ویژگی‌های سنگ‌های آتشفشانی جوان در جنوب خاوری بیجار

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زمین‌شناسی، دانشگاه تربیت معلم، تهران، ایران

2 گروه زمین‌شناسی زیست محیطی، سازمان زمین‌شناسی واکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

چکیده

در شمال خاوری سنندج (جنوب بیجار) واقع در استان کردستان، و در پهنه ساختاری سنندج- سیرجان سنگ‌های آتشفشانی جوان رخنمون دارند. در این منطقه سنگ‌های وابسته به کرتاسه، الیگوسن، میوسن و پلیوسن نیز دیده می­شوند. بررسی‌های صحرایی نشان می‌دهد که در این منطقه، فعالیت آتشفشانی در دو مرحله صورت گرفته است. در مرحله نخست پرتاب مواد آذرآواری، سبب ایجاد مخروط آتشفشان و تشکیل دهانه شده و در مرحله بعد گدازه بیرون ریخته است. سنگ‌های آتشفشانی ترکیبی، در محدوده تراکی­آندزیت، آندزیت، آندزیت- بازالت و بازالت دارند. فقیر بودن ماگما از سیلیس، وجودآنالسیم و اولیوین، و نبود ارتوپیروکسن و پیژونیت از ویژگی‌های سنگ‌های منطقه است، که گواه بر وابسته بودن  این ماگما به سری قلیایی است. شواهد سنگ‌نگاری مانند وجود بیگانه‌سنگ (زینولیت) گنیسی و وجود بیگانه‌بلور کوارتز با حاشیه واکنشی در سنگ‌های منطقه دلیل بر آلایش ماگما با پوسته است. از نظر ژئوشیمیایی، تغییرات Rb، Sr، Pb و  Hfنیز این پدیده را تأیید می‌کند. با توجه به وجود توپوگرافی پست سنگ‌های آتشفشانی، شکستگی‌ها و گسل‌های امتداد‌لغز و شواهد سنگ‌شناسی، درجه کم ذوب بخشی و آلایش پوسته­ای می­توان محیط زمین‌ساختی- ماگمایی کششی را برای منطقه در نظر گرفت. کشش محلی و باز شدگی در امتداد پهنه گسل‌های امتدادلغز راهی برای صعود ماگما به سطح زمین فراهم کرده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Properties of Young Volcanic Rocks in southeast of Bijar

نویسندگان [English]

  • M. H. Razavi1 1
  • A. Sayyareh 2
1 Department of Geology, Tarbiat Moallem University, Tehran, Iran
2 Department of Enviromental Geology, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
چکیده [English]

In the south of Bijar, north east of Sanandaj in the Kordestan Province, and in the Sanandaj-Sirjan structural zone, young volcanic rocks are present. In this area, rocks with Cretaceous, Oligocene, Miocene and Pliocene ages are also observed. Based on field observations, volcanic activities occurred during two main stages. In the first stage, eruption of pyroclastic material made a volcanic cone and a crater. In the next stage, lava erupted. Volcanic rocks are a combination of trachy-andesite, andesite, andesite-basalt and basalt. In the magma poor in silica, presence of olivine and analcime and lack of orthopyroxene and pygeonite are the evidence of alkaline type magma series. Petrographical evidences such as the existence of gneiss xenoliths and quartz xenocrysts with reaction rims are the results of contamination processes. In terms of geochemistry, the variations of Rb, Sr, Pb and Hf confirm this phenomenon as well. Based on low topography of volcanic rocks, suture zone, strike-slip faults, and petrologic evidence, low degrees of partial melting in source and crustal contamination in the region, the magmatism occurred in a tensional tectonomagmatic environment. Local tension and opening along the strike-slip fault zone provided a way for ascending of magma to the earth surface.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Bijar
  • Alkaline Series
  • Sanandaj-Sirjan
  • Contamination
کتابنگاری

زاهدی، م.، 1369-  شرح نقشه 000،1:2500 سنندج، سازمان زمین‌شناسی کشور65 ص

زاهدی، م.، 1369-  نقشه 000،1:2500 سنندج، سازمان زمین‌شناسی کشور.

فنودی، م .، صافی، ا. و سیاره، ع.،  1383-  نقشه 000 ،100/1 بیجار ، سازمان زمین‌شناسی کشور

معین وزیری، ح.، امین سبحانی، 1364- مطالعه آتشفشان‌های جوان منطقه تکاب – قروه  انتشارات دانشگاه تربیت معلم تهران 48ص

معین­وزیری، ح.، 1377 –  دیباچه­ای بر ماگماتیسم ایران، انتشارات دانشگاه تربیت معلم تهران440.ص

 

 

References

Berberian, F., Berberian, M., 1981- Tectonic-plutonic episode in Iran.In: Delany F. M., Gupta H.K. (Eds.) Am. Geophys. Union Geodynamics Series. Pp. 5-32.

Boccaletti, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Matamed, A., Pasquare, G., Radicati Di Brozolo, F., Amin Sobhani, E., 1977- Neogene and quaternary volcanism of the Bijar(Western Iran)Bull.Volcano.Vo.40-2,Italy.

Cox, K. G., Bell, J. D. and Pankhurst, R. J., 1979- the interpretation of igneous rocks.Allen & Union. London. 

Irvine, T., Baragar, N., Can, W. P. A., 1971- Journal Earth Sci., 8, 523-548.

Mason, B., Morre, C. B., 1982- Principles of geochemistry. Jhon Wiley & Sons. Inc., New York.

Meschede, M., 1986- A method of discriminating between different types of mid –ocean ridge basalts and continental tholeiites with the Nb-Zr-Y diagram. Chem. Geol., 56, 207-218.

Middlemost, E. A. K., 1985- Magmas and magmatic rocks, an introduction to igneous petrology. Longman Groupuk. UK.

Mullen, E. D., 1983- MnO/TiO2/P2O5: a minor element discriminant for basaltic rocks of oceanic environments and its implications for petrogensis Earth Plant. Sci. Lett., 62,53-62

Pearce, J. A. & Cann, J. R., 1973- Tectonic setting of basic volcanic rocks determined using trace elementanalayses . Earth Planet. Sci. Lett.,19, 290-300.

Pearce, J. A. & Norry, M. J., 1979- Petrogenetic implication of Ti,Zr,Y and Nb variationsin volcanic rocks. Con. Min.Petrol.69:33-47

Philpotts, A. R., 1990- Principles of igneous and metamorphic Petrology.Prentice Hall, New Jersey.

Rollinson, H. r., 1993- using Geochemical Data: Evaluation, Presentation, Intertation [(Meschede 1986,Diagram: Zr/4- Y- Nb*2)  (Mullen 1983,Diagram: MnO*10- P2O5*10- TiO2)]  Longman/Wyllie. Harlow/ New York.

Stocklin, J., 1968- Stractural history and tectonics of Iran: a review. AAPG Bulletin52: 1229-1258.

Winchester, J. A. & Floyd, P. A., 1977- Geochemical discrimination of different magma series and their differentiation products using immobile elements.Chem. Geol. 20,325-343