کانه‌زایی آهن منگنزدار در دولومیت‎های معادل سازند شتری در شمال خاور دهبید، پهنه سنندج- سیرجان جنوبی، استان فارس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زمین‌شناسی اقتصادی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه زمین‌شناسی اقتصادی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 دانشیار، گروه تکتونیک، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

کانسارهای آهن منگنز‌‌دار گوشتی- هنشک، گلی و چشمه ‏اسی در شمال خاور دهبید (صفاشهر)، در 175 کیلومتری شمال خاور شیراز قرار گرفته‌اند. این کانسارها  در پهنه‌ برشی هنشک، زیر‌پهنه‌ با دگرشکلی پیچیده‌ پهنه سنندج- سیرجان جنوبی، واقع شده‌اند. قدیمی‌ترین رخنمون‌های سنگی منطقه معدنی را شیل و ماسه‌سنگ‌های دگرگون شده و آهک بلورین پرمین تشکیل می‌دهند. واحدهای دولومیتی تریاس میانی (معادل سازند شتری)، توسط گسل‌های راندگی روی سنگ‌های آتشفشانی- رسوبی دگرگون و دگر‌شکل شده تریاس بالایی، رانده شده و به دلیل قرار‌گیری در پهنه‌های گسلی راندگی، غالباً تکرار شده‌اند. سنگ درونگیر ماده معدنی، دولومیت‎های تریاس میانی و ژئومتری آن عدسی‌شکل و همروند با لایه‌بندی و بافت آن توده‌ای، پر‌کننده فضای خالی، لامینه و دانه پراکنده است. کانی‌شناسی ماده معدنی هماتیت، مگنتیت، گوتیت، رامسدلیت، کریپتوملان و پسیلوملان بوده که همراه با دولومیت، کلسیت، کوارتز و باریت هستند. در مطالعات ژئوشیمیایی انجام‌گرفته برای تشخیص منشأ ماده معدنی نسبت‌های Mn/Fe، Si/Al و Na/Mg عناصر اصلی نشان‌دهنده تشکیل کانسار به‌وسیله فرایندهای گرمابی در یک محیط رسوبی- آتشفشانی کم‌ژرفاست. نمودارهای عناصر فرعی همگی بر محتوای پایین کانسنگ از عناصری همچون Ni ، Co و Cu دلالت دارند، که نمایانگر قرار‌گیری کانسارهای مورد مطالعه، در محدوده کانسارهای با منشأ گرمابی است. الگوی توزیع عناصر خاکی کمیاب برای کانسنگ آهن منگنز دار منطقه نیز شباهت زیادی با الگوی توزیع عناصر خاکی کمیاب در کانسارهای رسوبی- آتشفشانی با منشأ گرمابی دارد. با توجه به ژئومتری و شکل ماده معدنی، دو نوع کانه‌زایی در منطقه قابل تشخیص است، کانه‌زایی نوع اولیه که کانه‌زایی اصلی و چیره در منطقه بوده و هم‎روند با لایه‌بندی و با میزبانی سنگ‌های دولومیتی تریاس میانی  است. ماده معدنی در آن به‎صورت توده‌ای، لامینه، دانه‌پراکنده و چین‌خورده همراه با سیلیس و دولومیت است. کانه‌زایی نوع رگه‌ای همروند با گسل‌ها بوده و با میزبانی سنگ‌های دولومیتی تریاس میانی و کربناتی دگرگون شده و خردشده پرمین همراه است و ماده معدنی در آن بافت برشی یا کاتاکلاستیکی یافته است. با توجه به مجموع ویژگی‌های مطالعه شده مانند جایگاه خاص چینه‌ای، شکل ماده معدنی، بافت، توالی پاراژنتیک کانی‌ها، رخساره دولومیتی- چرتی کانه‌دار و ویژگی‌های ژئوشیمیایی، کانسارهای آهن منگنز دار شمال خاور دهبید یک نهشته چینه کران (stratabound)، با میزبان کربناتی هستند که در سنگ‌های دولومیتی تریاس میانی معادل سازند شتری در یک حوضه کم‌ژرفا تشکیل شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Fe-Mn Mineralization in Dolomites Equivalent to Shotori Formation in NE of Dehbid, Southern Sanandaj-Sirjan Zone, Fars Province

نویسندگان [English]

  • M Kazemirad 1
  • E Rastad 2
  • M Mohajjel 3
1 M.Sc. Student, Department of Economic Geology, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Economic Geology, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Department of Tectonics, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The Goshti-Heneshk, Goli and Cheshmeh Esi iron-manganese deposits are located in the northeast of Dehdib (Safashahr), 175 km northeast of Shiraz. These deposits are situated in the Heneshk Shear Zone, which is a part of the ComplexDeformationSubzone of the Southern Sanandaj-Sirjan Zone. The oldest outcrops in the area consist of the metamorphosed Permian shale, sandstone and crystalline limestone. The Middle Triassic dolomite units (equivalent to the Shotori Formation) have been thrusted on the Upper Triassic metamorphic and deformed volcano-sedimentary rocks and chert by thrust faults. The ore-bearing dolomites are often repeated due to imbricate thrust system in the area. The host rock to the ore is only dolomite, and ore bodies formed as lenses concordant by layering. The ore texture is massive, open space filling, lamination, and disseminated. The ore minerals include hematite, magnetite, goethite, kriptomelan, psilomelan and ramsdelite together with dolomite, calcite, quartz and barite. In the geochemical studies to determine the source of mineralization, Mn/Fe, Si/Al and Na/Mg ratios of major elements indicated that Fe-Mn ore formation occurred through the hydrothermal processes in shallow marine volcano-sedimentary environment. The trace element diagrams show low contents of elements such as Ni, Co, and Cu in the Fe-Mn ores. In these diagrams, the deposits of the study area plot in the field of hydrothermal deposits. Rare Earth Element distribution patterns of the deposits are quite similar to those of hydrothermal deposits. Two ore types are distinguished based on geometry and shape of the ore bodies: primary mineralization occurred parallel and concordant with layering of the host rocks. The ore textures of this type include massive, laminated and disseminated occurring in folded chert and dolomite. The vein-type mineralization is associated with the faults and has brecciated or cataclastic texture occurring in the Middle Triassic dolomite and Permian meta-carbonates. Based on the stratigraphic location, layer form of the ore body, texture, paragenetic sequence, ore-bearing chert-dolomite facies and geochemistry, the iron-manganese ores of the northeast Dehbid are stratabound carbonate-hosted deposits, which were precipitated in the shallow marine environment in the dolomites equivalent to the Middle Triasssic Shotori Formation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iron-manganese deposit
  • Goshti-Heneshk
  • Cheshmeh Esi
  • Stratabound
  • Equivalent to Shotori Formation dolomite
  • Imbricated thrust zone
  • Dehbid
  • Sanandaj-Sirjan