کانی‌شناسی، بافت و ساخت و ژنز کانسار آهن- آپاتیت ذاکر (شمال خاور زنجان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه زنجان، دانشکده علوم، گروه زمین‌شناسی، زنجان، ایران.

2 دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده علوم‌زمین، تهران، ایران

3 دانشگاه زنجان، دانشکده علوم، گروه زمین‌شناسی، زنجان، ایران

چکیده

کانسارآهن ذاکر(شمال خاور زنجان) در نوار ولکانوپلوتونیک طارم در زون ساختاری البرز باختری- آذربایجان واقع شده است. واحدهای سنگ‌شناسی در محدوده کانسار، سنگ‌های آتشفشانی -  آذرآواری با ترکیب توف برشی-  لاپیلی توف و گدازه‌های آندزیتی- بازالتی بخش آمند تشکیلات کرج هستند که طاقدیسی را تشکیل داده‌اند و توده‌های نفوذی با ترکیب کوارتزمونزودیوریت، کوارتز مونزونیت و کوارتز سینیت(با سن الیگوسن) در امتداد محور طاقدیس موجود در این واحدها جایگیری کرده‌اند. کانه‌زایی آهن در حدفاصل توده نفوذی و سنگ‌های آتشفشانی روی داده  است. کانه اصلی کانسنگ، مگنتیت- آپاتیت همراه با مقادیرکمی کوارتز و کلسیت است. افزون بر کانی‌سازی آهن- آپاتیت، کانی‌های سولفیدی پیریت همراه با مقادیرکمی کالکوپیریت به صورت رگچه‌ای  پس از کانسنگ اصلی در منطقه تشکیل شده‌اند. کانی‌سازی در 5 شکل رگچه‌های استوک‌ورک مگنتیت، مگنتیت- آپاتیت توده‌ای، مگنتیت - آپاتیت نواری (باندی)، مگنتیت-آپاتیت رگه‌ای و رگچه‌های سولفیدی در محدوده دیده می‌شود. نفوذ توده معدنی در سنگ‌های آتشفشانی میزبان موجب متاسوماتیسم  اسکارنی و تشکیل کانی‌های اکتینولیت، تالک، کلریت، فلوگوپیت، کوارتز، کلسیت و اپیدوت شده است. بر اساس بررسی‌های ژئوترموبارومتری بخش اسکارنی، واکنش‌های دگرگونی در حضور سیالی با ترکیب XCO2=0.9، دمای500- 400 درجه سانتی‌گراد و فشار حدود 2 کیلو بار انجام گرفته است. بررسی‌های بافتی و ساختی در ناحیه نشان  می‌دهد که ماده معدنی از توده گرانیتوییدی ذاکر منشأ گرفته و در سنگ‌های آتشفشانی میزبان نفوذ کرده است. شواهد کانه‌نگاری از منشأ ماگمایی نوع کایرونای این کانسار حمایت می‌کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mineralography, Structural and Textural Studies and Genesis of Zaker Iron - Apatite Deposit (Northeast of Zanjan)

نویسندگان [English]

  • N. Khanmohammadi 1
  • A. Khakzad 2
  • J. Izadyar 3
1 Dep. of Geology, Faculty of Sciences, Zanjan University, Zanjan, Iran.
2 Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
3 Dep. of Geology, Faculty of Sciences, Zanjan University, Zanjan, Iran.
چکیده [English]

Zaker iron deposit is located in the northeast of Zanjan city and is a part of Tarom volcano plutonic belt in Azarbaijan West alborze structural zone. The main rocks of the area consist of folded volcanic - volcanoclastic rocks including breccia tuff, lapilli-tuff and andezitic – basaltic lava of Amand member of Karaj formation with Eocene age that folded. Plutonic rocks with probably Oligocene age with various lithology changing from quartzmonzodiorite, quartzmonzonite to quartzsyenite with NW-SE trend were intruded into the volcanic – volcanoclastic rocks. Fe-mineralization occurred in interval of plutons and volcanic - volcanoclastic rocks. The main ore mineral is magnetite – apatite with minor amounts of quartz and calcite. As well as magnetite- apatite mineralization, pyrite with minor amounts of chalcopyrite occurred in sulphide veinlets. The mineralization has been seen in five forms: veinlets of magnetite in form of stock- work, massive magnetite- apatite, banded magnetite- apatite, coarse grained magnetite- apatite veins and sulphide veinlets. Intrusion of ore deposit into host volcanic rocks, are associated with skarn metasomatism that form actinolite, talc, chlorite, phlogopite, quartze, calcite and epidote. Geothermobarometry for the skarn part, indicate that XCO2 is about 0.9, pressure of 2 kbar and the temperature is about 400-500 0C for metamorphic reactions. Detailed studies on textures and structures suggest the source of the iron from Zaker granitoid body and volcanic rocks are host rocks for iron deposit. Mineralography investigations are indicative of magmatic origin and show the best correlation with "Kiruna–type" iron ores.  

کلیدواژه‌ها [English]

  • Zaker
  • Azarbaijan –West Alborze structural zone
  • Magnetite – apatite
  • Skarn
  • Geothermobarometry
  • Kiruna
خانمحمدی، ن.، 1386-  کانی‌شناسی، ژئوشیمی و ژنز کانسارآهن ذاکر ( شمال خاور  زنجان) ، رساله کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی تهران،250صفحه.
رحمانی، ش.،1383-  گزارش بررسی و معرفی نواحی امیدبخش معدنی در ورقه زمین‌شناسی 1:100000 طارم، 73 صفحه.
بهزادی، م.، 1385- کانی‌شناسی، ژئوشیمی و ژنز کانسارآهن آنومالی شمالی واقع در منطقه بافق- یزد، رساله دکتری، دانشگاه شهید بهشتی تهران.
 
 
References
Daliran, F., 2002-  Kiruna- type iron  ores and "apatite" of the Bafq district iron, with an emphasis on the Ree geochemistry of their apatites; in porter, T.M.(Ed), Hydrothermal  iron oxide Copper- Gold and related deposits.  A Global perspective, V.Z; PGC publishing, Adelaide, P303-320.
Deer, W. A., Howie, R. A. & Zussman, J., 1962- Rock forming minerals. 5. Longman, Londan, 371pp.
Frietsch, R., 1978- On the magmatic origin of  iron ores  of the kiruna – type. Economic geology, V.37, P 478-483.
Loberg, B. E. H. & Horndahl, A. K., 1983-  Ferried geochemistry of Swedish Precambrian ores. Mineralium Deposita,V.18, P 121-128.       
Nasland, H. R., Agurirre, R., Dobbs, F. M., Henriquez, F. & Nystrom, J. O., 2000-   The Origin, emplacement and eruption of ore magmas. Internet. 
Nystrom, J. O. & henriquez, F., 1994- magmatic features of iron ores of the kiruna – type in chile and widen: ore textures and magnetite  geochemistry. Economic geology, V.89, P 820-839
Hirayama, 1966- Explanatorytext of the Tarom Quadrangle map 1:100000 GSI.
Redman, P. W. and O. Reilly, W., 1970, the synthesis and inversion of  nonstoichometric  titanomagnetites. Phys. Earth planet. Inter., 4, P 121-128.