اهمیت پارامترهای مورد استفاده در پهنه‌بندی زمین‌ساختی خود سامانده ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 علوم زمین ، علوم پایه ، آزاد ، شیراز، ایران

2 گروه علوم زمین، دانشکده علوم، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده

وجود گسل‌های فعال، آتشفشان‌ها، رخداد زمین‌لرزه‌های ویرانگر و پستی و بلندی‌های فراوان در ایران، بررسی زمین‌ساختی و لرزه‌زمین‌ساختی این سرزمین را از اهمیت فراوان برخوردارکرده است. در گذشته پهنه‌بندی‌های زمین‌ساختی و لرزه‌زمین‌ساختی این کشور با استفاده از معدودی داده‌های سطحی شامل: مشاهدات صحرایی، عکس‌های هوایی، تصاویر ماهواره‌ای و ...  انجام شده است. افزایش حجم داده‌ها، و لزوم پهنه‌بندی دقیق و به دور از قضاوت‌های شخصی باعث شده که در سال‌های اخیر با استفاده از طیف وسیعی از داده‌های سطحی و زیر سطحی و کاربرد روش‌های آماری چند متغیره، اقدام به تهیه نقشه‌های رقومی خود سامانده شود. در این مقاله، ابتدا مجموعه گسترده‌ای از اطلاعات زمین‌شناسی، ژئوفیزیکی و زمین‌ریخت‌شناسی ایران گردآوری و سپس با استفاده از مدل‌های آماری،  نقشه‌های رقومی خود سامانده تهیه شده است. بر اساس نتایج حاصل سرزمین ایران به 7 زون زمین‌ساختی تقسیم شده است. چنانچه نقش و اهمیت هر یک از پارامترهای مورد استفاده در پهنه‌بندی مشخص شود، شاید بتوان به منظور سهولت و تسریع در کار پهنه‌بندی فقط پارامترهای مهم را مورد استفاده قرار داد. از این رو تعیین نقش و اهمیت هر یک از پارامترهای مورد استفاده در انجام پهنه‌بندی زمین‌ساختی از اهمیت فراوان برخوردار است. در این راستا با استفاده از روش‌های آماری تحلیل واریانس، نقش پارامترها در پهنه‌بندی مشخص شده است. نتایج حاصل نشان می‌دهد که از بین پارامترهای مورد استفاده شاخص‌های زلزله‌خیزی، رخنمون سنگ‌های سنوزوزییک و ناهنجاری‌های ثقلی به ترتیب بیشترین نقش را در این پهنه‌بندی ایفا نموده‌اند. در ادامه با کاربرد روش‌های کاهش ابعاد، پارامترهای مورد استفاده در پهنه‌بندی بر اساس ارتباط درونی و میزان همبستگی در 12 گروه تفکیک شده‌اند. در اینجا نکته حائز اهمیت این است که برخلاف استفاده فراوان از مقادیر b , a  رابطه گوتنبرگ - ریشتر در تهیه نقشه‌های زلزله‌خیزی و لرزه‌زمین‌ساختی، این پارامترها نه تنها نقش مهمی در پهنه‌بندی نداشته، بلکه از  همبستگی ضعیفی با دیگر پارامترهای مؤثر در زون‌بندی برخوردار هستند. بنابراین به نظر می‌رسد برآوردها و نقشه‌های تهیه شده با  استفاده از این مقادیر ثابت از اعتبار علمی لازم برخوردار نیستند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Significance of Parameters Used for Self-Organized Tectonic Zoning of Iran

نویسندگان [English]

  • Ahmad Zamani 1
  • S. Farahi Ghasre Aboonasr 2
1 earth sience , sience , Azad , shiraz , Iran
2 Department of Earth Sciences, Collage of Sciences, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده [English]

The Iranian plateau is one of the active tectonic regions on the earth. Non-uniformly distribution of deformation and repetitive activity of faults have cause a complex pattern of tectonic and seismotectonic activity of Iran. Therefore, in order to study the seismic and geological behaviors of different parts of the country one has to perform tectonic and seismotectonic zoning. Tectonic and seismotectonic zoning of Iran began by conventional methods in the past and developed by numerical zoning in recent years. Conventional methods aren't capable for producing detailed zoning maps. Recently numerical data and statistical and mathematical models have used for produce modern numerical maps. The advantage of numerical pattern recognition is that this method is a powerful tool for objective interpretation of massive of data. Multivariate statistical methods not only apply for tectonic zoning, but also this is useful to reveal the degree of significance and relationship between effective variables on tectonic zoning. In this paper, a large numbers of up-to-date geophysical, seismological, geological and geomorphological data have analyzed by using multivariate statistical methods to produced self-organized numerical tectonic and seismotectonic zoning of Iran. Based on this techniques a seven zoning tectonic and seismotectonic map has constructed for Iran. The role and significance of various parameters have also investigated using ANOVA method. The results indicate that some of the parameters play more important role in self-organized zoning. Based on relationships between parameters, they are been classified into 12 groups. Variables in each group present maximum correlation with each other. It is interesting to note that despite the frequent application of a- and b- values of the Gutenberg Richter magnitude frequency formula, these values show poor correlation with others and do not play a significant role in zoning.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Multivariate Statistics
  • Pattern Recognition
  • Tectonics
  • Seismotectonics
  • Seismicity
  • Iran
کتابنگاری

زمانی، ا.، خلیلی، م.، 1385- نقش و ارتباط عوامل مورد استفاده در پهنه‌بندی‌های زمین‌ساختی و لرزه‌زمین‌ساختی، هشتمین کنفرانس آمار ایران.

