مجموعه اثرفسیل های دریایی ژرف و اهمیت محیطی آنها در نهشته های پالئوسن سازند امیران در جنوب باختر لرستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

2 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

3 دانشجوی دکتری، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

چکیده

رسوبات پالئوسن سازند امیران در پهنه زاگرس، لرستان، دارای مجموعه گوناگونی از اثر فسیل­ها با حفظ شدگی خوب است. مطالعه اثر فسیل­ها در سامانه‌های آواری مناطق ژرف دریایی این سازند‌ نشان می­دهد که اثرفسیل­ها ویژگی خوبی برای تفکیک مخروط‌های زیردریایی و زیرمحیط­های مرتبط با آن هستند. رخساره‌های سنگی در بر دارنده‌ اثر فسیل‌ها شامل کنگلومرا، ماسه­سنگ­، سیلتستون و شیل است. محیط رسوبی نهشته­های مورد بررسی به بخش پایینی تا بالایی مخروط­های زیردریایی ژرف نسبت داده می­شود. رخساره­های درون کانال، توربیدایت­های ستبرلایه و نهشته­های بین کانالی به عنوان نهشته­های حاصل از جریان‌های خرده­دار و توربیدایتی با چگالی بالا تفسیر می­شوند. بیشتر اثرفسیل­ها با حفظ‏شدگی خوب و تنوع بالا در بخش Tcde توالی بوما حاصل از جریان توربیدایتی با چگالی بالا تشکیل می­شود. بر اساس تنوع اثرفسیل­ها، ترکیب ایکنوتاکسونومیک، رفتارشناسی و طرح ریخت‏شناسی، اثرفسیل­های سازند امیران به دو مجموعه پیش و پس از رسوب‌گذاری تفکیک می­شوند. مجموعه پیش از رسوب‌گذاری دارای اثرفسیل­های گرافولیت­ها، گریزینگ و ساختارهای تغذیه‎ای هستند. تنوع، رفتارشناسی و طرح ریخت­شناسی مجموعه­های پیش از رسوب‌گذاری نشان از ایکنوفاسیس نریتس دارد. همچنین، مجموعه پس از رسوب‌گذاری با اثرات پناهگاهی و تغذیه­ای نشان‎دهنده ایکنوفاسیس اسکولایتوس است. ویژگی‌های کلی اثرفسیل­ها نشان می­دهد که از بخش نزدیک منشأ به سمت بخش دورتر، در نسبت الگوی رفتاری پناهگاهی کاهش و در نسبت الگوی رفتاری کشتی، تغذیه­ای و گریزینگ افزایش می‌یابد. 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Deep Marine Trace Fossil Assemblages and their Palaeo- Environmental Significance from the Paleocene Amiran Formation in SW Lorestan

نویسندگان [English]

  • S. R. Moussavi-Harami 1
  • Y. Nasiri 2
  • A. Mahboubi 1
  • A. Bayetgoll 3
1 Professor, Department of Geology, Faculty of Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad , Iran
2 M.Sc. Student, Department of Geology, Faculty of Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
3 Ph.D. Student, Department of Geology, Faculty of Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
چکیده [English]

