ژئوشیمی و خاستگاه زمین‌ساختی- ماگمایی سنگ‌های آذرین ترشیری در محدوده خاور و شمال خاور نهبندان، خاور ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، دانشکده علوم‌زمین، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 استاد، دانشکده علوم‌زمین، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 استاد، دانشکده علوم، دانشگاه فرارا، فرارا، ایتالیا

چکیده

فعالیت آتشفشانی در محدوده خاور و شمال خاور نهبندان (خاور ایران) شامل طیف گوناگونی عمدتا از ترکیبات بازی تا میانه است. همه این سنگ‌ها ترکیب سدیک دارند (Na2O/K2O>1) و در سری‌های تولئیتی با پتاسیم پایین و کالک‌آلکالن قرار می‌گیرند. مطالعه سنگ‌نگاری، شیمی کانی‌ها و ژئوشیمی سنگ کل نشان‌دهنده تمایز بازالت‌ها به دو گروه کالک‌آلکالن و تولئیت‌های با پتاسیم پایین مرتبط با کمان‌های ماگمایی است. سنگ‌های آتشفشانی حدواسط نیز به‌طور مشابه در دو سری ماگمایی یادشده قرار می‌گیرند. نمودار تغییرات برخی عناصر اصلی و فرعی روی SiO2 به‌همراه الگوهای بهنجارشده نسبت به کندریت عناصر خاکی کمیاب نشان از ارتباط زایشی سنگ‌های حدواسط سری تولئیتی با پتاسیم پایین به سنگ‌‌های بازی این سری دارد در حالی که تحول ماگمایی ترکیبات حدواسط کالک‌آلکالن از بازالت‌های کالک‌آلکالن را رد می‌کند. در نمودارهای چندعنصری بهنجارشده نسبت به  MORB (Mid-Ocean Ridge Basalt)، تهی‌شدگی HFSE (High Field Strength Elements) و غنی‌شدگی LILE (Large-Ion Lithophile Elements) در همه سنگ‌های بازی حدواسط تعیین‌کننده جایگاه زمین‌ساختی-ماگمایی مرتبط با پهنه‌های فرورانشی در زمین‌درز سیستان است. تغییر از تولئیت‌های با پتاسیم پایین به بازالت‌های کالک‌آلکالن گواه تحول به سوی یک سامانه کمانی بالغ است که این تغییرات همراه با ادامه فرورانش سنگ‌کره اقیانوسی حوضه سیستان در ترشیر انجام شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geochemistry and Tectonomagmatic Setting of Tertiary Volcanism in East and Northeast of Nehbandan, Eastern Iran

نویسندگان [English]

  • M Delavari 1
  • S.A Amini 2
  • A Saccani 3
1 Assistan Professor, Faculty of Earth Science, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 Professor, Faculty of Earth Science, Kharazmi University, Tehran, Iran
3 Professor, Faculty of Earth Science, University of Ferrara, Ferrara, Italy
چکیده [English]

Tertiary volcanism in east and northeast of Nehbandan, eastern Iran, includes mostly basic-intermediate associations. They are characterized by sodic (1<Na2O/K2O) compositions and contain both low-k tholeiitic and calk-alkaline series. Based on petrographic, mineral chemistry and whole-rock geochemical evidences basalts can be classified into two groups; arc-related calc-alkaline basalts (CAB) and low-K tholeiites (LKT). The evolutionary trends of some major and trace elements vs. SiO2 and also chondrite-normalized rare earth element (REE) patterns represent gentic relation between low-K tholeiitic intermediates and LKT but reject calkalkaline intermediate generation by magmatic evolution from CAB. In MORB-normalized multi-element patterns, negative anomally of high field strength elements (HFSE) and enrichment of large-ion lithophile elements (LILE) suggest subduction zone-related tectonomagmatic setting for basic-intermediate associations in which compositional change from LKT to CAB is accompanied by the evolution of arc system. This scenario in Sistan suture zone is interpreted as subduction continuation of Sistan oceanic lithosphere in Tertiary. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Calcalkaline basalt
  • Low-K tholeiite
  • Subduction zone magmatism
  • Sistan suture zone