گردشگری زمین‌شناسی در استان زنجان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه جغرافیا- دانشگاه زنجان-زنجان-ایران

چکیده

استان زنجان با مساحت  22164کیلومتر مربع که در شمال باختری کشور ایران واقع شده است، از دیدگاه زمین‌شناسی در ایران مرکزی و در تقسیم‌بندی‌های واحدهای زمین‌ریخت‌شناسی ایران، بخشی از واحد شمال باختری است. وجود سازندهای آتشفشانی، توده‌های نفوذی گرانیتی، عملکرد گسل‌های اصلی، حوضه‌های تبخیری میوسن و فرسایش کارست باعث شده است به‌رغم مساحت کم، از تنوع قابل ملاحظه جایگاه‌های زمین‌شناسی و زمین‌ریخت‌شناسی برخوردار باشد. روند کوه‌ها  و دشت‌های بین آنها شمال باختری- جنوب خاوری است و توسط رود قزل اوزن، ابهر رود و خرارود به ترتیب به سوی دریای خزر و دریاچه حوض سلطان زهکشی می‌شوند. بلندترین نقطه ارتفاعی استان در کوه بلقیس 3332 متر(از سطح دریاهای آزاد) و کمترین نقطه ارتفاعی استان 250 متر در مجاور دریاچه سد سفیدرود قرار گرفته است. غارهای کارستی کتله خور، زرین‌غار و خرمنه‌سر  در جنوب خاوری و شمال خاوری استان، معدن نمک تاریخی چهرآباد که شش مرد مومیایی شده طبیعی در آن یافت شده در شمال باختری، ده‌ها نمونه  دودکش‌ جن و تخت دیو در سازندهای کنگلومرایی منطقه ماه‌نشان و انگوران، هزار دره (Bad-land) در منطقه طارم، زنجان و ماه نشان، گنبد‌های نمکی متعدد در حوضه آبریز قزل اوزن در اطراف ماه‌نشان و حلب، قارچ سنگی در توده‌های گرانیتی و چندین چشمه آب معدنی و گرم نمونه‌هایی از این جایگاه‌ها است. فهرست‌برداری از این عوارض طی عملیات میدانی با استفاده از دستگاه موقعیت‌یاب جهانی(GPS) انجام شده و برای تحلیل سایت‌ها از نقشه‌های زمین‌شناسی، توپوگرافی در مقیاس‌های متفاوت استفاده شده است. تعدد عوارض زمین‌شناسی و زمین‌ریخت‌شناسی که بعضی از آنها در مقیاس بین‌المللی و بعضی دیگر در مقیاس ملی و ناحیه‌ای مهم هستند، نشان‌دهنده آن است که استان زنجان شرایط مناسبی برای توسعه گردشگری زمین‌شناسی (ژئوتوریسم‌) دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geotourism in Zanjan Province

نویسنده [English]

  • REZA KHOSHRAFTAR
Dept of geography-Zanjan university-Zanja-Iran
چکیده [English]

Zanjan province with 22164 square kilometer is situated   in North West of Iran. From geological point of view is a part of Central Iran and in geomorphologic classification it is identified as North West geomorphologic unit. Volcanic formations, intrusive granite rocks, major faults, Miocene evaporative basins and karst topography resulted in a variety of geosites in this province. Mountains and interval  plains are stretching from north west  to south east direction and drained by Ghezel Ozan, its tributaries, Abharrud and Khrarud Rivers. Ghezel Ozan pours into Caspian Sea and others goes to Hoz-e-Soultan Lake in Central Iran. The highest point in province is 3332 m above sea level in Belghaise Mountain and the lowest (250 m) located near to Sefidrood reservoir. Karstic caves such as Katalekhor, Zarin and Kharmanesar caves in south east and north east of the province, Chehr-Abad historical salt mine (where six salt men were discovered in north west of the province), tens of fingers of god and butte in conglomerate formations in Mahneshan and Angoran districts, badlands in Tarom area and west of zanjan city, tens of diapir domes in Ghezel Ozan watershed, mushrooms in granite rocks, and several hot springs are examples of this geosites. For inventory and analyses of these geosites in field work, topographical and geological maps of different scales and Global Positioning System (GPS) were used. Some of these geosites can have national and international importance. The Province is thus having very favorable conditions for geotourism development.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Geotourism
  • Zanjan Province
  • Katalekhor cave
  • Salt men
  • Earth pillars

