شناسایی پهنه آبخوان تحت فشار و نقش آن در شکل‌گیری فرونشست زمین در دشت هشتگرد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مخاطرات، زمین‌شناسی مهندسی و ژئوتکنیک، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران.

2 گروه مخاطرات، زمین‌شناسی مهندسی و ژئوتکنیک، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

چکیده

روش تداخل سنجی ماهواره‌ای امواج رادار (InSAR) نشان می‌دهد که در پهنه‌ای گسترده از دشت هشتگرد در استان تهران  با موقعیت جغرافیایی45  47 °35  تا 05 03°36 عرض شمالی و05 29 °50  تا 28  54  °50  طول خاوری ، فرونشست زمین با نرخ بیشینه 16 و نرخ متوسط4/8 سانتیمتئر بر سال شکل گرفته است.  به‌طورکلی آبخوان اصلی دشت از رسوبات آبرفتی سازند کهریزک و تهران با نفوذپذیری زیاد تشکیل شده است که قابلیت هدایت هیدرولیکی بالایی دارند. سازند کهریزک شامل شن، ماسه و سیلت است و به‌طور پراکنده در شمال دشت دیده می‌شود. سازند تهران در مخروط افکنه، از قلوه‌سنگ، شن، ماسه و رس تشکیل شده است و به‌سوی مرکز وجنوب دشت، بر مقدار مواد دانه‌ریز آن افزوده می‌شود. فرونشست زمین فقط در پهنه سازند آبرفتی تهران شکل گرفته است و در پهنه سازند کهریزک مشاهده نمی‌شود. با استفاده از داده‌های ژئوالکتریک و نگاشت چاه‌های اکتشافی و بهره‌برداری، یک پهنه آبخوان تحت فشار تا نیمه تحت فشار در زیر یک آبخوان آزاد در جنوب و باختر دشت تشخیص داده شده است که همخوانی بسیار زیادی با پهنه فرونشست دارد. کل آب‌های نفوذ یافته از سطح دشت به‌طور معمول فقط صرف تغذیه آبخوان آزاد بالایی می‌شود. بهره‌برداری بی‌رویه از آبخوان تحت فشار وآبخوان آزاد شمال دشت که تنها منبع اصلی تغذیه آبخوان تحت فشار است، موجب شکل‌گیری فرونشست زمین در این منطقه شده است. برای اعمال برنامه‌ریزی و مدیریت مناسب برای کاهش و یا توقف نرخ فرونشست زمین در این دشت، این سازوکار باید مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigation on Confined Aquifer & its Role on Subsidence Occurrence in Hashtgerd Plain

نویسندگان [English]

  • A. Shemshaki 1
  • Y. Mohammadi 2
  • M. J. Bolourchi 1
1 Geohazard, Engineering geology & Geotechnique Department, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran.
2 Geohazard, Engineering geology & Geotechnique Department, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Based on recent research by geological survey of Iran (GSI), an extensive subsidence area was observed in Hashtgerd plain (Tehran province). The geographical position of this area is 35° 47' 45" to 35° 03' 05" N and 50° 29' 05" to 50° 54' 28" E. The maximum and mean rates of this subsidence are 16 and 8.4 cm per year. In general, the main aquifer of plain is composed of Kahrizak and Tehran formations. These formations are alluvium type. The Kahrizak formation consists of gravel, sand and silt. This formation scatters in north of plain. Tehran formation is composed of pebble, gravel, sand and clay in fluvial cone form. Toward the center and south of plain the amount of fine material increases. The subsidence is shown in Tehran formation only. Based on geoelectrical and well-logs data, the confined to semi confined aquifer area is recognized in south and west of Hashtgerd plain. This area is in accordance with subsidence area. In the upper part of confined aquifer we can find an unconfined aquifer. The whole of penetrated water from surface of plain recharges the unconfined aquifer. The extortion of water from confined aquifer and unconfined aquifer in north of plain has caused subsidence phenomena. The unique recharge resources of confined aquifer is unconfined aquifer in north of plain. To take notice of the position and properties of confined and unconfined aquifers in this place is very important in suitable planning and management to prevent and mitigate subsidence occurrence in future.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hashtgerd plain
  • subsidence
  • InSAR method
  • Confined aquifer
کتابنگاری

سازمان آب منطقه‌ای تهران، 1365- گزارش پیزومترهای حفاری شده در دشت هشتگرد.

سازمان آب منطقه‌ای تهران، 1374- گزارش تلفیق مطالعات منابع آب حوضه آبریز دریاچه نمک.

سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور، 1386- گزارش آب زمینشناسی دشت هشتگرد- طرح فرونشست زمین در محدوده استان تهران (جلد دوم)، شرکت توسعه علوم زمین.

شرکت فرانسوی C.G.G، 1354- گزارش ژئوفیزیک دشت هشتگرد.

وزارت نیرو، 1372- گزارش آماری منابع و مصارف آب سطحی و زیرزمینی محدوده مطالعاتی هشتگرد، شرکت مهندسین مشاور لار.

وزارت نیرو، 1382- گزارش آماری منابع و مصارف آب سطحی و زیرزمینی محدوده مطالعاتی هشتگرد، شرکت مهندسین مشاور لار.

 

References

Asquith, G. & Krygowski, D., 2004- Basic well logs analysis 2nd Edition, Tulsa, American association of petroleum geologists, 244p.

Bouwer, H. , 1978- Groundwater hydrology, Mc Graw Hill, 572p.

Rieben, E. H., 1966- Geological observations on alluvial deposits in Northern Iran, Geological Survey of Iran, Rep.9