هندسه ساختاری کوه‌های طالقان، شاهدی بر تکامل ساختاری جنوب البرز مرکزی از زمین‌ساخت وارون تا ترافشارش چپ‌گرد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زمینشناسی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 گروه زمینشناسی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

چکیده

کوه‌های طالقان در جنوب البرز مرکزی قرار داشته و به‌دلیل داشتن توالیهای کاملی از سنگ‌های پالئوزوییک تا ترشیری محل مناسبی در تبیین تکامل ساختاری جنوب البرز مرکزی است. این رشته کوه از شمال به‌وسیله گسل طالقان و از جنوب به گسل مشا محدود شده است. این گسل‌ها مرز واحدهای پالئوزوییک - مزوزوییک کوه‌های طالقان را با ترشیری در دامنههای شمالی و جنوبی آن تشکیل میدهد. در این مقاله هندسه ساختاری گسل‌های رشته کوه، تحلیل و بر آن مبنا الگویی بر تکامل ساختاری جنوب البرز مرکزی ارائه شده که نشانگر تکامل آن از زمین‌ساخت وارون تا ترافشارش چپگرد است. گسل مشا در خاور کوه‌های طالقان پرشیب بوده و موجب رانده شدن نهشته‌های پرکامبرین کهر پوشاننده پیسنگ که در هسته تاقدیس بزرگ فرادیوارهای آن جای گرفته بر روی نهشتههای ائوسن دارای ناوفرم‌های فرودیوارهای شدهاست. چنین هندسهای از گسل مشا بیانگر پی‌سنگی بودن گسل و تکامل آن از وارون‌شدگی(Inversion) یک گسل نرمال اولیه است. بر همین اساس گسل پرشیب طالقان به‌عنوان گسل پس‌راند(Back thrust) فرادیوارهای مشا و کوه‌های طالقان به‌عنوان منطقه بالاجسته(Pop-up) مابین آنها تحلیل شده است. تحلیل جنبشی گسل طالقان در برش‌های مختلف این گسل در منطقه کوه‌های طالقان در این مطالعه بیانگر وجود دو فاز حرکتی معکوس با مؤلفه‌های متفاوت راستالغز راستگرد و چپگرد است. حرکات معکوس راستگرد گسل طالقان با توجه به قرارگیری آن در فرادیواره گسل مشا مرتبط با فرایند وارون‌شدگی این گسل از زمان کرتاسه پایانی و حرکات چپگرد آن در نتیجه حاکمیت زمین‌ساخت ترافشارش چپگرد بر البرز مرکزی از زمان پلیوسن تحلیل شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Structural Geometry of Taleqan Mountains; an Evidence for Structural Evolution of South Central Alborz Range from Inversion to Transpression Tectonics

نویسندگان [English]

  • S. Madanipour 1
  • A. Yassaghi 2
1 Department of Geology, Tarbiat Modares University
2 Department of Geology, Tarbiat Modares Universitynull
چکیده [English]

Taleqan Mountains located in South-Central Alborz range accommodate one of the best stratigraphic sequences of the range. The area bounded by the Taleqan fault in the north and the Mosha fault in the south. These faults separate Paleozoic-Mesozoic rocks from southern and northern Tertiary rocks. In this paper structural geometry of these faults is analyzed to unravel structural evolution of the range which interpreted to be initiated as inversion tectonics then followed by transpression tectonics. The Mosha fault in the eastern part of the Mountains has high angle and thrusts Precambrian rocks, cored a large Hangingwall anticline, over the Tertiary rocks accommodate footwall synclines. This geometry constrains the fault as a deep-seated basement fault which has been developed through inversion of an initial normal fault. The Taleqan fault consequently is analyzed as a back thrust to the Mosha fault and the mountain as a pop up zone between them. Detail kinematic analysis of the Taleqan fault show two different reverse movement with right and left lateral components. Given that the fault located on the Mosha fault hangingwall, it has been analyzed that the former movement direction to be related to the Mosha fault inversion from Late Cretaceous while the latter movement direction is the consequence of left lateral transpression tectonics in the range since late Pliocene.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Taleqan mountains
  • Central Alborz
  • Inversion Tectonic
  • Transpression Tectonics

معدنی‌پور، س.، 1386- تحلیل ساختاری کوه‌های طالقان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت مدرس.

