نشانه های ترافشارش و تقسیم‌شدگی کرنش حاصل از کوهزاد ایوسیمرین در پنجره فرسایشی آق‌دربند

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، دانشکده علوم، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران

2 استادیار، پژوهشکده علوم‌زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

3 استاد، دانشکده زمین‌شناسی، دانشگاه Milano Bicocca، میلان، ایتالیا

چکیده

بی‌گمان پنجره فرسایشی آق­دربند که در شمال خاور ایران و جنوب خاور مشهد قرار گرفته است یکی از بهترین مکان­ها برای مطالعه رخداد ایوسیمرین در ایران است. رخداد یادشده در زمان تریاس پسین تا ژوراسیک میانی حاصل بسته شدن کامل اقیانوس تتیس­کهن و برخورد ایران و توران بوده است. پیش از زمان تریاس پسین دو صفحه یادشده از یکدیگر جدا بوده و بنابراین سرگذشت زمین­ساختی و رسوبی متفاوتی را سپری کرده‌اند. در این زمان گستره آق‌دربند روی کناره فعال اوراسیا قرار داشته است و از این رو واحدهای رخنمون یافته در پنجره فرسایشی آق‌دربند با ترادف­های زمانی خود در دیگر نقاط ایران تفاوت چشمگیری نشان می­دهند. در زمان رخداد ایوسیمرین گستره آق­دربند دچار یک ترافشارش شیب­دارچپ­بر بوده است. این پهنه ترافشارش به شدت دچار تقسیم کرنش شده و 3 پهنه ساختاری اصلی با ویژگی­های ساختاری متفاوت را پدید آورده است. در بخش شمالی گستره یک سامانه گسلی راستالغز چپ­بر و در بخش جنوبی آن یک پهنه گسلی راندگی پولکی شکل گرفته است. شکل‌گیری پهنه ترافشارشی یادشده را می­توان به همگرایی مایل (چپ­بر) ایران و توران در بازه زمانی یادشده نسبت داد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evidence for Transpression and Strain Partitioning Developed During the Eo -Cimmerian Orogeny in the Aghdarband Erosional Window

نویسندگان [English]

  • M Ramazani 1
  • M. R. Ghassemi 2
  • A Zanchi 3
  • M. R Sheikholeslami 2
1 Ph.D. Student, Faculty of Science, Golestan University, Gorgan, Iran
2 Assistant Professor, Research Institute for Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
3 Professor, Faculty of Geology, Milano-Bicocca University, Milan, Italy
چکیده [English]

Theerosional window of Aghdarband , located in NE Iran to the SE of Mashhad is a unique place for study of the Eo-Cimmerian event. This event (Late Triassic-Middle Jurassic) resulted from clousureof  thePaleothetys ocean and collision between the Iran and Turan plates. These two plates were separated from each other before Late Triassic, and therefore they had different tectonic and sedimentary histories. At this time the Aghdarband area was located on active margin of Eurasia, and therefore the units that are exposed in the erosional wiondow of Aghdarband have basic differences with their counterparts in other places of Iran. During the Eo-Cimmerian event, the Aghdarband area was affected by a sinistraltranspression. Strain in this transpressional zone was intensively partitioned, and three major structural domains with different structural characteristics were formed in it. A sinistral strike-slip fault zone and an imbricate thrust fault zone were formed respectively in northern and southern part of the Aghdarband area. Development of this transpressional zone may be attributed to the oblique convergence between Iran and Turan plates during above mentioned time interval.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Aghdarban Derosional Window
  • Inclined Transpression
  • Oblique convergence
  • Eo-Cimmerian Event
  • Paleothetys
بهروزی، ا.، افتخارنژاد، ج. و علوی‌نایینی، م.، 1372-  نقشه 1:250000 تربت‌جام، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
رمضانی، م. و قاسمی، م.، 1389- شواهد ساختاری و ریز ساختاری ترافشارش مایل در پنجره فرسایشی آق­دربند، بیست و هشتمین گردهمایی علوم زمین و چهاردهمین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
روشن‌روان، ج. و مافی، ا.، 1383- نقشه زمین‌شناسی 1:100000 مزدوران- شیرتپه، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
شهریاری، س.، قائمی، ف.، موسوی‌حرمی، ر. و سعیدی، ع.، 1383- تکوین زمین‌ساختی و مدل ساختاری پنجره زمین‌ساختی آق­دربند، فصلنامه علوم‌زمین، شماره 54، صفحه80-95.
قائمی، ف.، 1384-  نقشه زمین‌شناسی 1:100000 مشهد، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
 
