بررسی ساختاری گنبد نمکی خواجه در شمال خاور تبریز با هدف ارزیابی امکان‌پذیری ذخیره‌سازی گازو مدل‌سازی تحلیلی دیاپیریسم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه علوم زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 کارشناسی ارشد، گروه علوم زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 استاد، گروه علوم زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

4 دانشجوی دکترا، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور واحد شمال غرب، تبریز، ایران

چکیده

در این تحقیق گنبد نمکی خواجه در استان آذربایجان شرقی از دیدگاه ساختاری بررسی شده و سپس امکان ذخیره‌سازی گاز در این گنبد مورد ارزیابی قرار گرفته است. در اثر صعود این گنبد نمکی ساختارهای بسیار متنوعی همچون گسل‌های معکوس حاشیه‌ای، گسل‌های نرمال شعاعی، چین‌ها و کارست توسعه یافته‌اند. در بخش‌ شمالی گسل تبریز زنجیره‌ای از ساختارهای حوضه و گنبد وجود دارد که همگی دارای کشیدگی با روند شمال باختری – جنوب خاوری هستند. گنبد نمکی خواجه نیز در حاشیه جنوبی یکی از همین حوضه‌ها تشکیل شده است. عوامل مختلفی در صعود این گنبد مؤثر بوده‌اند که از مهم‌ترین آنها رژیم تکتونیکی فشاری حاکم بر منطقه است  که منجر به تشکیل این حوضه‌ها شده و در ضمن آن در محل تقاطع شاخه فرعی گسل تبریز و شاخه فرعی (شمال باختری- جنوب خاوری)گسل نهند پهنه ضعیف و مناسبی برای صعود و تشکیل گنبد نمکی خواجه فراهم کرده است. عوامل دیگری همچون نیروی شناوری، تداوم تنش‌های فشارشی و بارگذاری تفاضلی نیز عامل تداوم صعود گنبد نمکی بوده‌اند. گنبد نمکی خواجه جوان بوده و امروزه نیز در حال صعود است و مدل سازی تحلیلی عمر آن را 31000 سال به دست داده است که این سن با آثار نئوتکتونیکی محدوده گنبد نمکی نیز سازگاری دارد. این گنبد نمکی از لحاظ میزان خلوص، دارای درصد NaCl بالا بوده و فاقد ناخالصی‌های KCl و MgCl2 است و از این رو برای انجام فرایند انحلال جهت ایجاد فضای زیرزمینی برای ذخیره‌سازی گاز مناسب است. در ارتباط با ذخیره‌سازی گاز در این گنبد از نظر گسترش عمقی و برآورد حجم ذخیره‌سازی نیاز به بررسی‌های تحت الارضی است ولی از نظر دیگر عوامل مؤثر بر ذخیره‌سازی مناسب برای ذخیره سازی گاز به نظر می‌رسد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Structural Study of Khaje Salt Diaper in the NE of Tabriz, Research Possibility of Gas Storage Potential and Analitycal Modeling of Diapirism

نویسندگان [English]

  • B Zamani 1
  • M Jalilpour 2
  • M Moayyed 3
  • M Faridi 4
1 Assistant Professor, Geology Department, Natural Sciences College, Tabriz University, Tabriz, Iran
2 M. Sc., Geology Department, Natural Sciences College, Tabriz University, Tabriz, Iran
3 Professor, Geology Department, Natural Sciences College, Tabriz University, Tabriz, Iran
4 Ph.D. Student, Geological Survey of Iran, Tabriz, Iran
چکیده [English]

The Study area is located in 15km Northeast of Tabriz in East-Azarbaidjan province. The rock units in the study area are limited and consist of different members of the Upper red formation (Miocene). Salt bed (Miocene) that diapired is related to the base of the mentioned formation. Due to the rising of this salt diapir, various structures such as marginal reverse faults, radial normal faults, folds and karsts are developed. In the Northern part of the Tabriz fault, there are a set of basin structures and diapirs, which all have a NW-SE extension axis. The Khaje salt diapir is formed in the southern margin of one of these basins. The different parameters affecting the rising of this salt diapir from which the most important one is the tectonic regime of the study area. The compressional stress causes the formation of these basins. Furthermore, the contact between the Tabriz fault and Nahand (NW-SE) minor fault prepared a weak zone to rise the Khaje salt diapir. After the beginning of rising, other parameters such as buoyancy force, stability of compressional stresses and differential loading have caused the continuing and rising of the Khaje salt diapir. The Khaje salt diapir is young and still rising. In addition, analytical model analysis is evaluated diapirism initiation time about 31000 years. In terms of purity amount, NaCl percentage is very high; where there are no KCl and MgCl2 impurities; therefore, it is suitable for dissolution process. The marly interbeds of salt would make some difficulties in dissolution process. From the gas storage point of view, the depth of salt diapir and the evaluation of the reservoir volume are essential for underground researches and in order to get the accurate results 2D and 3D seismic studies are needed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Khaje Salt Dome
  • Emplacement Mechanisms
  • structural analysis
  • Fault
  • Fold
  • Fracture System