احمدی ترکمانی، ا.، سعیدی، ع.،1384- بـررسی چین‌خوردگی پیشروی گسله در مادآباد، ماه‌نشان، بیست و چهارمین گردهمایی علوم زمین، زمستان1384، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

ارشدی، س.،1374- مقدمه‌ای بر غار کتله‌خور ،مجله علمی پژوهشی علوم زمین، شماره 11، صص32-33، انتشارات سازمان زمین‌شناسی کشور.

امری‌کاظمی، ع.، 1381- آغازی بر ژئوتوریسم ایران، خلاصه مقالات بیست ویکمین گردهمایی علوم زمین،30-28  بهمن 1381، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

امری کاظمی، ع.، 1383- چالش ژئوتوریسم و توسعه پایدار و پیشنهاد چند مدل برای حفاظت و نگهداری از ژئوپارک ها ، خلاصه مقالات بیست وسومین گردهمایی علوم زمین ،28-26  بهمن 1383، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

امری کاظمی، ع.،1385- نگاهی به مفاهیم کلی ژئوپارک، میراث زمین‌شناسی و ژئوتوریسم و بـررسی جِایگاه ایران، خلاصه مقالات بیست و پنجمین گردهمایی علوم زمین،30 بهمن تا 2 اسفند 1385، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

امری کاظمی، ع.،1386- ژئوپارک- ژئوتوریسم، مجله رشد آموزش زمین‌شناسی، شماره 50، دوره سیزدهم شماره 1 پاییز 1386.

پورکرمانی، م.، آرین،م.، 1367- ژئومورفولوژی تکتونیکی گنبدهای نمکی در شمال غربی زنجان، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی صص 44-53.

جمالی، ف.،1383- کتله‌خور، انتشارات نیکان، زنجان.

حسین زاده، م.،1386- ژئوپارک و ظرفیت‌های مرتبط با آن در ایران، مجله رشد آموزش جغرافیا، شماره 80، دوره بیست و دوم شماره 1، پاییز 1386.

خبرگزاری میراث فرهنگی، تاریخ 24/12/1384.

خوش رفتار، ر.،1386- ژئوپارک‌ها:علوم زمین و رشد اقتصادی، ویژه‌نامه همایش بین‌المللی نقش ژئوپارک‌ها در توسعه گردشگری، جزیره قشم، ایران، 11-8 بهمن ماه 1386.

درویش‌زاده،ع.،1382- زمین‌شناسی ایران، انتشارات امیرکبیر، چاپ سوم، تهران.

رحمانی، ع.، امیری بختیاری، ح.، شب افروز، ر.ا.، برزگر زرندی،م.،1384- ژئوتوریسم بزرگترین نودول‌های آهکی ایران، خلاصه مقالات بیست وچهارمین گردهمایی علوم زمین،10-8  اسفند 1384، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.، 1375- نقشه توپوگرافی  پری‌تاج، مقیاس 1:50000.

سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.، 1375- نقشه توپوگرافی مهر‌آباد، مقیاس 1:50000.

سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.،1376- نقشه توپوگرافی آب مشکین، مقیاس 1:50000.

سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.،1376- نقشه توپوگرافی ماه‌نشان، مقیاس 1:50000.

سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.،1380- نقشه زمین‌شناسی ماه‌نشان، مقیاس 1:100000.

سازمان زمین‌شناسی واکتشافات معدنی کشور.،1386- نقشه زمین‌شناسی گرماب(زرین‌آباد)، مقیاس 1:100000.

سازمان همیاری شهرداری‌های زنجان.، 1378- گزارش سازمان همیاری شهرداری‌های زنجان.

سبزه‌ای، م.، 1369- واژه‌نامه زمین‌شناسی و علوم وابسته، انتشارات جهاد دانشگاهی دانشگاه شهید باهنرکرمان اسفند 1369 چاپ سوم.

