تحلیل هندسی- جنبشی چین‌خوردگی‌های منطقه چلونک (شمال ‌باختری بیرجند)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

2 استاد، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

3 استادیار، گروه زمین‌شناسی دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

4 دانشیار، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی کشور، تهران، ایران

چکیده

در منطقه چلونک در شمال باختری ‌بیرجند در منتهی‎الیه ایالت ساختاری سیستان، واحدهای رسوبی- آذرآواری چین‌خورده به سن ائوسن میانی تا بالایی با اثرهای محوری متفاوت در بین گسل‌های چاهک- موسویه و محمدیه- حصارسنگی قرار دارند. این چین‌ها دارای ویژگی آشکاری چون پراکندگی اثر محوری با روندهای چیره NE-SW ، NW-SE و N-S هستند. تحلیل هندسی- جنبشی چین‌های منطقه بر پایه برداشت‌های ساختاری، تصاویر ماهواره‌ای، نقشه‌های زمین‌شناسی، برش‌های ساختاری عرضی و توابع ریاضی صورت گرفته است. با استفاده از رخداد گسلش- چین‌خوردگی، چرخش محور چین‌ها، درصد کوتاه‌شدگی و نسبت ابعاد چین‌های منطقه بررسی و با هم مقایسه شد. مقادیر نسبت ابعاد، درصد کوتاه‌شدگی و میزان چرخش اثر محوری برای چین‌های با روند NE-SW به ترتیب 6/1-356/0، 20-77 درصد و 28-40 درجه؛ برای چین‌های با روند NW-SE 620/0 - 352/0، 41-25 درصد و 40-25 درجه؛ برای چین‌های با روند N-S 3520/0،  25 درصد و 24 درجه  به‏دست آمد. در این تحلیل ناودیس چاهک، ناودیس چلونک و تاقدیس چاهک با محور NE-SW بیشترین و ناودیس شونگان با محور NW-SE کمترین میزان کوتاه‌شدگی و نسبت ابعاد را نشان داده‌اند. بررسی‌های صورت گرفته نشان داد با افزایش درصد کوتاه‌شدگی، مقدار نسبت ابعاد نیز بیشتر می‌شود. تحلیل عناصر ساختاری نشان داد تغییر اثر محوری ناودیس‌های چلونک، چاهک و حج نج و تاقدیس چلونک و چاهک با راستای چیره NE-SW متأثر از گسل راستالغز راست‌بر چاهک- موسویه با روند تقریبی N-S است. همچنین تغییر اثر محوری ناودیس‌های تاج‎کوه، شونگان و حصارسنگی و تاقدیس شونگان با راستای چیره NW-SE متأثر از گسل راستالغز چب‌بر محمدآباد- حصارسنگی با روندتقریبی N-S هستند. توزیع اثر محوری چین‌ها با نسبت ابعاد و کوتاه‌شدگی متفاوت و روندهای مختلف می‌تواند معلول چرخش عناصر چین‌خورده نسبت به موقعیت مؤلفه‌های فشاری باشد. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geometric-Kinematic Analysis of Folding in Chelounak Area (NW Birjand (

نویسندگان [English]

  • Y Jalili 1
  • M.M Khatib 2
  • E Gholami 3
  • M.R Ghassemi 4
1 Ph.D. Student, Department of Geology, Birjand University, Birjand, Iran
2 Professor, Department of Geology, Birjand University, Birjand, Iran
3 Assistant Professor, Department of Geology, Birjand University, Birjand, Iran
4 Associate Professor, Research Institute for Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
چکیده [English]

The Chelounak area in northwest of Birjand located in the Sistan suture zone extremity with middle-upper Eocene sedimentary and pyroclastic rocks, folded with different axes and exposed between the Chahak-mosavieh and Mohammadieh-Hessarsangi faults. These folds have a dominant characteristic of the dispersion axis trends of NE-SW, NW-SE, and N-S. Geometric-Kinematic Analysis of these folds was carried out by data that taken from the structural interpretations, satellite images, geological maps, structural cross sections and mathematical functions. Aspect ratio, percent shortenings and the rotation folds axes are respectively for folds with NE-SW axis, 0.356-1.6, 20-77% and 28-40°; for folds with NW-SE axes0.352-0.620, 25-41% and 25-40°; and for folds with N-S axes 0.352, 25% and 24°. In this analysis the Chahak and Chelounak synclines and the Chahak anticline with NE-SW axis have maximum shortening and the Shavangan syncline with NW-SE axis has minimum shortening. This Study demonstrated the aspect ratio rises with increasing of shortening. Analysis of the structural elements demonstrates axis change of the Chelounak, Chahak and Hoj noj synclines and the Chahak and Chelounak anticlines with NE-SW Dominant axes affected by the Chahak-Mosavieh fault (~N-S trend) as well as the axis change of the Taj kouh, Shavangan and Hessar sangi synclines with NW-SE dominant axes affected by the Mohammadieh-Hessar sangi fault (~N-S trend). Dispersion of folds axial respect to compressive component has caused difference in aspect ratio, shortening and rotation of fold axes values.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Folding
  • Geometric-Kinematic Analysis
  • Shortening
  • Aspect ratio
  • Chelounak