دگرریختی ستبرپوست و نازک پوست در گستره ماه‌نشان، زنجان، شمال باختر ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مربی، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه پیام‌نور، ایران

2 دانشیار، پژوهشکده علوم‌زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

چکیده

این پژوهش با کمک داده‌های صحرایی دقیق به تهیه یک بُرش ساختاری ترازمند برای گستره ماه‌نشان پرداخته است تا گسترش ساختارهای اصلی آن را مورد کاوش قرار دهد. بررسی‌های ساختاری ما آشکار می‌سازد دو گسله شمال باختری-جنوب خاوری و اصلی ماه‌نشان و انگوران، گسله‌هایی بنیادی هستند که با نفوذ در ژرفای پوسته سبب مقدار قابل ملاحظه‌ای کوتاه‌شدگی در این گستره شده‌اند. از این میان، گسله انگوران با سرچشمه گرفتن در پوسته زیرین تا ژرفای حدود 21 کیلومتری پوسته نفوذ می‌کند و تمام توالی فانروزوییک و حتی بخشی از پی‌سنگ پرکامبرین در پوسته زیرین را دچار راندگی می‌کند. بر پایه پژوهش حاضر که راندگی یادشده نه از یک سطح فراکَنِش کم‌قوام که از یک پهنه بُرش نرم در ژرفا سرچشمه می‌گیرد. نشانه‌های شکل‌گیری و شرایط تشکیل چنین پهنه‌ای در سنگ‌های پرکامبرین موجود در فرادیواره انگوران دیده می‌شود. بر این پایه، سطح فراکَنِش راندگی ماه‌نشان، که در ژرفای کمتری (13 کیلومتری) قرار گرفته است، می‌تواند در پیوند با وجود احتمالی مواد تبخیری هم‌ارز سری هرمز در زیر سازند کهر باشد. دگرریختی همزمان با نهشتگی در سازند قم در فرادیواره راندگی انگوران و شواهد دیگر در نهشته‌های نئوژن گستره نشان می‌دهند که راندگی انگوران از الیگوسن به این سو فعال بوده است. بر پایه بازسازی جابه‌جایی در پهنای گسله انگوران و مقایسه آن با سن آغاز فعالیت این گسله پیشنهاد می‌کند این گسله با نرخ لغزشی در حدود یک میلی‌متر در سال در حال فعالیت بوده است. ویژگی‌های ساختاری گستره ماه‌نشان گویای آن است که در این گستره، علاوه بر زمین‌ساخت نازک‌پوست، کارکرد گسلش ستبرپوست نیز سبب ستبرشدگی قابل ملاحظه پوسته شده است. بر پایه نتیجه این پژوهش، ستبرشدگی قابل ملاحظه پوسته در گستره ماه‌نشان با ویژگی یادشده در پوسته کمربند سنندج-سیرجان سازگار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Thick- and Thin-Skinned Deformation of the Mahneshan Area, Zanjan, Northwest Iran

نویسندگان [English]

  • A Ahmadi-Torkmani 1
  • M.R Ghassemi 2
1 Instructor, Department of Geology, Payame Noor University, Iran
2 Associate Professor, Research Institute for Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
چکیده [English]

The present research uses precise field data to provide a balanced cross-section of the Mahneshan area, and investigate nature of depth distribution of its major structures. Our structural studies indicate that the Mahneshan and Anguran faults are two major faults, which penetrate deep into the crust and cause a considerable amount of horizontal shortening in the area. In a more specific way, the Anguran fault roots deep into the middle crustal levels of about 21 km, and thrusts the whole Phanerozoic sequence and even parts of the Precambrian basement rocks over the younger strata. We believe that the abovementioned thrust originates not from a low-competency decollement plane, but from a ductile shear zone in deep crust. Evidences for development and conditions of such shear zone are present in the Precambrian basement rocks of the Anguran fault’s hanging-wall. We suggest that the decollement surface for the Mahneshan thrust, which is located in the shallower depths (13 km), is related to probable occurrence of evaporitic materials equivalent to the Hormoz Series beneath the Kahar Formation. Syn-sedimentary deformation within the Qom Formation in the hanging-wall of the Anguran thrust, as well as other evidences present in Neogene deposits of the area suggest that the thrust fault has been active since Oligocene. Restoration of displacements across the Anguran fault, and comparing the results with inception age for the fault suggests that the Anguran fault has been active with a slip rate of about 1 mm/yr. The structural features in the Mahneshan area indicate that thick-skinned faulting along with thin-skinned tectonics have resulted in a considerable amount of thickening of the crust in the region; this observation is in accordance with abovementioned characteristic of the crust in the Sanandaj-Sirjan zone.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mahneshan
  • Zanjan
  • Thick-skinned faulting
  • Mahneshan thrust
  • Anguran thrust
  • Shear zones