References

Alavi, M., 1992 - Thrust tectonics of the Binalood region, NE Iran: Tectonics, v. 11, p. 360–370.

Alavi, M., 1996-  Tectonostratigraphic synthesis and structural style of the Alborz mountain system in northern Iran. Journal of Geodynamics, V.21, 1– 33.

Allen, M. B., Ghassemi, M. R. Shahrabi, M. and Qorashi, M., 2003a - Accommodation of late Cenozoic oblique shortening in the Alborz range, northernIran, J. Struct. Geol., 25, 659 – 672.

Annells, R.N., Arthurton, R.S., Bazley, R.A. and Davies, R.G., 1975- Explanatory text of the Qazvin and Rash quadrangles map: Tehran, Geological Survey of Iran, 94 p.

Axen, G.J., Lam, P.J., Grove, M., Stockli, D.F. and Hassanzadeh, J., 2001a- Exhumation of the west-central Alborz Mountains, Iran, Caspian subsidence, and collision-related tectonics: Geology, v. 29, No. 6.

Berberian, M., 1983- the southern Caspian: A compressional depression floored by a trapped, modified oceanic crust: Canadian Journal of Earth Sciences, v. 20, p. 163–183.

Coney, P.J. et al.,1996 - Syntectonic burial and post-tectonic exhumation of the southern Pyrenees foreland fold-thrust belt, v. 153, 9-16.

Coward, M., 1994 - Inversion tectonics. In: Hancock, p. (Ed) Continental deformation. Pergamon press, p.421.

Delcaillau, B., Carozza, J., Laville, E., 2006- recent fold growth and drainage development: The Janauri and Chandiagrah anticline in the Siwalik foothills, Northwest India. Geomorphology.V.74, 241-256.

Ehteshami Moinabadi, M., Yassaghi,A., 2007- Gemometry and kinematics of the Mosha fault, south central Alborz Range, Iran: An example of basement involved thrusting. J. Asian Earth science, Article in press.

Guest, B., Axen, G.J., Lam,P.S., Hassanzadeh,J., 2006- Late Cenozoic shortening in the west-central Alborz Mountain, northern Iran, by combined conjugate strike slip and thin-skinned deformation, Geosphere,V.2, No.1, 35-52.

Jackson, J., Priestley, K., Allen, M. and Berberian, M., 2002 - Active tectonics of the South Caspian Basin: Geophysical Journal International, v. 148, p. 214–245,

McClay, K.R., Buchanan, P.G., 1990- Thrust faults in inverted extensional basins. In: McClay, K.R. (Ed.), Thrust Tectonics. Chapman & Hall, London, 93-104.

Mohajjel, M., Fergusson, C.L. and Sahandi, M.R., 2003- Cretaceous-Tertiary convergence and continental collision, Sanandaj-Sirjan zone, western Iran: Journal of Asian Earth Sciences, v. 21, p. 397–412.

Ritz, J. F., Nazari, H., Ghassemi, A., Salamati, R., Shafei, A., Solymani, S., Vernant, P., 2006- Active transtension inside central Alborz: a new insight into northern Iran-Southern Caspian geodynamics, Geology, 34(6): 477-480.

Soleymani, Sh., Feghhi, Kh., Shabanian, E., Abbasi, M.R., Ritz, J.F., 2003- Preliminary Paleoseismological studies on the Mosha fault at Mosha valley. International Institute of Earthquake Engineering and Seismology; 89p.

Vernant, P., Nilforoushan, F., Bayer, R., Sedighi, M., Che´ry, J., Tavakoli, F., Masson, F., 2003- Present-day crustal deformation in central Alborz (Iran) inferred from GPS measurements. Geophys. Res. Abstr. 5, 11081.

Yassaghi, A., 2001- Inversion tectonics in central Alborz Range. European Union of Geosciences (EUG XI), Abstract. Symposium LS05, pp 335.

Yassaghi, A., 2006- Integration of  Landsat imagery interpretation and geomagnetic data on verification of deep-seated transverse fault lineaments in SE Zagros, International Journal of Remote Sensing, Article in press.

Zanchi,A., Berra,F., Mattei,M., Ghassemi,M.R., Sabouri,J., 2006- Inversion tectonics in central Alborz, Iran. J. Structural Geology, Article in press.