بررسی هیدروژئوشیمی چشمه‌های معدنی آتشفشان تفتان و ارتباط آنها با توده‌های سنگی سخت منطقه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

2 دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.

3 سازمان آب و منطقه‌ای زاهدان، زاهدان، ایران.

چکیده

آتشفشان مرکب و لایه‌ای تفتان در جنوب خاور زاهدان، در خاور ایران قرارگرفته است. این آتشفشان، به دلیل ایجاد مناطق مرتفع، یک محدوده آب  و هوایی  ویژه  را  در منطقه خشک خاور ایران به وجود آورده و به دلیل بارش برف و باران بیشتر از مناطق اطراف، از مناطق آبی پر اهمیت در استان سیستان و بلوچستان است. بررسی‌های صحرایی و تجزیه‌های آب سیزده چشمه از باختر این آتشفشان گویای ارتباط نزدیک سنگ‌های سخت منطقه و آب چشمه‌هاست. داده‌های هیدروژئوشیمیایی نشان می‌دهد که تغییرات موجود درکاتیون‌ها و آنیون‌های منیزیم (150-2)، کلسیم (465-11)، سدیم (444-5/10)، پتاسیم (5/1-330)، سولفات (1050-8)، نیترات (6/58)،  بی‌کربنات (8/353-0)، کلر(1520-65/10) و جزء ملکولی سیلیس (87/182-11/6) به طور کلی بر حسب میلی‌گرم در لیتر متأثر از ترکیب شیمیایی سنگ‌های آتشفشانی هستند. تغییرات ترکیبی بارز موجود در چشمه‌های معدنی تفتان به این دلیل است که آب بسیاری از چشمه‌ها با منشأ جوی تحت تأثیر سنگ‌شناسی‌های منطقه قرارگرفته‌اند. هرچند تعداد اندکی از چشمه‌ها دارای آب ماگمایی و دسته‌ای هم دارای آب مخلوط ماگمایی و جوی هستند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of the Hydrogeochemistry of Taftan Volcano’s Mineral Springs and their Relation to Hard-Rock Masses of Region

نویسندگان [English]

  • H. Biabangard 1
  • A. Moradian 2
  • Y. Bavali 3
1 Sistan and Baluchestan University of Zahedan, Zahedan, Iran
2 Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran.
3 Water Resources Management Company, Sistan and Baluchastan, Zahedan, Iran.
چکیده [English]

Taftan is a stratovolcano, located to the SE of Zahedan, eastern Iran. Due to the highlands of the volcano, a microclimate is created in the region where precipitation provides some water in the arid region that the volcano is located. Field studies and chemical analyses of thirteen mine springs from western flanks of the volcano indicate that springwater in Taftan is somehow related to volcanic rocks. Based on hydrogeochemical analyses, significant variation in Mg2+(2-150), Ca2+(11-465), Na+(10.5-444), K+(1.5-330), SO42-(8-1050), HCO3-(0-353.8),  NO3-(1.1-58.6), Cl-(10.65-1520) and mole fraction of SiO2(6.11-182.87) all in mg/L is affected by the chemical composition of volcanic rocks. Since springwater in Taftan shows significant compositional variation, it is concluded that the springs originated mainly due to precipitation, affected by water-rock interaction to some extent. However, a few springs show characteristic of juvenile water and some may have a mixture of juvenile and meteoric water.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Taftan volcano
  • Sistan and Baluchastan
  • Hydrogeochemistery
  • Hard-rocks
  • Spring
شهرابی، م.، 1374- شرح نقشه زمین‌شناسی چهارگوش خاش، سازمان زمین‌شناسی کشور، مقیاس 1:250000. شمارهL12 ،85 صفحه.
مقیمی، ه. ، 1385 - هیدرو‍ژئوشیمی، از سری انتشارات پیام نور، 214 صفحه.
مهرپرتو، م. و پادیار، ف.، 1382- شرح نقشه زمین‌شناسی 1:100000 تفتان، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
References
Brown, A.G., (ed.), 1995- Geomorphology and groundwater, Johan Wiley and Sons, Chichester, 213 p.
Clarke, M.C.G., Woodhall, D.G., Allen, D. and Darling, G., 1990- Geological, volcanological and hydrogeological controls on the occurrence of geothermal activity in the area surrounding Lake Naivasha, Kenya. Ministry of Energy-British Geological Survey Report, Nairobi, 138 pp.
Ganser, A.., 1971- The Taftan volcano (southeast Iran), edogae geol Helve. 64, 2,319-334.
Falcon, N.L., 1974- An outline of the geology of the Iranian Makran, Geographical Journal, 140:283-291.
Freeze, R. A. and Cherry J. A., 1979- Groundwater.  Prentice Hall, Inc. 473 pp.
Hem, J.D., 1989- Study and interpretation of the chemical characteristics of natural water. United State Geological Survey water- supply, 2254.
Hochstein, M.P., Temu, E.P., Moshy, C.M.A., 2000- Geothermal resources of Tanzania. Proceedings World Geothermal Congress Kyushu-Tohoku, Japan, 1233-1238 P.
Lloyd, W.J., Heathcoat J.A., 1984- Natural inorganic hydrochemistry in relation to groundwater Clarendon Press.
Merritts, D., De Wet, A., Menking, K., 1997- Environmental Geology, W.H. Freeman and Company, New York.
Tirrul, R., Bell, I.R., Griffis, R.j. & Camp, V.E.,1983- The Sistan suture zone of eastern Iran,Geological Society of America, Bulletin,94:134-150.    
Walter, J.V., 2005- Essentials of geochemistry, Jones and Bartlett publishers, Sudbury.