نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری، دانشکده علوم، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

برای مطالعه زیست چینه‌نگاری سازند گورپی، برشی از این سازند در نزدیکی روستای میش خاص در استان ایلام مورد نمونه‌برداری و بررسی دقیق قرار گرفت. سازند گورپی در این برش شامل 310 متر مارن، مارن آهکی، سنگ‌آهک و دارای دو عضو لوفا با سنگ‌شناسی سنگ‌آهک و میان لایه‌های شیل همراه با فسیل‌های خارپوست، بازوپایان و دو کفه‌ای و عضو سیمره است. مرز پایینی این سازند با سازند ایلام به صورت پیوسته و مرز بالایی آن نیز با سازند پابده، تدریجی و پیوسته است. مطالعه انجام شده بر روی این برش، منجر به شناسایی 67 گونه متعلق به ٢6 جنس از روزن‌بران پلانکتون شد. بر اساس روزن‌بران پلانکتونی شاخص، این برش به 14 زیست‌زون استاندارد از قدیم به جدید به شرح زیر تفکیک شد: زیست‌زون شماره 1:Globotruncanitaelevata  partial range zone ، زیست‌زون شماره 2 :zone  Globotruncana ventricosa  interval، زیست‌زون شماره 3 : Radotruncana calcarata  total range zone، زیست‌زون شماره 4:Globigerinelloides subcarinatus partial range zone ، زیست‌زون شماره 5 :Globotruncana aegyptiaca partial range zone ، زیست‌زون شماره 6 : partial range zone  Gansserina gansseri، زیست‌زون شماره 7 : Contusotruncana contusa partial range zone، زیست‌زون شماره 8:Pseudotextularia intermedia partial range zone، زیست‌زون شماره 9 : partial range zone Racemiguembelina fructicosa، زیست‌زون شماره 10 : partial range zone  Pseudoguembelina hariaensis ، زیست‌زون شماره 11:  partial range zone Pseudoguembelina palpebra، زیست‌زون شماره 12 : Praemurica uncinata interval zone، زیست‌زون شماره 13 :Morozovella angulata- Globanomalina pseudomeandri interval zone، زیست‌زون شماره 14 : total range zone  Globanomalina pseudomenardi. بر مبنای این زیست‌زون‌ها، سازند گورپی در این برش، بازة کامپانین پیشین  تا پالئوسن پسین (سلاندین) را در بر می‌گیرد. نبود جنس Marginotruncana و گونه Dicarinella asymetrica در بخش پایینی سازند، نشان‌دهندة عبور از مرز سانتونین-کامپانین و تعیین سن کامپانین پیشین  برای قاعده این سازند است. مرز کرتاسه- ترشیری در این برش، براساس نبود زون Plummerita hantkeninoids در بالاترین بخش ماستریشتین پسین و زون‌های P0,P1 در پالئوسن پیشین و وجود آثار حمل‌شدگی (Reworking) ناپیوسته است. در نهایت، با بررسی گونه‌های شناسایی شده در این برش و مقایسه با نمونه‌های شاخص ایالت‌های جغرافیای دیرینه در زمان کرتاسه، این ناحیه را می‌توان متعلق به ایالت تتیس دانست.

کلیدواژه‌ها

ایزدی، م.، 1386- بایواستراتیگرافی سازند گورپی بر مبنای نانوپلانکتون های آهکی در برش دره شهر، یال شمالی طاقدیس کبیرکوه، پایان نامه ی کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، 128 صفحه.

طاهری، م.، ١٣٧٧- لیتواستراتیگرافی و میکروبایواستراتیگرافی سازندگورپی در نواحی لرستان, فرو افتادگی دزفول و دشت آبادان، رساله کارشناسی ارشد, دانشکده علوم ،دانشگاه تربیت معلم تهران،١٧١  صفحه

قاسمی‌نژاد، ا.، درویش زاده، ب.، و قورچایی، ش.، 1386- بررسی تحولات مرز در یال شمال شرقی K/T کبیرکوه جنوب غربی ایلام، مجله علوم دانشگاه تهران1:  187-99.

قورچایی، ش.، 1385- بیواستراتیگرافی سازند گورپی در شمال کبیرکوه بر مبنای فرامینیفرا؛ پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، 167 صفحه.

قیامی اصفهانی، م.، 1381- بایواستراتیگرافی سازند گورپی در ناحیه سبزه کوه (بروجن) براساس فرامینیفرهای پلانکتونیک، رساله کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان،٧٤ صفحه.

کاملی،  ا.، ١٣٨٣- زیست چینه‌نگاری سازندگورپی در ناحیه لالی (خوزستان)، رساله کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان، صفحه150.

کلانتری، ا.، 1371- سنگ چینه‌ای و رخساره‌های میکروسکوپی زاگرس، آزمایشگاه‌های زمین‌شناسی، نشرییه شماره 12 ، شرکت ملی نفت ایران، اکتشاف تهران، 421 صفحه.

