کانسار طلا- نقره (مس) اپی‌ترمال توزلار، مرتبط با توده نفوذی نیمه‌عمیق محیط کششی درون‌کمانی، در شمال‌باختر ماه‌نشان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زمین‌شناسی اقتصادی، دانشگاه تربیت‌ مدرس، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه زمین‌شناسی اقتصادی، دانشگاه تربیت‌ مدرس، تهران، ایران

3 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

4 کارشناس، شرکت مهندسین مشاور زریابان اکتشاف، تهران، ایران

چکیده

کانسار طلای اپی‌ترمال توزلار در واحدهای آتشفشانی آندزیتی با ویژگی کالکوآلکالن پرپتاسیم (شوشونیتی) در شمال ‌باختر کشور قرار دارد. این مجموعه آتشفشانی، در واقع بخشی از فعالیت ماگمایی مرتبط با کمان ماگمایی ارومیه- دختر است که حاشیه شمال‌خاوری پهنه دگرگونی- ماگمایی سنندج- سیرجان را قطع کرده است. این توالی ماگمایی، شامل مجموعه‌ای از سنگ‌های آتشفشانی است که از فوران‌های متناوب آذرآواری‌ها و گدازه همراه با نفوذ توده‌های نیمه‌ژرف (پورفیری)، به‌صورت یک فعالیت آتشفشانی درون‌قاره‌ای در محیطی کم‌ژرفا (حوضه‌ای) و کششی (معادل سازند قم)، تشکیل شده‌اند. داده‌های سن‌سنجی اورانیم- سرب زیرکن به روش LA-ICP-MS، سن‌هایی بین 0/1±4/18 و 55/0±7/18 میلیون سال (میوسن زیرین) را برای این فعالیت‌ ماگمایی در نظر می‌گیرد. کانه‌زایی مزبور ‌به‌لحاظ نوع دگرسانی‌های گرمابی (پروپیلیتیک، آرژیلیک، فیلیک، سریسیتی، آرژیلیک‌ پیشرفته و سیلیسی‌شدن) و روند تکوین کانه‌زایی در ارتباط با برشی‌شدن و ته‌نشینی سولفیدهای مس و سولفوسالت‌ها، شبیه به کانسارهای پرسولفید در جایگاه‎های آتشفشانی است. کانه‏زایی طلا در این کانسار به‌لحاظ بافتی، عمدتاً به‌صورت دانه‌پراکنده، شکافه‌پرکن و رگه- رگچه‌ای دیده می‌شود. بیشتر کانه‌های سولفیدی شامل پیریت، کالکوپیریت، بورنیت و کمتر انارژیت، کالکوسیت، کوولیت، دیژنیت، تتراهدریت، گالن و اسفالریت است. طلا در این کانه‌زایی به‌صورت آزاد شده از دانه‌های پیریت اکسیده، همچنین درون کوارتزها در برش‌های گرمابی و محلول جامد در دیگر کانی‌ها از جمله سولفیدها و سولفوسالت‌ها رخ داده است. تفاوت اصلی تشکیل این کانسار با کانسارهای نوع پرسولفید در محیط تشکیل آن است. محیط تشکیل این کانه‌زایی، تأییدی بر تشکیل آن در ژرفا و فشار کم است. این کانسار در یک محیط کم‌ژرفای دریایی (Submarine) حوضه قم و در ارتباط با رژیم زمین‎ساختی کششی تشکیل شده، در حالی‌که کانسارهای اپی‌ترمال نوع پرسولفید عموماً در محیط‌های خشکی (Subaerial) و در ارتباط با محیط‌های فشارشی حاصل می‌شوند. ویژگی‌های جایگاه ساختاری، نوع سنگ میزبان، دگرسانی‌ها، پاراژنز و بالاخره مشخصات کانه‏زایی کانسار طلا- نقره (مس) توزلار نشان از آن دارد که این کانسار، بیشترین همانندی را با کانسارهای اپی‌ترمال مرتبط با توده‌های نیمه‌ژرف (High Sulfidation) که در محیط‌های کششی درون‌کمانی تشکیل شده‌اند، دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Touzlar Epithermal Au-Ag (Cu) Deposit, Subvolcanic Intrusion-related of Intra-arc Extensional Setting, Northwest Mahneshan, Iran

نویسندگان [English]

  • S.M Heidari 1
  • M Ghaderi 2
  • H Kouhestani 3
  • M Hosseini 4
1 Ph.D. Student, Department of Economic Geology, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Economic Geology, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Geology, University of Zanjan, Zanjan, Iran
4 Geologist, Zaryaban Exploration Consultant Engineers, Tehran, Iran
چکیده [English]

The Touzlar epithermal gold deposit formed within the high-K calc-alkaline (shoshonitic) andesitic volcanic units in northwestern Iran. The volcanic complex is in fact a part of magmatism related to the Urumieh-Dokhtar Magmatic Belt crosscutting northeastern rim of the Sanandaj-Sirjan Metamorphic-Magmatic Zone. This magmatic system is composed of pyroclastics and lava flow sequences. The volcanic and subvolcanic rocks of the complex constitute a part of the volcano-sedimentary sequence of the Qom Formation, which formed in an extensional regime of basement uplifting and intra-continental basin. Zircon LA-ICP-MS U-Pb dating shows age between 18.4±1.0 and 18.7±0.55 Ma (Lower Miocene) for the volcanism. The hydrothermal alteration types (propylitic, argillic, phyllic, sericitic, advanced argillic and silicification) and evolving mineralization in relation to brecciation and deposition of copper sulfides and sulfosalts imply that the mineralization at Touzlar is similar to that of high sulfidation deposits in volcanic settings. The gold mineralization textures in the Touzlar deposit appear as disseminated, open space filling, veins and veinlets. The main sulfide minerals are pyrite, chalcopyrite, bornite, as well as small amounts of enargite, chalcocite, covellite, digenite, tetrahedrite, galena and sphalerite. The gold in this mineralization occurs as freed from oxidized pyrite grains, also in quartz in hydrothermal breccias as well as solid solution in other minerals such as sulfides and sulfosalts. The main difference in the formation of Touzlar with high sulfidation deposits is in its setting. The formation setting for this mineralization confirms its genesis at low depth and pressure. The deposit formed at the shallow submarine environment of the Qom basin in relation to extensional tectonic regime, while high sulfidation epithermal deposits usually form in subaerial environments related to tensional settings. Structural, host rock type, alteration, paragenesis and Au-Ag (Cu) ore mineralization characteristics of the deposit suggest that Touzlar is most similar to subvolcanic intrusion-related epithermal (high sulfidation) gold deposits formed in intra-arc extensional settings.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Epithermal
  • Intrusion
  • intra-arc extensional setting
  • U-Pb dating
  • Geochemistry
  • Touzlar
  • Urumieh-Dokhtar