بررسی رخساره‌های رسوبی هولوسن و تعیین نرخ رسوب‌‌گذاری در شمال خاور خلیج فارس (مطالعه موردی: جنوب بندرعباس)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، پژوهشکده علوم‌زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

2 دکترا، شرکت پتروگوهر فراساحل کیش، تهران، ایران

چکیده

خلیج فارس با مساحت حدود‌240 هزار کیلومتر مربع، شمالی‌ترین بخش از حرکت پادساعت‌گرد صفحه عربی را تشکیل می‌دهد و به عنوان یک نمونه امروزی محیط رسوبی کربناتی با آب‌و‌هوای خشک هولوسن در نظر گرفته می‌شود. حجم این حوضه با توجه به میانگین ژرفای آن (36 ) متر، حدود 87 هزار کیلومتر مکعب برآورد  می‌شود. این پژوهش با هدف بررسی تغییرات سطح آب دریا و تعیین نرخ رسوب‌گذاری دوره هولوسن در شمال خاور خلیج فارس صورت گرفت. یک مغزه کامل و دست نخورده از رسوبات هولوسن در محدوده کم ژرفای ساحلی و زیر حد جزرومدی جنوب بندر شهید رجایی در استان هرمزگان به طول 1070 سانتی‌متر تهیه  شد. پس از توصیف دقیق مغزه‌ها بر پایه مشاهدات عینی،  52 نمونه بر پایه جدایش رخساره‌ای برداشت شد و مورد آزمایش‌های رسوب‌‎‌شناسی و ژئوشیمیایی قرار گرفت. تجزیه‌های  دانه‌بندی،کانی‌شناسی به روش XRD، تعیین درصد فراوانی عناصر با دستگاه ICP-OES و پلاروگراف، تعیین درصد ماده آلی با دستگاه Rock Eval و تعیین درصد کربنات‌ها با دستگاه کلسی‌متر  خودکار در برای همه نمونه‌ها انجام و10 نمونه به روش ایزوتوپی C14-AMS تعیین سن شد. نتایج دانه‌بندی نشان می‌دهد رسوبات بیشتر از  نوع گل دارای ماسه وگراول هستند، ذرات گراولی بیشتر مرتبط با خرده‌های اسکلتی است. میزان کربنات در رسوبات میان 17 تا 84 درصد متغیر است. نتایج کانی‌شناسی نشان از آن است که کانی‌های آواری سازنده رسوبات، شامل کوارتز، فلدسپار، مسکوویت، پیروکسن وکانی‌های رسی کائولینیت، کلریت، مونتموریلونیت، ایلیت، پالیگورسکیت است. کانی‌های شیمیایی و بیوشیمیایی بیشتر شامل کلسیت، دولومیت و آراگونیت است. میزان ماده آلی سازنده رسوبات میان  02/0  تا  13/0 درصد متغیر است. منحنی تغییرات دو عنصر کلسیم و استرانسیم که معرف رسوبات درون حوضه‌ای است در تلفیق با نشانه‌های عینی، اندازه ذرات، نوع رسوبات، مقدار ماده آلی، بافت و ساخت رسوبات، منطبق با تغییرات سطح آب دریاست. فراوانی بیشتر عناصر به‌ویژه آلومینیم، منیزیم، منگنز، کروم، باریم که منشأ قاره‌ای دارند، با تغییرات سطح آب دریا ارتباط وارون دارند. همچنین دو فاز مهم پیشروی و بالا آمدن سریع سطح آب دریا در میان 6800  تا 3700 و نیز میان 9300 تا 7900 سال پیش وجود داشته است. نتایج سن‌سنجی نشان می‌دهد میانگین نرخ رسوب‌گذاری در محدوده مورد مطالعه نزدیک به  1 میلی‌متر در سال (mm/ka966/0) است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Determination of Sedimentation Rate and Verification of Holocene Sediments in Northeastern Part of the Persian Gulf: ACase Study in Southern Bandar Abbas

نویسندگان [English]

  • R Lak 1
  • M Taghizadeh 2
1 Assistant Professor, Research Institute for Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
2 Ph.D., Petro Gohar Farasahel Kish Co., Tehtan, Iran
چکیده [English]

The Persian Gulf has an area about 240000 km2, considered as the northern part of the counterclockwise movement of Arabian Plate and as a recent example of Holocene carbonated sedimentary environment in dry (arid) climate. The basin volume, regarding to its average depth (36m), is estimated about 87,000km3. The present study was done in order to examine the sea level changes and determine the rate of sedimentation of Holocene deposits in the northeast of Persian Gulf. A complete and undisturbed core from the Holocene deposits (1070 cm length) located in the south of Rajaee port in theHormozgan province was prepared. Following the exact description of this core, based on the objective observations, 52 samples were taken according to the facies divisions and they were sedimentologically and geochemically tested. The granulometric analysis, mineralogy by XRD method, abundance percentage of elements by ICP-OEC device and polarograph, percentage of organic matter by the Rock Eval device, percentage determination of carbonates by automatic calcimeter device were done for all samples and 10 samples were dated by 14C AMS method. The granulometric results indicated that most of the deposits are mud containing sand and gravel. The gravels are mainly related to shell fragments. The amount of carbonates varies from 17 to 84 percent. The silisiclastic deposits include quartz, feldspar, muscovite, pyroxene and clay minerals such as kaolinite, chlorite, montmoryonite, illite and paligorskite. The chemical and biochemical sediments are mainly calcite, dolomite and aragonite. The percentage of organic matter contained in the sediments varies from 0.02 to 0.13. The variation curve of calcium and strontium, which indicates intrabasinal sediments, is correlated to sea level changes in combination with objective evidences such as grain size, sediment type, and amount of organic matter, texture and structure of sediments. The abundance of most elements especially Al, Mg, Mn, Cr, Ba with continental origin, revealed a reversed relation with the sea level variations. In addition, two significant phases of rapid transgression have occurred from 6800 to 3700 and from 9300 to 7900 years ago. The dating results showed that the average rate of sedimentation in the study area is about 1mmper year(966mm/ka).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sedimentology
  • Holocene
  • Sea level change
  • Rate of Sedimentation
  • Persian Gulf