کلانتری، ا.، ١٣٦٥- رخساره‌های میکروسکوپی سنگ‌های کربناته ایران، انتشارات شرکت ملی نفت ایران، نشریه شماره ١١،٥٢ صفحه.

مطیعی، ه.، 1382- زمین‌شناسی ایران: چینه‌شناسی زاگرس؛ سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، صفحه583.

نوروزی، م.،١٣٨٠-مطالعه بیواستراتیگرافی سازند گورپی از تاقدیس سلطان (ناحیه مرکزی لرستان) تا تاقدیس گورپی (شمال شرق خوزستان )، رساله کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، صفحه200.

همتی نسب، م.، 1387- میکروبایواستراتیگرافی و چینه‌نگاری سکانسی سازند گورپی در برش کاور، جنوب کبیرکوه؛ پایان نامه ی کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، 167 صفحه.

هویزاوی، ع .، ١٣٧٧- آنالیز محیط رسوبی سازندهای گورپی و پابده با استفاده از نمودارهای ژیوفیزیکی، نمونه‌های صحرایی و نمونه‌های کنده شده حفاری و تعیین مرز دوسازند در ناحیه  فروافتادگی دزفول، رساله کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی،٣١٠ صفحه.

 

 

References

Berggren, W. A. & Miller, K. G., 1988- Paleocene tropical planktonic foraminiferal biostratigraphy and magnetobiochronology; Micropaleontology 34: 362-380.

Berggren, W. A. & Norris, R. D., 1997- Biostratigraphy, phylogeny and systematic of Paleocene trochospiral planktic foraminifera: Micropaleontology 43, Supplement 1, 116 p.

Berggren, W. A. & Pearson, P. N., 2005- A revised tropical to subtropical Paleogene planktonic foraminiferal zonation; The Journal of Foraminiferal Research 35: 279-298.

Berggren, W. A., 1969- Rates of evolution in some Cenozoic planktonic foraminifera. Micropaleontology 15: 351-365.

Berggren, W. A., Kent, D. V., Swisher, C. C. & Aubrey, M.-P., 1995- A revised Cenozoic geochronology and chronostratigraphy, in Berggren, W. A., Kent, D. V., Swisher, C. C., III, Aubry, M.-P. and Hardenbol, J., (Editors), Geochronology, Time Scales and Global Stratigraphic Correlation: SEPM (Society for Sedimentary Geology) Special Publication 54: 129-212.

Bolli, H. M., 1957- Planktonic foraminifera from the Eocene Navet Formation and San Fernando Formations in Trinidad, B.W.I., in Loeblich, A.R.Jr., and collaborators (Editors), Studies in Foraminifera: Bulletin of the United States National Museum 215: 155-172.

Caron M., 1985- Cretaceous planktic foraminifera. In: Bolli H.M., Saunders J.B., and Perch Nielsen, K. (Eds). Plankton stratigraphy. Cambridge University Press. pp. 17-86.

Chacon, B., Martin-Chivelet, J. & Grafe, K. U., 2004- Latest Santonian to latest Maastrichtian planktic foraminifera and biostratigraphy of the hemipelagic successions of the Prebetic Zone (Murcia and Alicante provinces, south-east Spain). Cretaceous Research 25: 585-601.

Darvishzad B., Ghaseminejad E., Ghourchaei S., & Keller G., 2007. Planktonic foraminiferal biostratigraphy and faunal turnover across the Cretaceous- Tertiary boundary in southwestern Iran; Journal of Sciences, Islamic Republic of Iran, 18 (2): 139-149.

Fleury, J. J., 1980- Les zones de Gavrovo-Tripolitza et du Pinde Olonos (Grece continentale et Peloponnese du Nord). Evolution d, plate-forme et dun bassin dans leur cadre Evolution dune plate-forme et dun bassin dans cardre alpin. Societe Geologique du Nord, 4: 1-648

Hardenbol, J., Thierry, J., Farley, M. B., Jacquin, Th., de Graciansky, P.C. & Vail, P.R., 1998- Mesozoic and Cenozoic sequence     chronostratigraphic framework of European basins; in: De Graciansky, P.- C., Hardenbol, J., Jacquin, Th., Vail, P. R., and Farley, M. B., (Editors). Mesozoic and Cenozoic Sequence Stratigraphy of European Basins, SEPM Special Publication 60.

Huber, B. T., 1990- Maestrichtian planktonic foraminifer biostratigraphy of the Maud Rise (Weddell Sea, Antarctica): ODP Leg 113 Holes 689B and 690C. In Barker, P.F., Kennett, J.P., et al., Proccding ODP Science Results, 113: College Station, TX (Ocean Drilling Program), 489-513.

Keller, G., Li, L. & MacLeod, N., 1995- The Cretaceous/Tertiary boundary stratotype section at El Kef, Tunisia: how catastrophicwas the mass extinction? Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 119: 221-254.