Amiran Formation (Paleocene) in Lorestan, folded Zagros zone, contains a diverse and exceptionally well preserved ichnofauna. A quantitative study of trace fossil in the Paleocene deep-marine clastic systems, this Formation, shows that they are powerful discriminators of submarine fan and related environments. The host lithologies are conglomerates, sandstones, siltstones and mudstones. These sediments are interpreted to be deposits in upper to lower-fan palaeoenvironment. Channel deposits consist of thick-bedd turbidite and interchannel deposits are interpreted to be deposited by unconfined debris flows and high concentration turbidity currents. The ichnofauna with high diversity is most frequently, and best, preserved within the Tcde interval of turbidities, which are interpreted as interchannel deposits, produced by low concentration turbidity flows. On the basis of  trace fossil diversity, ichnotaxonomic composition, ethology, and morphologic complexity, trace fossils assemblage were grouped into pre-depositional or post-depositional forms. The predepositional assemblage is rich in graphoglyptids and grazing trails, and feeding structures. The ichnodiversity, ethology, and morphologic complexity of the predepositional association are indicative of the Nereites ichnofacies. The postdepositional association essentially consists of dwelling and feeding traces. The post-depositional association includes elements of the Skolithos ichnofacies. Overall characteristics of trace fossils suggest that from the proximal to the distal environment of Amiran Formation, proportions of domichnia trace-fossil assemblages decreases while agrichnia, fodinichnia and pascichnia increases.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Deep-marine
  • Ichnofacies
  • Trace fossils
  • Amiran Formation
  • Turbidite
بایت گل، ا.، عباسی، ن.، امین‎رسولی، ه.، محبوبی، ا.، و موسوی حرمی، ر. امین‎رسولی، ه.،  1391-  تحلیل رخساره‎ و تفسیر محیطی اثرفسیل­های پلانولیتس و پالئوفیکوس از رسوبات پالئوزوییک ایران میانی، فصلنامه علمی – پژوهشی علوم زمین، بهار 1391، سال بیست و یکم شماره 83، صفحه 185 تا 196.
بایت‎گل، ا.، محبوبی، ا.، حسینی‎برزی، م.، و موسوی حرمی، ر.، 1389-  مدل ایکنولوژیکی نهشته­های آواری سازند شیرگشت در زیر پهنه کلمرد ایران مرکزی. مجله چینه­نگاری و رسوب دانشگاه اصفهان. ص 43-68.
مطیعی، ه.، 1382- زمین‌شناسی ایران چینه‌شناسی زاگرس، انتشارات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 583 ص.       
 
