سنگ‌زایی، جایگاه تکتونوماگمایی و پتانسیل کانی‌سازی گرانیتوییدهای ده‌سلم، بلوک لوت، خاور ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه پیام‌نور، ایران.

2 استاد، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

3 دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

4 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آویرو پرتغال، پرتغال.

چکیده

گرانیتوییدهای پورفیری ده‌سلم در کمربند آتشفشانی- نفوذی بلوک لوت در خاور ایران مرکزی قرار گرفته‌اند. توده‌های نفوذی گستره ترکیبی از دیوریت - گابرو تا گرانیت دارند و جزو گرانیت‌های کمان‌های آتشفشانی کلسیمی- قلیایی پتاسیم بالا تا شوشونیتی هستند. در رگه‌های سیلیسی موجود در توده‌های نفوذی بیوتیت - پیروکسن - کوارتزمونزونیت و هورنبلند‌مونزونیت عناصرMo, Cu, Au, Pb, Zn  بی‌هنجاری‌های مشخصی دارند. روندهای اکسیدهای اصلی بر روی نمودارهای هارکر نشان‌دهنده تبلور بخشی پلاژیوکلاز کلسیم‌دار و کانی‌های مافیک است. در نمودار عنکبوتی بهنجار شده عناصر فرعی نسبت به گوشته اولیه، عناصر (LILE) مانند  Rb, Sr, Ba, Zr, Csغنی‌شدگی شدید و عناصر با میدان پایداری بالا (HFSE) مانند  Nb, Pو Y تهی‌شدگی دارند. در نمودار عنکبوتی بهنجار شده عناصر خاکی کمیاب نسبت به کندریت، عناصر LREE دارای غنی‌شدگی و نسبت بالای                        31- 5/21La/Yb= هستند و نبود بی‌هنجاری Eu مشخص است. توده‌های نفوذی ده‌سلم بر پایه نسبت‌های Sr/Y و La/Yb دارای گرایش آداکیتی هستند و نسبت‌های ایزوتوپی (87Sr/86Sr)iو εNdi به ترتیب با مقادیر 70469/0تا 70507/0 و 5/1+ تا 5/2+ نشان می‌دهند که منشأ آنها در ارتباط با مذاب‌های حاصل از گوشته بوده که به مقدار کمی با پوسته آلودگی داشته است. این توده‌های نفوذی در محدوده گرانیتوییدهای سری مگنتیتی قرار می‌گیرند که پتانسیل بالایی برای کانی‌سازی مس- مولیبدن - طلای پورفیری دارند. رخدادهای زمین‌ساختی، ماگماتیسم و فلززایی، به‌ویژه رخداد نهشته‌های پورفیری در پنجره زمانی ترشیری بلوک لوت را می‌توان با مدل فرورانش دوسویه نامتقارن توضیح داد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Petrogenesis, Tectonomagmatic Setting and Mineralization Potential of Dehsalm Granitoids, Lut Block, Eastern Iran

نویسندگان [English]

  • R Arjmandzadeh 1
  • M.H Karimpour 2
  • S.A Mazaheri 3
  • J F.Santos 4
  • M Medina 4
1 Assistant Professor, Department of Geology, Payame Noor University, Iran
2 Assistant Professor, Department of Geology, Payame Noor University, Iran
3 Associate Professor, Department of Geology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
4 Assistant Professor, Department of Geology, University of Aveiro, Portugal
چکیده [English]

The dehsalm porphyritic granitoids belong to the Lut Block volcanic-plutonic belt in East - Central Iran. The intrusive rocks range in composition from gabbro - diorite to granite and can be classified as high-K calc alkaline to shoshonitic volcanic arc granites. Elevated contents of Mo, Cu, Au, Pb, Zn occur in silica veins within Bt - Px - Quartz monzonite and Hbl - monzonite. The trend of major oxides on Harker diagrams point to the crystal fractionation of Ca - plagioclase and mafic minerals. Primitive mantle - normalized trace element spider diagram display strong enrichments in LILE such as Rb, Sr, Ba, Zr, Cs and depletions in some high field strength elements (HFSE) e.g. Nb, P and Y. On chondrite - normalized plots, display significant LREE enrichments, high La/Yb = 21.5-31 and the lack of Eu. On the basis of Sr/Y and La/Yb ratios, Dehsalm intrusives cover characteristic features of adakites and (87Sr/86Sr)i and εNdi isotope ratios range from 0.70469 to 0.70505 and from +1.5 to +2.5 respectively, and show that the source is related to the mantle melts contaminated slightly by the crustal materials. They are classified into the magnetite series granitoids and have high mineralization potential for Cu-Mo-Au porphyry type deposits. Two-sided asymmetric subduction explains all the tectonic and magmatic occurrences and the mineralization of porphyry type deposits within the Lut Block during the Tertiary. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lut block
  • Calc - alkaline
  • Trace element
  • Sr and Nd isotopes
  • Two-sided asymmetric subduction