زمین‌شناسی و سنگ‌شناسی مجموعه بازالتی سلطان‎میدان در رخنمون‌های شمال و شمال خاور شاهرود، البرز خاوری، شمال ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران.

2 دانشیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران.

3 کارشناسی ارشد، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران.

چکیده

مجموعه بازالتی سلطان‎میدان نمایانگر مهم‌ترین،  ستبر‌ترین و حجیم‌ترین فعالیت ماگمایی پالئوزوییک پیشین ایران است که در پهنه البرز خاوری در شمال و شمال خاور شاهرود رخنمون دارد. این مجموعه، روی سازند قلی به سن  اردوویسین پایانی  و در زیر سازند پادها به سن  دونین پیشین قرار دارد. نشانه‌های میدانی  بیانگر حضور بیش از 50 روانه‌ گدازه است که به‌طور متناوب در محیط خشکی و زیر آبی فوران کرده‌اند. این مجموعه دربر دارنده یک طیف تفریقی پیوسته از بازالت، آندزیت‌بازالتی، تراکی‌بازالت و تراکی‌آندزیت بازالتی است که  دچار درجات متوسط تا شدید دگرسانی شده‌ است. نمودارها و داده‌‌های ژئوشیمیایی بیانگر ماهیت انتقالی تا قلیایی ماگمای اولیه، ارتباط زایشی سنگ‌های این مجموعه از راه فرایند تبلور تفریقی با یکدیگر، تأثیر نداشتن و یا نقش ناچیز آلایش ماگمایی در تحول آنها و تشکیل‌ ماگمای اولیه‌ سازنده‌ آنها از ذوب بخشی 15 تا 17 درصدی یک منشأ گوشته‌ای غنی‌شده‌ گارنت ‌پریدوتیتی در یک محیط کششی کافتی درون قاره‌ای هستند. این جایگاه، با محیط کششی کافتی حاکم بر البرز و ایران مرکزی در  پالئوزوییک پیشین و به‌ویژه اردوویسین پسین- سیلورین در مراحل آغازین تشکیل و گسترش تتیس کهن سازگار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geology and Petrology of the Soltan Maydan Basaltic Complex in North-Northeast of Shahrud, Eastern Alborz, North of Iran

نویسندگان [English]

  • M Derakhshi 1
  • H Ghasemi 2
  • T Sahami 3
1 Ph.D. Student, Faculty of Earth Sciences, Shahrud University of Technology, Shahrud, Iran.
2 Associate Professor, Faculty of Earth Sciences, Shahrud University of Technology, Shahrud, Iran.
3 M. Sc., Faculty of Earth Sciences, Shahrud University of Technology, Shahrud, Iran.
چکیده [English]

The Soltan Maydan Basaltic Complex indicates the most important, thickest, and most voluminous early Paleozoic magmatic activity in Iran outcropping in the eastern Alborz structural zone, in the north-northeast of Shahrud. This complex overlies the late Ordovician Ghelli Formation and is overlain by the early Devonian Padeha Formation. The field evidences show more than 50 lava flows erupting frequently in the sub-aerial and submarine environments. This complex comprises of a continuous fractional spectrum including basalt, basaltic andesite, trachybasalt and basaltic trachyandesite that has undergone medium to high degrees of alteration. The geochemical data and diagrams signify transitional to alkaline nature of the primary magma, genetic relationship among all rocks of this complex due to  fractional crystallization, none or weak role of magmatic contamination in magma evolution, and generation of primary magma by 15-17 percent partial melting of an enriched garnet peridotitic mantle source in an intra-continental extensional rift setting. This tectonic setting is concordant with the known extensional rift setting governed on the Alborz and Central Iran zones during the early Paleozoic, especially late Ordovician-Silurian, primary stages of generation and development of the Paleotethys.

کلیدواژه‌ها [English]

  • petrology
  • Early Paleozoic
  • Rift
  • Paleotethys
  • basalt
  • Alborz
  • Shahrud
  • Soltan Maydan