ore minerals that formed in type 2 veins  include base metals and Fe sulfides, cobaltite, niccolite, Cu-Ni-Fe sulfides and native bismuth. Type 3 and 4 veins are white quartz-hematite and barren carbonate veins.
δ18 O of ore-forming fluids, which milky-white and white quartz and wolframite formed from them are 7.91-8.61‰, 5.86-6.76‰ and 3.44-6.94‰ respectively. Based on the oxygen isotope studies, progressive mixing of original magmatic fluids with meteoric waters cause precipitation of metals in veins.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Vein-type W (Cu-Au) mineralization
  • Wolframite
  • Scheelite
  • Magmatic-meteoric fluids
  • Southern Chah Palang
  • Yazd block
  • Iran