زمانی، ا.، ندایی، م.، 1388- کاربرد شبکه عصبی SOM در پهنه‌بندی تکتونیکی رقومی: یک روش جدید در پهنه‌بندی تکتونیکی ایران، مجله علوم زمین، در دست چاپ.

 

 

References

Allen, C. R., Amand, P. S. T., Richter, C. F. & Nordquist, J. M., 1965- Relationship between seismicity and geologic structure in the southern California region. Bulletin of the Seismological Society of America. 55(4): 753-797.

Ambraseys, N. N. & Melville, C. P., 1982- A history of Persian Earthquakees. Cambridge, University Press Cambridge, England, 219pp.

Bender, B., 1983- Maximum likelihood estimation of b values for magnitude grouped data. Bulletin of the Seismological Society America, 73(3):  831-851.

Berberian, M. & Yeat, R. S., 1999- Pattern of Historical Earthquake Rupture in the Iranian plateau. Bulletin of the Seismological Society America, 89(1):  120-139.

Boulin, J., 1991- Structures in southwest Asia and evolution of the eastern Tethys. Tectonophysics, 196: 211-268.

Choubert, G. & Faure-Muret A.M., 1980- Geological World  Atlas, 1/10,000,000 Sheets 9, 10 and 11. Commission for the Geological Map of the World, UNESCO, Paris.

Davis, J. C., Wiley, J. & Inc, S., 1973- Statistics and data analysis Geology. Translate H. memarian., M. sedaghat., k. Tafogh. 265P.

Dehghani, G. A. & Makris, J., 1981- The Gravity Field and Crustal Structural of  Iran. Institut fur Geophysik, Hamburg.

Giri, N. C. Translate: Bozorg Nia, A., 1987- Multivariate statistical inference. Astan Ghods. Publis.399P.

Gordon, A. D., 1999- Classification. Chapman and Hall, London, 417p.

Gutenberg, B. & Richter, C.F., 1954- Seismicity of the Earth and its Associate Phenomena. Princeton University Press, Princeton, NJ, 310p.

ISC., 2007- International Seismological Center, Edinburgh, Scotland, Earthquake Bulletins.

Jackson, J. A. & Mckenzie, D. P., 1984- Active tectonics of the Alpine- Himalayan Belt between Western Turkey and Pakistan. Geophysical Journal of the Royal Astronomical Society 77: 185-264.

Kalantari, Kh., 2003- Data processing and Analysis in Socia – Economic Research. Sharif Spec.Publ.388P.

Karakaisis, G. F., 1994- Long- term earthquake prediction in Iran based on the time- and magnitude- predictable model.

Kulhanek, O., 2005- Seminar on b-value. Dept. of Geophysics, Charles University.

Kulhanek, O., 2005- Seminar on b-value. Dept. of Geophysics, Charles University, Prague.

Mardia, K. V., Kent, J. T. & Bibby, J. M., 1979- Multivariate Analysis. London. New. York. Academic Press.521P.

National atlas of thematic geological & exploration maps, Geological Survey of Iran, Ministry of Industries and Mines., 2004.

NEIC., 2007- National Earthquake Information Center. Golden. Co.USA.

Nowroozi, A. A., 1976- Seismotectonic provinces of Iran. Bulletin of the Seismological Society of America 66, 1249-1276

Nowroozi, A. A., 1979- Reply to M. Berberian: comparision between instrumwntal and macroseismic epicenters. Bulletin of the Seismological Society of America 69: 641-649.

Rencher, C. & Scott, T., 1990- Assessing the contribution of individual variables following rejection of a multivariate hypothesis. 19(2): 535-553.

Richard, A. Janson & Dea, W. Wichern, 1992- Applied multivariate statistical analysis.740P.

Robert Engdahl, E., Jackson, A., Myers, C., Bergman, A. & Priestley, K., 2006- Relocation and assessment of seismicity in the Iran region. Geophys. J. Int., 167: 761-778.

 Shoja-Taheri, J. & Niazi, M., 1981- Seismicity of the Iranian plateau and bordering regions. Bulletin of the Seismological Society America, 71(2): 477-489.

Stahl, A. F., 1911- Zur geologie von Persien. In: Hunduch der Regionalen Geologie, Band, Heft 8, Heidelberg, Germany, 46p.

Stocklin, J., 1966- Tectonic of Iran (in Russian). In: Geotektonika, vol. 1, USSR Academy of science, Mosc.21   

Stocklin, J., 1968- Structural history and tectonics of Iran; a review,     American Association of petroleum Geologists Bull.,52(7): 1229-1258.       

Stocklin, J., 1977- Structural correlation of the Alpine ranges between Iran and Central Asia. Mem. H. ser. Soc. Geol. France., 8: 333-353. 

Takin, M., 1972- Iranian geology and continental drift in the Middle East. Nature 235: 147-150.

USGS, United States Geological Survey. 2007.

Zamani, A. & Hashemi, N., 2000- A comparison between seismicity, topographic relief, and gravity anomalies of the Iranian Plateau. Tectonophysics, 327: 25-36.

Zamani, A. & Hashemi, N., 2004- Computer - based self - organized tectonic zoning: a tentative pattern recognition for Iran, Computer & Geosciences, 30: 705-718. 

Zamani, A. & Agh-Atabai., M., 2009- Multifractal analysis of the spatial distribution of earthquake epicenters in the Zagros and Alborz-Kopeh Dagh Regions of Iran, in preparation.

Zamani, A. & Khajavi, N. & Tohidi, M., 2006- Study of earthquake activity in the Alpine – Himalaian orogenic belt with emphasis on the scismicity of  Iran, 6th International Conf. on the Geology of the M.East, U.A.E.