جنبه‌های کانی‌شناختی، زمین‌شیمیایی و زایشی کانی‌سازی کانسار مولیبدن- مس پورفیری نوچون، استان کرمان، ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، گروه زمین‎‌‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران.

2 استادیار، گروه زمین‎‌‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران.

چکیده

کانسار نوچون، با ذخیره قطعی 268 میلیون تن با عیار میانگین 034/0 درصد مولیبدن (در رده عیار حد ppm100) و 62 میلیون تن با عیار متوسط 43/0 درصد مس (در رده عیار حد 25/0 درصد) اولین رخداد شناخته شده از کانی‌سازی پورفیری سرشار از مولیبدن، ولی به‌نسبت فقیر از مس در ایران است که از دید کانی‌شناسی، زمین‌شیمیایی و زایشی مورد مطالعه قرار گرفته است. دگرسانی و کانی‌سازی در کانسار نوچون در پیوند با یک استوک بسیار تفریق یافته پورفیری (ریوداسیت) وابسته به باتولیت الیگو- میوسن ممزار رخ داده است. بر پایه این مطالعه ، بیشتر کانی‌سازی مولیبدن و مس در کانسار نوچون به شکل رگچه‌های متقاطع (استوک ورک) و بسیار کمتر به‎صورت افشان رخ داده است. حضور مولیبدنیت با یا بدون همراهی کالکوپیریت در رگچه‌های پتاسیک کوارتز- انیدریت- ارتوکلاز- بیوتیت و رخداد کالکوپیریت در رگچه‌های کوارتز- مگنتیتی اولیه نشان‌دهنده تقدم زمانی بخشی از کانی‌سازی مس بر مولیبدن در مراحل اولیه کانی‌سازی است. همبستگی ضعیف (2/0- =r) میان مقادیر مولیبدن و مس در دگرسانی پتاسیک و به‌ویژه در عیارهای بالا، متفاوت بودن شرایط غنی‌شدگی و رفتار این دو عنصر در سیال‌های گرمابی مسئول کانی‌سازی در دگرسانی یادشده را نشان می‌دهد. حضور رگچه‌های ستبر کوارتز- کالکوپیریت- پیریت با هاله سریسیتی که گاه مستقل هستند و گاه درون رگچه‌های مراحل اولیه کانی‌سازی مولیبدن (رگچه‌های کوارتز- مولیبدنیتی با هاله بیوتیتی) نفوذ کرده‌اند و همچنین رخداد رگچه‌های کوارتز- مولیبدنیت بدون هاله دگرسانی به‌ویژه در بخش‌های سیلیسی‌شده افزایش نسبی عیار مس و تا حدودی مولیبدن را در کانسنگ‌های موجود در پهنه دگرسانی فیلیک (سریسیتی و سیلیسی) به همراه داشته است. وجود همبستگی مثبت (5/0+ - 0 ≤r) میان عیارهای مولیبدن و مس در کانسنگ‌های با دگرسانی فیلیک که منطقه دگرسانی پتاسیک را متأثر کرده است می‌تواند نشان‌دهنده رفتار یکسان این دو عنصر در طی تشکیل و تکامل محلول‌های گرمابی مسئول دگرسانی و کانی‌سازی منطقه دگرسانی فیلیک کانسار باشد. بر پایه این مطالعه مشخص شد که تمرکز اصلی کانی‌سازی مولیبدن در بخش‌های ژرف‌تر (دگرسانی پتاسیک) نسبت به مس (دگرسانی فیلیک پوشاننده پهنه پتاسیک) رخ داده است؛ در نتیجه کانسنگ‌های پرعیار از مولیبدن، مس خیلی بالایی ندارند. این مطالعه نشان داد که کانسار نوچون در مقایسه با کانسار سرچشمه (مس- مولیبدن) در گروه کانسارهای نوع مولیبدن- مس پورفیری رده‌بندی می‌شود. رخداد این زیرگروه از کانسارهای پورفیری به عملکرد سیال‎های گرمابی سرشار از مولیبدن ولی به‌نسبت فقیر از مس ارتباط داده شده است. ترکیب تفریق‌یافته‌تر پورفیری میزبان کانسار نوچون (ریوداسیت پورفیری) در مقایسه با استوک پورفیری سرچشمه (گرانودیوریت- کوارتزمونزونیت) که اشباع دیرهنگام از آب ماگمای مولد آن را نشان می‌دهد، احتمالاً عامل زایش چنین سیال‎هایی بوده است که توانسته است مولیبدن را به مقدار قابل توجهی نسبت به مس از درون مذاب پایانی به فاز سیال سرشار از آب، عناصر قلیایی و سیلیکا وارد کند که نتیجه آن زایش کانسار مولیبدن- مس پورفیری نوچون بوده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mineralogical, Geochemical and Genetic Aspects of Mineralization in Now-Chun Porphyry Mo-Cu Deposit, Kerman Province, Iran

