بررسی تغییرات ژئومورفولوژیکی و ویژگی‎های رسوب گل‎فشان ناپگ، مکران، ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه جیرفت، جیرفت، ایران

2 استادیار، پژوهشکده علوم ‌زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

3 دانشیار، پژوهشکده علوم‌ زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

چکیده

گل‎فشان یک پدیده طبیعی و دیدنی است که معمولاً به‌صورت یک عارضه گنبدی‎شکل و در برخی مواقع به‌صورت حوضچه‌ای یافت می‎شود. گل‎فشان‎ها مخلوطی از آب، گل و گاز هستند. این لندفرم‎ها در بیشتر نقاط دنیا به‌ویژه در کمربند آلپ و هیمالیا و در ایران بیشتر در جلگه‌های ساحلی دریای خزر و دریای عمان دیده می‎شوند. گل‎فشان‌ها به عنوان شاخص میدان‎های گازی و نفتی شناخته شده‎اند و از آنها برای پیش‌بینی وجود میدان‌های نفتی و گازی در اعماق زمین استفاده می‌شود. گل‎فشان ناپگ به عنوان بزرگ‎ترین و پویاترین گل‎فشان ایران در سواحل شمالی دریای عمان، قرار دارد و بر جاذبه‎های طبیعی سواحل جنوبی کشورمان افزوده است. این گل‎فشان تپه‎ای مخروطی به ارتفاع 39 متر از سطح زمین و چندین دهانه فعال و غیر فعال در حال فعالیت دارد. خروج و فوران گل با دبی متفاوت معمولاً میان 3 تا 5 دقیقه به‎صورت متناوب تکرار شده و از بخش باختری مخروط که دیواره آن فرو ریخته است؛ به سوی زمین‎های پیرامون جریان می‌یابد. در این پژوهش از گل‎فشان مورد مطالعه یک نمونه رسوب برداشت و پس از آماده‌سازی و تهیه پودر، نمونه توسط دستگاه ICP-OES تجزیه شیمیایی شد. همچنین اندازه ذرات رسوب نیز تعیین و داده‌ها در نرم‎افزار SPSS پردازش شد. بررسی رسوبات بیرون آمده از گل‎فشان نشان می‏دهد که ذرات تشکیل‎دهنده آن در ابعاد رس و سیلت هستند. عنصر آلومینیم دارای میانگین 89/8 درصد و آهن دارای میانگین 4/4 درصد است. فراوانی این دو عنصر به دلیل غنی بودن رسوبات گل‎فشان از رس‎هاست. روند تکاملی گل‎فشان ناپگ در سه مرحله مختلف انفجاری (Explosive) خروج سریع با دبی زیاد (Effusive) و خروج آرام و تدریجی مواد با گرانروی بالا (Extrusive) مورد بررسی قرار گرفت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigation of geomorphological changes and sediment characteristics of Napag mud volcano, Makran, Iran

نویسندگان [English]

  • K. Nezhadafzali 1
  • R. Lak 2
  • M. Ghoreshi 3
1 Assistant Professor, Department of Physical Geography, Faculty of Human Sciences, University of Jiroft, Jiroft, Iran
2 Assistant Professor, Research Institute for Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
3 Professor, Research Institute for Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
چکیده [English]

Mud volcano is a natural and spectacular phenomenon that usually appear in form of a dome but some are found as a basin. Mud volcanoes comprise a mixture of water, gas and mud. They are found in most parts of the world, particularly in the Alps and Himalayas belts.  In Iran, most of the mud volcanoes appear in coastal plains of the Caspian and Oman Seas. Mud volcanoes are known as indicators of oil and gas resources, and they are used to predict the existence of oil and gas reservoirs in Earth subsurface.  The Napag mud volcano, as the largest and most active one in Iran, is located on the northern coast of the Oman Sea and is an interesting natural occurrence in the country. It is associated with a 39-m-high cone-shaped hill and several active and inactive vents. Mud eruption with different rates occurs usually every 3-5 minutes, and flows out from the western disrupted side of the edifice downslope toward the surrounding plain. In this research,  a sediment sample was taken from the mud-flow during the field work, then analyses was analyzed for major, accessory and trace elements using ICP-OES machine in the laboratory. In addition, an analysis of the grain size of the sediment sample was carried out and the data were processed by the SPSS software. Results show that the sediment particles are of clay and silt in size. Al and Fe elements constitute 89.8 and 4.4 % of the sediment, and their high frequency is related to the high percentage of clay in the sediment. The evolution of the Napag mud volcano was investigated in three different stages: (1) Explosive, (2) Effusive (fast eruption with high rate), (3) Extrusive (slow and gradual eruption of material with high viscosity). 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Napag Mud volcano
  • Geomorphological Changes
  • Sedimentology
  • Makran

آقانباتی،ع.، 1383- زمین‎شناسی ایران، انتشارات سازمان زمین‎شناسی و اکتشافات معدنی کشور، چاپ اول.

صمدیان، م.، 1376-  بررسی‌های نئوتکتونیک در گستره‌های ساختاری مکران و زاگرس بیرونی، سازمان زمین‌شناسی کشور.

فصل‎ بهار، ج.، 1389- بررسی زمین‎شناسی گل‎فشان‎های حاشیه جنوب خاوری دریای خزر، فصلنامه علوم زمین.

نژادافضلی، ک. و  لک، ر.، 1389- بررسی گل‎فشان‎های سواحل شمالی دریای عمان، سازمان زمین‎شناسی کشور، مدیریت زمین‎شناسی دریایی.

نگارش، ح.، 1385- طرح تحقیقاتی مطالعه گل‎فشان‎های استان سیستان و بلوچستان، دانشگاه سیستان و بلوچستان.

      

References

Arshadi, S. and Forster, H., 1983- Geological structure and ophiolites of Iranian Makran. Geodynamics project in Iran, R.G.S.I. rep.no. 51, p. 479-488.

Dolati, A., 2010- Stratigraphy, structural geology and low-temperature termochronology across the Makran accretionary wedge in Iran, Diss ETH, No. 19151, 215pp.

Farhoudi, G. and Karig, D. E., 1977- Makran of Iran and Pakistan as an active arc system. Geology 5, 664–668.

Guliyev, I. and Feizullayev, A., 2001- All About Mud Volcanoes, Geology Institute of Azerbaijan National Academy of Sciences

Kidd, R. G. W.  and McCall, G. J. H.,  1985- Plate tectonics and the evolution of Makran. InMcCall, G. J. H. (ed) East Iran Project, Area No. I. Geological Survey of Iran, Report, 1, 564- 618.

Mokhtari, M., Abdollahie Fard, I and Hessami, Kh., 2008- Structural elements of the Makran region, Oman sea and their potential relevance to tsunamigenesis. Nat Hzards, 47. 185-199

Negaresh, H. and Khosravi, M., 2008- The Geomorphic and Morphometrics of Napag Mud Volcano In the South Eastern Area of Iran, Journal of Humanities, Vol. 30, No.2, 51-68.

Snead, R. E., 1970- Physical Geography of the Makran Coastal plain of Iran, University of New Mexico, Albuquerque. p509.