Koutsoukos, E. A. M. & de Klasz, I., 2000- Late Cretaceous foraminiferal biogeography (Families Bolivinidae, Buliminellidae, Gavelinellidae, Siphogenerinoididae, Turrilinidae) in northeastern Brazilian shelf and central West African basins.,Cretaceous Research  21, 381–405  

Koutsoukos, E. A. M., Leary, P. N. & Hart, M. B., 1990- Latest Cenomanian-earliest Turonian lowoxygen tolerant benthonic foraminifera: A case study from the Sergipe Basin (N.E. Brazil) and the western AngleParis Basin (Southern England): Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, v. 77, p. 145-177.

Li, L. &  Keller, G. 1998b- Abrupt deep-sea warming at the end of the Cretaceous. Geology, 26: 995-998.

Li, L. & Keller, G., 1998a- Maastrichtian climate, productivity and faunal turnovers in planktic foraminifera in South Atlantic DSDP Sites 525A and 21. Marine Micropaleontology, 33: 55-86.

Lirer, F., 2000- A new technique for retrieving calcareous microfossils from lithified lime deposits; Micropaleontology 46:365–369.

Loeblich, A. & Tappan, H., 1988- Foraminiferal genera and their classification; Van Nostrand Reinhold Company, 970pp. 847 plates.

Nederbragt, A. J., 1990- Maastrichtian Heterohelicidae (planktonic foraminifera) from the North West Atlantic. Micropaleontology, 8: 183–206.

Nederbragt, A. J., 1991- Late Cretaceous biostratigraphy and development of Heterohelicidae planktic foraminifera. Micropaleontology, 37:329–372.

Nederbragt, A. J., 1998- Quantitative Biogeography of Late Maastrichtian Planktic Foraminifera, micropaleontology, 44 : 385-412

Nishi, H., Takashimaa., R., Hatsugaib, T., Saitoc, T., Moriyad, K., Ennyue, A. & Sakai, T., 2003- Planktonic foraminiferal zonation in the retaceous Yezo Group, Central Hokkaido, Japan, Journal of Asian Earth Sciences 21 (2003) 867–886.

Olsson, R. K., Hemleben, C., Berggren, W. A., & Huber, B. T., 1999- Atlas of Paleocene Planktonic Foraminifera; Smithsonian Contributions to Paleobiology 85, 255 p.

Petrizzo, M. R., 2003- Late Cretaceous planktonic foraminiferal bioevents in the Tethys and in the Southern ocean record: an overview; Journal of Foraminiferal Research 23, 330-337.

Postuma, J. A., 1971- Manual of Planktonic Foraminifera; Elsevier, Amsterdam, London 397 pp.

Premoli Silva, I., & Sliter, W. V., 1995- Cretaceous planktonic foraminiferal biostratigraphy and evolutionary trends from the Bottaccione Section, Gubbio, Italy. Palaeontographica Italiana 82: 2-90

Premoli Silva, I., & Verga, D., 2004- Practical Manual of Cretaceous Planktonic Foraminifera, course 3, in Verga, D., and Rettori, R. (Editors), International School on Planktonic Foraminifera: Universities of Perugia and Milano, Tipografiadi di Pontefelcino, Perugia, Italy, 283 p.

Premoli-Silva, I. & Sliter W. V., 1981- Cretaceous planktonic foraminifers from the Nauru Basin, Leg 61, Site 462 Western equatorial Pacific. Initial Rep. Deep Sea Drill Proj. 61: 423-437 .

Robaszynski, F. and Caron, M., 1995- Foraminifères planctoniques du Crétacé: commentaire de la zonation Europe-Méditerranée. Bull. Soc. Geol. Fr, 166: 681-692.

Robaszynski, F., Caron, M., Gonzales Donoso, J. M. & Wonders, A. A. H., 1984- Atlas of Late Cretaceous Globotruncanids; Revue de Micropaléontologie 26, 145-305.

Stott, L. D., Kennett, J. P., ShackletonH, N. D. & Corliss, R. M., 1990- The evolution of Antarctic surface waters during the Paleogene: inferences from the stable isotopic composition of planktonic foraminifera, ODPLeg 113. In: Barker, P. F., Kennett, J.P., et al. Proceedings of the Ocean Drilling Program, Scientific Results, Vol. 113:849-864. College Station, Texas: Ocean Drilling Program.

Vaziri Moghaddam, H., 2002- Biostratigraphic study of the Ilam and Gurpi Formations based on planktonic foraminifera in SE of Shiraz, Iran, published in Journal of Science, Islamic Republic ofIran,13:339-356.

Wan, X., Lamolda, M. A., Si, J. & Li, G., 2005, Foraminiferal stratigraphy of Late Cretaceous red beds in southern Tibet. Cretaceous Research  v. 26, p. 43-48.