ریخت‌زمین‌ساخت، هندسه و سازوکار جوان پهنه گسلی صوفیان- شبستر، آذربایجان (ایران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

2 استادیار، پ‍ژوهشکده علوم‌زمین، سازمان زمین‌شناسی کشور، تهران، ایران

3 استاد، دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران

چکیده

پژوهش پیش رو با هدف بررسی‌های ریخت‌زمین‌ساختی در پهنه گسلی صوفیان - شبستر در پهنه البرز باختری - آذربایجان (شمال باختری ایران) به انجام رسیده است. این پهنه گسلی، در دامنه جنوبی بلندی‌های میشو، واحدهای زمین‌شناختی نئوژن و کواترنری را بریده است. بر پایه مطالعه داده‌های حاصل از تلفیق داده رقومی توپوگرافی با مقیاس۲۵۰۰۰/۱، عکس‌های هوایی در مقیاس ۲۰۰۰۰/۱، تصاویر ماهواره‌ای لندست با دقت مکانی٣٠ متر و اندازه‌گیری‌های میدانی، بیشینه جابه‌جایی افقی و شاقولی تجمعی در طول پهنه گسلی صوفیان-  شبستر به‌ترتیب ۲٠۰±۲۵۰۰ متر (در رودخانه مشنق) و٤±۶۶ متر (در مخروط‌افکنه خاور روستای بنیس) برآورد شد. کمینه جابه‌جایی افقی و شاقولی تجمعی (در بخش باختری پهنه گسلی) به ترتیب ٥/٠± ٩ متر (در آبراهه جابه‌جا شده در شمال شرفخانه) و٤± ۶ متر (در آبراهه شمال کوزه‌کنان) دیده شد. میزان جابه‌جایی افقی و شاقولی به‌ترتیب ۲٠± ۱۳۵ مترو ٤±۱۹ متر (در رودخانه شمال باختری کوزه‌کنان)، امکان محاسبه زاویه ریک صفحه گسل را با استفاده از محاسبات هندسی در بخش باختری این پهنه گسلی فراهم می‌آورد.  بر پایه این محاسبه، زاویه افت لغزش روی صفحه بخش گسلی شبستر  برابر با ٤±۱۱ درجه به سوی باختر است. بر پایه زاویه ریک محاسبه‌شده برای صفحه گسل و شواهد ریخت‌زمین‌ساختی پهنه گسل، پهنه گسلی صوفیان-  شبستر دارای راستای N81E با زاویه ریک ۴ تا ۱۱ درجه به سوی باختر و سازوکار امتدادلغز راست‌گرد به همراه مؤلفه‌ای فشاری با شیب به سوی شمال معرفی شده است. از این رو، پهنه گسلی صوفیان- شبستر (شامل پاره‌گسل‌های صوفیان، شبستر، F1، شرفخانه (F2) و (F3) از دیدگاه نوزمین‌ساخت، پهنه‌ای جنبا به‌شمار می‌آید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Morphotectonics, Kinematics and Geometry of the Sufian-Shabestar Fault Zone, Azerbaijan (NW Iran)

نویسندگان [English]

  • A Ghahramani Zakaria 1
  • H Nazari 2
  • M Pourkermani 3
1 M.Sc. Student, Faculty of Sciences, Islamic Azad University, Sciences and Researches Campus, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Research Institute for Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
3 Professor, Faculty of Sciences, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Tehran, Iran
چکیده [English]

This research has been achieved with the purpose of morphotectonic studies of the Sufian-Shabestar fault zone in the West Alborz-Azerbaijan (NW Iran). The fault zone cuts the Neogene and Quaternary units in south of the MishoMountains. The maximum of horizontal and vertical displacements along the Sufian-Shabestar fault zone are H=2500±200 m in Meshnaq river and V=66±4 m in fan east of Benis village, respectively. The minimum of horizontal and vertical displacements along this fault are H=9±0/5 m in offset stream of N Sharafkhaneh city and V=6±4 m in river NW of Kozehkanan city, respectively, all estimated based on combining data of Digital Elevation Model in scale of 1/25000, aerial photographs in scale of 1/20000, LANDSAT ETM satellite imagery and field studies. The estimated rate of horizontal and vertical displacements are H=135±20 m V=19±4 m in NW of Sharafkhaneh city, respectively and all allow us to estimate the rake of fault by geometry calculations. Based on estimate, the rake of the Shabestar fault segment is 11±4W. The Sufian-Shabestar fault zone is a right lateral-reverse strike slip fault with strike N81E and rake range of between 04, 11 with westwards dip, all estimated based on the rake of fault plane and morphotectonic data. Therefore, the Sufian-Shabestar fault zone (including faults segments of Sufian, Shabestar, F1, Sharafkhaneh (F2) and F3) is neotectonically an active zone.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Morphotectonics
  • Active Fault Zone
  • Sufian-Shabestar Fault Zone
  • Azerbaijan
  • Western Alborz
  • Iran