نویسندگان [English]

  • S Soltaninejad 1
  • B Shafiei 2
1 M. Sc., Department of Geology, Faculty of Sciences, Golestan University, Gorgan, Iran
2 Assistant Professor, Department of Geology, Faculty of Sciences, Golestan University, Gorgan, Iran
چکیده [English]

The Now-Chun deposit, in the Kerman porphyry copper belt, with proved reserve of 268 Mt ore grading 0.034% Mo (100 ppm cut off) and 62 Mt ore grading 0.43% Cu (0.25 cut off), is the first known occurrence of Mo-rich,relatively Cu-poor porphyry mineralization in Iran which is studied from the mineralogical, l, and genetic point of view. The alteration and mineralization of the Now-Chun deposit is related to the highly differentiated porphyritic stock (rhyodacite) belonging to the Oligo-Miocene Mamzar batholith. Based on the present study, the main part of Mo and Cu mineralization in the Now-Chun deposit occurred more in the form of cross-cutting veinlets (stockwork) and less as dissemination type. The presence of molybdenite with/without chalcopyrite association in quartz-anhydrite-orthoclase-biotite potassic veinlets and chalcopyrite occurrence in primary quartz-magnetite veinlets is indicative of the priority of part of the Cu mineralization respect to the Mo during the primary stage of mineralization. The initial mineralization of Mo in the form of molybdenite occurred in quartz-anhydrite-orthoclase-biotite-pyrite-chalcopyrite. The weak correlation between Mo and Cu in the potassic alteration zone (r= -0.2) especially in the high grade ores indicates the difference between the enrichment conditions of both elements in responsible hydrothermal fluids for this alteration and mineralization zone. The presence of thick quartz-pyrite-chalcopyrite veinlets with sericitic halo and quartz-molybdenite without alteration halo either as independent or as intruded within early veinlets (quartz-molybdenite-anhydrite-orthoclase-biotite) have been associated with increasing of Mo and Cu grades in moderately phyllic alteration zone (sericitic and silicified rocks). The positive correlation between Mo and Cu in moderate phyllic zone (r≥ 0.0 to +0.5) which affected potassic ores indicates the similar behavior of both Mo and Cu during formation and evolution of the hydrothermal solution, which is responsible for the alteration and mineralization in the phyllic zone. This study revealed that the main concentration of Mo occurred in deep parts (potassic zone) of the deposit; whereas, Cu is associated with the shallow parts, especially with moderate phyllic zone which affected the potassic zone. As a result, the high grade Mo ores are not Cu-rich and vice versa. The present study indicated that the Now-Chun deposit in comparison with the Sar Cheshmeh deposit (Cu-Mo porphyry) is categorized within the Mo-Cu porphyry deposits. This sub-group of porphyry Cu and Mo deposit is attributed to the function of the Mo-rich and relatively Cu-poor hydrothermal fluids. The more differentiated composition of the ore-hosting porphyry in the Now-Chun deposit (rhyodacite) in comparison with the Sar Cheshmeh porphyry stock (granodiorite-quartzmonzonite), which indicates the late water saturation in its parent magma, was probably the factor of generating such fluids that could segregate the significant proportion of Mo in respect to Cu from the residual melts into H2O, alkalies and silica-enriched fluid phase which ultimately resulted in forming the Mo-Cu porphyry deposit. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Now-Chun
  • Mo-Cu porphyry
  • Mineralization
  • Alteration
  • Geochemistry
  • Kerman province
  • Iran