عالی، ا.،1384- مردان نمکی، پژوهشکده باستان‌شناسی، خرداد ماه 1384.

علایی طالقانی،م.،1382- ژئومورفولوژی ایران، انتشارات قومس، چاپ دوم .

فیاض، م. ص.،1371- غار کارستی کتله‌خور زنجان، مجموعه مقالات دومین  سمپوزیوم مطالعه و بهره‌برداری از منابع آب کارست و سازندهای سخت، سازمان تحقیقات و منابع آب(تماب)، وزارت نیرو، تهران، اردیبهشت ماه 1371.

قهرمانی، ش.،1385- ژئوتوریسم جنوب شرقی ایران، مجموعه مقالات اولین کنفرانس آموزش زمین‌شناسی در ایران، زاهدان خرداد ماه 1384.

نبوی، م.ح.،1378 - گردشگری زمین‌شناسی، هجدهمین گردهمایی علوم زمین، 27 -25 بهمن ماه 1378، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

 

 

References

Buckley, R., 2003- Environmental inputs and outputs in ecotourism:geotourism with a positive triple bottom line? Journal of Ecotourism, Vol.2, No1, 2003.

Dingwall, P., Weighell, T., & Badman, T., 2005-Geological world heritage: A global framework, Protected Area Programme, IUCN September 2005.

Drandaki, I.T. & Galanakis, D., 2001-Workshop geological heritage conservation in south-eastern European countries, 1st edition 2001, ProGEO, UNESCO, IUGS.

Goudie, A.S., 2004 - Encyclopedia of geomorphology, edited by: A.S. Goudie, First published 2004, Routledge Ltd.

Gray, M., 2004 - Geodiversity: valuing and conserving a biotic nature, John Wiley & sons, Ltd.

Gray, M., 2005- Geodiversity and geoconservation: An international perspective, Salt Lake City annual meeting, October 16-19, 2005.

Hofman, T., 2006- Thesen zum thema geotourismus,international workshop Karlsruhe,Geopark and geotourism research, edited by, Joachim Vogt and Andreas Megeerile,Regional science research 31.

Joyce, E.B., 2005- Geomorphological Sites and the new Geotourism in Australia.

Joyce, E.B., 2006- Geological heritage of Australia: selecting the best for geosites and world heritage, and telling the story for geotourism and geopark, AESC2006, Melbourne, Australia.

Khoshraftar, R. & Binafar, S., 2007- Important Geosites in Zanjan Province and Geotourism (North West of Iran), proceedings of the second international  symposium on development within geoparks, Lushan,China, June 12 – 15, 2007.

Penn, R., 2006- Welsh forest becomes latest geopark, www.geographical.co.uk.

Progeo News,(1999), Geodiversity in The Nordic countries.

Reynard, E. & Lugon, R., 2004- The assessment of geocutltural of geosites within the geosite inventory of canton Valais (Switzerland), Abstract, 32nd IGC - Florence, 2004.

Stueve, A., Cook, M., Suzanne, D. & Dawn, D., 2002-The Geotourism Study: Phase I Executive Summary, The Travel Industry Association of America and National Geographic Traveler. The Research Department of the Travel Industry Association of America Washington, D.C.

Torfason, H., 2005- Geological heritage and afforestation, Conference Effects of afforestation on ecosystems, landscape and rural development, Abstract, Iceland June 18-22, 2005.

Turner, S., Creaser, P. & Mcknight, J., 2006- celebrating planet earth-UNESCO-assisted geoparks in the Australasian-Pacific region,AESC2006,Melbourn,Australia.

UNESCO Global Geoparks Network, 2006- Guideline and criteria for national geoparks seeking UNESCOS assistance to join the global geoparks network.

www.climbing.ir

Zhao Xun, Z. T., 2002- the socio-economic benefits of establishing national geoparks in China, Episodes vol. 25, no 1.

Zouros, N., 2004-The European geoparks network, Geological heritage protection and local development, Episodes, Vol. 27, no. 3.