چینه‌شناسی آتشفشانی و مراحل مختلف فوران آتشفشان تفتان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه سیستان و بلوچستان،زاهدان، ایران

2 دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

چکیده

آتشفشان تفتان در جنوب خاوری ایران، در استان سیستان و بلوچستان و حدود 100 کیلومتری جنوب -  جنوب خاوری شهر زاهدان و 45 کیلومتری شمال خاش قراردارد.  از دیدگاه زمین‌شناختی، این آتشفشان در انتهای زون ساختاری فلیش نهبندان - خاش و شمال زون مکران واقع شده است. تاکنون مطالعات چینه‌شناسی آتشفشانی جامعی در مورد  این آتشفشان انجام نشده است. چینه‌شناسی تفتان را به طور کلی می‌توان به سه بخش، سنگ‌های قدیمی‌تر از فعالیت، سنگ‌های حاصل از فعالیت  و سنگ‌های پس از فعالیت آتشفشانی تفتان تقسیم‌بندی کرد.  گروه نخست، پی‌سنگ آتشفشان بوده و به‌طورعمده از سنگ‌های رسوبی چون ماسه‌سنگ، شیل، سنگ‌آهک و مارن (رخساره فلیش)،  مجموعه آمیزه رنگین شامل سنگ‌های اولترامافیک (پریدوتیت‌ها)، بازی‌ (گابروها و بازالت‌ها)، سنگ آهک‌های پلاژیک، رادیولاریت و به مقدار کمتر مجموعه سنگ‌های دگرگونی (متاگریواک‌ها، فیلیت‌ها،  اسلیت‌ها  و شیست‌ها) تشکیل شده‌اند. گروه دوم به‌طور عمده سنگ‌های آذرآواری‌ و جریان‌های گدازه‌ای هستند که بدنه اصلی این آتشفشان را تشکیل می‌دهند وگروه سوم بیشتر جابه‌‌جایی‌های محصولات آتشفشانی و زون‌های دگرسانی را شامل می‌شوند. این مطالعات نشان می‌دهد که آتشفشان تفتان دارای  بیش از 5  مرحله فورانی  مرحله خروج گدازه‌های الیوین بازالتی،  فعالیت از محل دهانه قدیمی انجرک، فعالیت فورانی دهانه قدیمی جم چین، فعالیت فورانی کوه انار،  فعالیت فورانی پیرامون قلل اصلی، فوران مرتبط با فعالیت پیشین  و فعالیت پایانی می‌باشد.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Volcanostratighraphy and Different Stages of Explosive of Taftan Volcano

نویسندگان [English]

  • H. Biabangard 1
  • A. Moradian 2
1 Sistan and Baluchestan University of Zahedan, Zahedan, Iran.
2 Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran.
چکیده [English]

Taftan Volcano in southeast of Iran, Sistan and Baluchestan Province, is located in 45 km north of Khash city and about 100 km south to southeast of Zahedan at the terminal of Nehbandan-Khash flysch and north Makran zones. No Volcano-stratygraphic studies have been carried out around Taftan volcano. Taftan volcano can be classified into three groups from stratigraphic point of view: pre, syn and post volcanic deposits. The first group has formed the basement of Taftan and consists mostly of sandstones, shale, limestones and marl (flysch facies), colored melange complex, ultramafic rocks (preidotites), mafic rocks (gabbros and basalts), pelagic limestones, radiolarites and low metamorphic rocks, (metagreywackes, slates, phylites and schists). Second group has volcanoclastic and lava flows that form the main body of the volcano and third group includes alterations along with reworked product of Taftan. Our studies revealed that Taftan volcano has more than five eruptions stages including olivine basalte lava flows, Anjerk crater, Jamchen crater, Anar mount, principal peaks, eruption related to before and final stages of eruptions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Taftan
  • Stratovolcan
  • Pyroclastic
  • Anjerk crater
  • Jamchen crater

امامی، م. ه، 1379- ماگماتیسم در ایران، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، شماره18.

درویش زاده ، ع. ، 1365- اصول آتشفشان شناسی، انتشارات دانشگاه تهران، 89 صفحه.

سامانی، ب.، و اشتری، ش.، 1371- چرخه‌های فلززایی و مدل متالوژی ناحیه سیستان و بلوچستان. سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، علوم‌ زمین شماره 5، صفحات

 26-37.

سامانی، ب.، و اشتری، ش .، 1379- تکوین زمین‌شناسی ناحیه سیستان و بلوچستان، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور ، علوم زمین شماره 18، صفحات 25- 14.

شرکت مهندسین مشاور زرناب، 1383- مطالعات ژئوشیمیایی تفصیلی و تهیه نقشه زمین‌شناسی-آلتراسیون در خارستان (جنوب زاهدان)، 170صفحه.