 
References
Alavi, M., 1991- Sedimentary and structural characteristics of the Paleo-Tethys remnants in northeastern Iran., Geol. Soc. Amer. Bull., 103,p. 983-992.
Balini, M., Angolini, L., Bahramanesh, M., Ghassemi, M. R., Nicora, A.,  Norouzi, M. & Soleimani, S.,  2010- The Carboniferous-Triassic sedimentary record of Central Iran and its correlations with Aghdarband and SanandajSirjan, DARIUS project.IR09-02.
Baud, A., Brandner, R. & Donofrio, D. A., 1991- The SefidKuh Limestone – A late Lower Triassic carbonate ramp (Aghdarband, NE-Iran). InA.W. Ruttner (Ed.): ”The Triassic of Aghdarband (AqDarband), NE-Iran, and its pre-Triassic frame”, Abh. GeologischenBundesanstalt, 38: 111-123.
Dewey, J. F., Holdsworth, R. E. & Strachan, R. A., 1998- Transpression and transtensionzones.In: Dewey, J. F., Holdsworth, R. E., Strachan,    R. A. (Eds.), Continental Transpressional and Transtensional Tectonics. Special Publication Geological Society of London 135, pp. 1–14.
Eftekharnezhad, J. & Behroozi, A., 1991- Geodynamic significance of recent discoveries of ophiolites and Late Paleozoic rocks in NE-Iran. In   A. W. Ruttner (Ed.): ”The Triassic of Aghdarband (AqDarband), NE-Iran, and its pre-Triassic frame”,  Abh. GeologischenBundesanstalt, 38: 89-100.
Fleuty, M. J., 1964- the description of folds, Proc. Geol. Assoc. London, v 75, p.461-492.
Fossen, H. & Tikoff, B., 1998-  Extended models of transpression and transtension, and  application to tectonic settings.  This volume.
Fossen, H. & Tikoff, B., 1992- The deformation matrix forsimultaneous simple shearing, pure shearing and volume change and its application to  transpression-transtension tectonics. Journal  of StructuralGeology,  15, 413-422.
Jones, R. R. & Tanner, P. W. G., 1995- Strain partitioning in transpression zones. Journal of Structural Geology, 17, 793-802.
Jones, R., Holdsworth, R. E., Clegg, P., McCaffrey, K. & Tavarnelli, E., 2004- Inclined transpression. Journal of Structural Geology 26, 1531e1548.
Jones, R., Holdsworth, R. E., McCaffrey, K., Clegg, P. & Tavarnelli, E., 2005- Scale dependence, strain compatibility and heterogeneity ofthree-dimensional deformation during mountain building: a discussion. Journal of Structural Geology27,1190 –1204.
Krantz, R. W., 1994- The transpressional strain model applied to strike-slip, oblique-convergent and oblique-divergent deformation. Journal of Structural Geology, 17, 1125-1137.
Krystyn, L. & Tatzreiter, F., 1991- Middle Triassic amonoids from Aghdarband (NE Iran) and their paleobiogeographical significance: Abhandlungen der GeologischenBundesanstalt, v.38, p.139-163.
Ruttner, W., 1991- Geology of the AghdarbandArea (KopetDagh, NE-Iran), Abhandlungen der GeologischenBundesanstalt, v.38.p.7-79.
Sanderson, D. & Marchini, R. O., 1984- Transpression. Journal of Structural Geology, 6, 449-458.
Zanchi, A., Ghassemi, R., Berra, F., Heidarzadeh, Gh., Bergomi, M., Nicora, A. & Zancheta, S., 2011- The palaeotethys suture zone in NE Iran: new constraint on the evolution of the Eo-Cimmirian belt. Project IR 09-12.
Zanchi, A., Zanchetta, S., Berra, F., Mattei, M., Garzanti, E., Molyneux, S., Nawab, A. & Sabouri, J., 2009- The Eo-Cimmerian (Late? Triassic) orogeny in north Iran. Geological Society, London, Special Publications, 312, 31-55.