کانی‌سازی و زمین‌شیمی عناصر خاکی کمیاب افق لاتریتی حیدرآباد، جنوب ارومیه، استان آذربایجان ‌غربی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

2 کارشناسی ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

چکیده

افق لاتریتی حیدرآباد در فاصله 65 کیلومتری جنوب شهرستان ارومیه، استان آذربایجان غربی قرار دارد. این افق به شکل چینه‌سان درون سنگ‌های کربناتی سازند روته (پرمین بالایی) توسعه یافته است. بر پایه مطالعات سنگ‌نگاری و کانه‌نگاری، کانسنگ‌های این افق بافت‌های میگروگرانولار، پورفیری دروغین، جریانی- کلومورفی، ماکروپیزوییدی، پان‎‌ایدیومورفیک- گرانولار، اسپاستوییدی، پلیتومورفیک، گرهک‌دار (نودولار) و اُاُییدی و یک منشأ برجازا دارند. با توجه به مطالعات کانی‌شناسی، کانسنگ‌های این افق شامل کانی‌های دیاسپور، کرندوم، هماتیت، مگنتیت، گوتیت، روتیل، پاراگونیت، مارگاریت، آمسیت، برتیرین، مونت‌موریلونیت، کلریت، کلریتویید، مسکوویت - ایلیت، کوارتز پیریت، انیدریت، کلسیت و دولومیت هستند. حضور مقادیر بالای کانی‌های سیلیکاتی نشان‎دهنده نارس بودن و سامانه زهکشی ضعیف در طی تکوین این افق بازماندی است. نتایج تجزیه‎های شیمیایی نشان می‌دهد که بی‌هنجاری‌های Eu و Ce در کانسنگ‎های لاتریتی به‎ترتیب بازه‌ای از 67/0تا 74/2 و  86/0 تا 16/2 دارند. محاسبات مقادیر ضریب غنی‌شدگی عناصر در دو پروفیل انتخابی آشکار می‌کند که دو فرایند شستشو و تثبیت، تنظیم‌کننده‌های اصلی تمرکزات REEs در کانسنگ‌های این افق هستند. نتایج به‎دست آمده از مطالعات کانی‌شناسی و زمین‌شیمیایی نشان از آن دارند که تغییرات pH محلول‌های هوازده کننده، نوسانات سطح سفره آب‌های زیرزمینی، شدت دگرسانی، عملکرد سنگ بستر کربناتی به عنوان یک سد زمین‌شیمیایی، جذب سطحی و روبش نقش مهمی در پراکندگی عناصر کمیاب خاکی در این نهشته داشته‌اند. ضرایب همبستگی میان عناصر نشان می‌دهد که فسفات‌های ثانویه، روتیل و مسکوویت- ایلیت میزبانان احتمالیREEs در کانسنگ‌ها هستند. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mineralization and Geochemistry of Rare Earth Elements of Heydar-Abad Laterite Horizon, South of Urmia, West Azarbaidjan Province, Iran

نویسندگان [English]

  • S Alipour 1
  • A Abedini 1
  • Sh Abdali 2
1 Associate Professor, Department of Geology, Faculty of Sciences, Urmia University, Urmia, Iran.
2 M. Sc., Department of Geology, Faculty of Sciences, Urmia University, Urmia, Iran.
چکیده [English]

The Heydar-Abad laterite horizon is located at 65 km south of Urmia, West Azarbaidjan province. This horizon was developed as stratiform bed within the carbonate rocks of the late Permian Ruteh Formation. Based on the petrographical and mineralographical studies,the ores of this horizon contain micro-granular, fluidal-collomorphic, panidiomorphic-granular, spastoidic, pelitomorphic, nodular, and ooidic textures and have an authigenic origin. According to the mineralogical investigations, the ores of this horizon include minerals such as diaspore, corundum, hematite, magnetite, goethite, rutile, paragonite, margarite, amesite, berthierine, montmorillonite, chlorite, chloritoid, muscovite-illite, quartz, pyrite, anhydrite, calcite, and dolomite. The presence of high quantities of silicate minerals indicates immaturity and poor draining system during the development of this residual horizon. The results of chemical analyses show that Eu and Ce anomalies in the ores are within the ranges of 0.67 to 2.74 and 0.86 to 2.16, respectively. The calculations of values of enrichment factor of elements in two selected profiles reveal that two processes of leaching and fixation are major regulators of concentrations of REEs in ores of this horizon. The results obtained from the mineralogical and geochemical studies show that changes of pH of weathering solution, fluctuations of level of ground-waters, alteration intensity, and function of carbonate bedrocks as a geochemical barrier, adsorption, and scavenging have played an important role in distribution of the rare earth elements (REEs) in this deposit. The correlation coefficients show that the secondary phosphates, rutile and muscovite-illite are potential hosts for REEs in the ore. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Laterite
  • Corundum
  • Mineralization
  • Heydar-Abad
  • Urmia