مهرپرتو، م .،‌ و پادیار، ف.، 1382- شرح نقشه زمین‌شناسی 100000 : 1 تفتان، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

 

References

Allenbach, p., 1966- Geologie und petrologie des Damavand undseiner     Umgeburg (Zentral-Elburz), Iran. Mitt.Geol.Inst.E.T.H.Zurich, N.F., 63:1-144p.

Berberian, F., Berberian, M., 1982-  Late Cretaceous and early Miocene plutonic activity in northeast Makran and central Iran. J.Geol. Soci. London, V.39, 605-614 P.

Berberian, M. and king, G. C. P., 1981- Towards a paleogeography and tectonic evolution of Iran. Canadian Journal of Earth Sciences. V.18, No. 2, 210-265 P.

Cas, R.A.F. and Wright, J.V., 1988- Volcanic successions modern and ancient a geological approch to process, products and successions.Unwin Hyman Inc.524p.

Fisher, R.V., 1979-  Models for pyroclastic surges and pyroclastic flows .J.  Volcanol.  Geothermal.  Res 6, 305-18.

Gansser, A., 1971- The Taftan volcano (Southeast Iran), Eclogae, Geol, Helve.  64,319-334. 

Glennie, K. W. , Boeuf, M. G. A. , Hugues Clark, M. W.  M., Dystuart, M., Pilaar, W. F. H, Reinhardt, B. M., 1973-  Late Cretaceous nappe in Oman mountains and their geologic education bull, AAPG.  Geol . 57, 5-27 p.

Glennie, K. W., 2000- Cretaceous tectonic evolution of Arabia eastern plate margin of two oceanic, in Middle East models of Jurassic/ Cretaceous carbonates systems.414p. 

Kimia ghalam, G. and Shahin, N., 1992-  Report of geophysical exploration in Kharestan area.  (Polymetal project) MOMM.

Le Bas, M. J., Le, Maitre, R. W., Streckeisen, Zanehin, B., 1986- A Chemical classification of volcanic rocks based on the Total alkali–silica content. J. Petrol. 27, 745-750 p.

Michard, A., Goffe, B., Saddiqui, O., Oberhansh, R., wendt, A. S., 1994- Late Cretaceous exhumation of the Oman Blueschist and Eclogite: A two stages extensional Mechanism.  Terra Nova 6,404-413p.

McNutt, M. K., Diament, M. Kogan, M. G., 1988- Variations of elastic plate thickness at continental crust, J. Geophys. Res.  93, 8825-883 p.

Moore, J. G., 1967- Base surge in recent volcanic eruptions, Bull. Volcanol. 30, 337.

Nicolas, A., 1988 Structur of Ophiolites and dynamic of Oceanic lithosphere petrology and structural Geology, Kluwer, 367 P.

Shahrabi, M., 1995- Explanatory text of the Khash Quadrangle map. 1:250000 . GSI Geological Quadrangle NO.  L, 12.

Stocklin,J.,1968- Structural history and tectonic of Iran, a review,American Association of petroloum Geologists bulletin,52(7),1229-1258 P.

Ravaut, P., A. L ., Yahyaey, A.  Bayer, R.  Lesquer, A. , 1999-  Repose isostatique en Oman, C. R.  Acad.  Sci.  Paris.  317, 463-470 p.

Sebere. D., Vallve, M, Sandvol, E, Steer, D., Barazangi, M., 1997- Middle East tectonics, applications of Geographic information systems (IGS).Gas today 7(Z):1-6p.

Sengor, A. M. C., Kidd, W. S. F., 1979-  Post-Collision Tectonics of the Turkish and Iranian plateau and companions with Tibet.  Tectonophys 55:3261-376

Sengor, A. M. C., 1990-  A new model for the Late Paleozoic – Mesozoic tectonic evolution of Iran and implication formation from pabertson, A. H. F. SEAPLE, M. P. -RIES, A. C.  (Ends).  The geology and tectonics of the Oman Region.  Geological society, special pub. No. 49, 797-831 p. 

Waters, A. C.  and  Fisher, R. V., 1971-  Base surge and their deposits Capelin Hos and Taal volcanoes.  J. geophys.  Res . 76, 5596-614.

Wohletz, K. H.  and Sheridan, M. F., 1976- A model of pyroclastic surge.  In Chapin and Elson.  77-94 p.

Wilson, 1980-  Igneous petrogenesis, London, Unwin Hyman, 466p.

Zarcan Minerals INC., 1999, 2000-  Baluchestan Exploration project on the base line data studies for selected areas of Mt.Taftan, edited by Baker. E., and Reimchen, T.H. F., Vancouver, Canada.(Geology and Ministry Organ, Zahedan).