References
Alavi, M., 2004-  Regional stratigraphy of the Zagros fold-thrust belt of Iran and its proforeland evolution. American Journal of Science, V.  304,  P. 1–20.
Bann, K. L., Fielding, C. R., MacEachern, J. A. & Tye, S. C., 2004- Differentiation of estuarine and offshore marine deposits using integrated ichnology and sedimentology: Permian Pebbley Beach Formation, Sydney Basin, Australia  in McIlroy, D. (ed), The Application of Ichnology to Palaeoenvironmental and Stratigraphic Analysis, Lyell Meeting 2003, Journal of The Geological Society of London, v. 228, p. 179-211.
Crimes, T. P. & McCall, G. J. H., 1995- Adiverse ichnofauna from Eocene-Miocene rocks of the MakranRange (S. E. Iran). Ichnos, v. 3, p.  231-258.
Deptuck, M. E., Sylvester, Z., Pirmez, C. & Byrne, C., 2007- Migration-aggradation history and 3-D seismic geomorphology of submarine channels in the Pleistocene Benin-Major Canyon, western Niger Delta slope. Marine and Petroleum Geology, v.  24, p.  406 - 433.
Heard, G. Th. & Pickering,  T. K., 2008- Trace fossils as diagnostic indicators of deep-marine environments, Middle Eocene Ainsa-Jaca, Spanish Pyrenees. Sedimentology, v.  55, p.  809–844.
MacEachern, J. A., Gingras, M. K., Bann, K. L. & Pemberton, S. G., 2007c- The ichnofacies paradigm: high-resolution palaeoenvironmental interpretation of the rock record. In: MacEachern, J.A., Pemberton, S.G., Gingras, M.K., Bann, K.L. (Eds.), Applied ichnology: SEPM Short Course Notes, v. 52,  pp. 27–65.
MacEachern, J. A., Gingras, M. K., Bann, K. L., Pemberton, S. G. & Reich, L. T., 2007a- Application of ichnology to high-resolution genetic stratigraphic paradigms. In: Macheachern, J.A., Bann, K.L., Gingras, M.K., Pemberton, S.G. (Eds.), Applied Ichnology: SEPM Short Course Notes, v. 52, pp.  95–129.
MacEachern, J. A., Pemberton, S. G., Bann, K. L. & Gingras, M. K., 2007b- Departures from the archetypal ichnofacies: effective recognition of environmental stress in the rock record. In: Maceachern, J.A., Bann, K.L., Gingras, M.K., Pemberton, S.G. (Eds.), Applied Ichnology: SEPM Short Course Notes,v. 52, p . 65–93.
Malpas, J. A.,  Gawthorpe, R. L.,  Pollard, J. E. & Sharp, I. R., 2005- Ichnofabric analysis of the shallow marine Nukhul Formation (Miocene), Suez Rift, Egypt: implications for depositional processes and sequence stratigraphic evolution, Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, v.  215, p.  239– 264.
Milighetti, M., Monaco, P. & Checconi, A., 2009- Caratteristiche sedimentologico-ichnologiche delle unità silicoclastiche oligo-mioceniche nel transetto Pratomagno-Verghereto,Appennino Settentrionale. Annali dell-Universita degli studi Ferrara, 5, 23–129.
Navarro, L., Khan, Z. A. & Arnott, R. W. C., 2007- Depositional architecture and evolution of a deep-marine channel-levee complex: Isaac Formation (Windermere Super-group), Southern Canadian Cordillera. In: Nilsen, T.H., Shew, R.D., Steffens, G.S., Studlick, J.R.J. (Eds.), Atlas of Deep-Water Outcrops. AAPG Studies in Geology, v. 56,  p. 22.
Pemberton, S. G., MacEachern, J. A. & Frey, R. W., 1992a- Trace fossil facies models: environmental and allostratigraphic significance, in Walker, R.G., and James, N.P. (eds), Facies Models: Response to Sea Level Change: Geological Association of Canada, p. 47-72.
Pemberton, S. G., MacEachern, J. A. & Ranger, J. M., 1992b- ichnology and event stratigraphy The use of trace fossils  in recognizing tempestites. In: Pemberton, S.G. (ed.), Applications of Ichnology to Petroleum Exploration. SEPM Core Workshop, vol. 17, p. 85-117.
Saller, A. H., Noah, J. T., Ruzuar, A. P. & Schneider, R., 2004- Linked lowstand delta to basin-floor fan deposition, offshore Indonesia: An analog for deep-water reservoir systems. American Association of Petroleum Geologists Bulletin v, 88, p. 21-46.
Seilacher, A., 1977- Pattern analysis of Paleodictyon and related trace fossils, In T.P. Crimes, and J. C. Harper (eds.), Trace Fossils 2. Geological Journal Special Issue 9. Seel House Press, Liverpool. 289-334.
Tunis, G. & Uchman, A., 1996a- Trace fossils and facies changes in Cretaceous-Eocene flysch deposits of the Julian Prealps (Italy and Slovenia): consequences of regional and world-wide changes. Ichnos, v. 4, p. 169–190.
Tunis, G. & Uchman, A., 1996b- Ichnology of Eocene flysch deposits of the Istria Peninsula, Croatia and Slovenia. Ichnos, v. 5, p. 1–22.
Uchman, A., Abbassi, N. & Naeeji, M., 2005- Persichnus  igen. nov. and associated ichnofossils from the Upper Cretaceous to Eocene deep-sea deposits of the Sanandaj Area,West Iran. Ichnos, 141–149,
Uchman, A., 1995- Taxonamy and palaeoecology and associated facies  (Miocene, Northern Apennines, Italy). Beringeria 15, Freunde der Wurzburger Geowissenschaften, Wurzburg, 114p.
Uchman, A., 2003- Trends in diversity, frequency and complexity of graphoglyptid trace fossils: evolutionary and palaeoenvironmental aspects. Palaeogeogr. Palaeoclimatol. Palaeoecol. V. 192, p. 123–142.
Uchman, A., 2004a- Phanerozoic history of deep-sea trace fossils. In: McIlroy, D. (Ed.), The Application of Ichnology to Palaeoenvironmental and Stratigraphic Analysis. Geological Society, London, Special Publication, v. 228, pp. 125–139.
Uchman, A., 2004b- The Ophiomorpha rudis ichnosubfacies of the Nereites ichnofacies. In: Buatois, L.A., Mángano, M.G. (Eds.), Abstracts Ichnia 2004, First International Congress on Ichnology, Museo Paleontológico Egidio Feruglio, Trelew, pp. 79–80.
Uchman, A., 2007- Deep-sea trace fossils from the mixed carbonate-siliciclastic flysch of the Monte Antola Formation (Late Campanian–Maastrichtian), North Apennines, Italy. Cretaceous Research v. 28, p. 980–1004.
Wetzel, A. & Uchman, A., 1998- Deep-sea benthic food content recorded by ichnofabrics: A conceptual model based on observations from paleogene flysch, Carpathians, Poland. Palaios, v. 13, p. 533-546.
Wetzel, A. & Uchman, A., 2001- Sequential colonization of  muddy turbidites in the Eocene Belovezˇa Formation, Carpathians, Poland. Palaeogeogr. Palaeoclimatol. Palaeoecol., v. 168, p. 171–186.
Wetzel, A., 1991- Ecologic interpretation of deep-sea trace fossil communities. Palaeogeography, palaeoclimatology, palaeoecology, v. 85, p. 47-69.