بررسی دگرسانی و کانی سازی مس پورفیری در منطقه سوناجیل (خاور هریس– استان آذربایجان شرقی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز،‌ ایران

2 مرکز تحقیقات علوم پایه تبریز، تبریز، ایران

3 گروه زمین شناسی دانشگاه پیام نور تبریز، تبریز، ایران

چکیده

منطقه سوناجیل در 17 کیلومتری خاور هریس در استان آذربایجان ­شرقی واقع شده است. واحدهای سنگ‌شناختی اصلی در این منطقه از قدیم  به جدید عبارتند از: توده­های آتشفشانی- آذرآواری ائوسن زیرین­- میانی، استوک سوناجیل پورفیری به سن ائوسن بالایی­- الیگوسن زیرین، توده گرانیتوییدی اینچه با ترکیب دیوریت، سینودیوریت تا گابرو به سن الیگوسن میانی­- بالایی و توده آتشفشانی پلیو- کواترنری اکوزداغی. استوک سوناجیل پورفیری میزبان کانی­سازی مس پورفیری بوده و ترکیب شیمیایی آن در حد میکروسینودیوریت تا میکروگابرودیوریت و تا حدی میکروگابرو و میکروگرانودیوریت با بافت چیره پورفیری و تا حد کمتری میکرولیتیک پورفیری می­باشد. ماگمای مولد این توده، دارای سرشت شوشونیتی (تا کلسیمی - قلیایی با K بالا) بوده و جایگیری آن در یک کمان آتشفشانی پس­برخوردی صورت گرفته است. نسل­های مختلفی از رگچه­های کوارتز نواری، کوارتز­- سولفید، کوارتز­- اکسید و سولفید در داخل توده پورفیری توسعه یافته و بافت استوک­ورک مشخصی را به نمایش گذاشته­اند. در اطراف توده پورفیری، رگه­های حاوی کانی­سازی سولفیدی قابل مشاهده‌اند.  3 تیپ دگرسانی هیپوژن گرمابی شامل پتاسیمی، فیلیک و پروپیلیتیک در این توده حضور دارند. کانی­های هیپوژن اصلی در این توده عبارتند از پیریت، کالکوپیریت، بورنیت، تترائدریت، انارژیت، مولیبدنیت، مگنتیت و هماتیت که به صورت افشان و استوک­ورک (رگچه­ای و ریز رگچه­ای) حضور دارند. کانی­های اصلی سوپرژن در این توده نیز شامل هماتیت، گوتیت، مالاکیت، آزوریت، کالکوسیت، کوولیت و کانی­های رسی می­باشند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of Hypogen Alteration and Copper Mineralization in Sonajil Area (East of Herris, East Azarbaidjan)

نویسندگان [English]

  • Gh. Hosseinzadeh 1
  • A.A. Calagari 2
  • M. Moayyed 1
  • B. Hadj-Alilu 3
  • M. Moazzen 1
1 Geology Department, Faculty of Natural Sciences, Tabriz University, Tabriz, Iran
2 Research Institute for Fundamental Sciences (RIFS), Tabriz University, Tabriz, Iran
3 Geology Department, Payam-Nour University, Tabriz, Iran
چکیده [English]

The Sonajil area is located in ~17 km east of Heris, East-Azarbaidjan. The major lithological units in the area include bodies of volcanic and volcanoclastic rocks (lower to middle Eocene), Sonajil porphyry stock (upper Eocene-lower Oligocene), Incheh granitoid stock (diorite, syeno-diorite, gabbro) (middle-upper Oligocene), and Okuzdaghi volcanic rocks (Plio-Quaternary). The Sonajil porphyry stock hosts a porphyry copper-type mineralization and varies in composition from micro-syenodiorite through micro-gabbro-diorite to micro-gabbro and micro-granodiorite, featuring principally porphyritic to microlithic porphyry textures. The parental magma of these igneous bodies had shoshonitic character (to high-K calc-alkaline), and tectonically belongs to post-collisional volcanic arc. Various generations of banded quartz, quartz-sulfides, quartz-oxides, and sulfides veinlets and micro-veinlets were developed within the porphyry body featuring typical stockwork texture. Veins of sulfide mineralization are also present in peripheral parts of the porphyry body. Alteration and mineralization occurred principally within the Sonaljil porphyry stock. Three types of pervasive hypogene alterations are developed in Sonajil stock: (1) potassic; (2) phyllic; and (3) propylitic. The principal hypogene opaque minerals include pyrite, chalcopyrite, bornite, tetrahedrite, enargite, molybdenite, hematite and magnetite occurring as dissemination and stockwork (veinlets and micro-veinlets). The chief supergene minerals in this body are hematite, goethite, malachite, azurite, chalcocite, covellite, and clay minerals. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sonajil
  • Porphyry copper
  • Post-collisional volcanic arc
  • Hypogene alteration
  • Potassic alteration
  • Supergene alteration

حسین­زاده، ق.، 1387-  مطالعات زمین­شناسی، ژئوشیمی، سیالات درگیر، کانی­سازی، دگرسانی و ژنز کانسار مس پورفیری سوناجیل­، خاور هریس (آذربایجان­شرقی). رساله دکتری دانشگاه تبریز، 218 صفحه.

حسین­زاده، ق.، مؤید، م.، کلاگری، ع.ا.، 1384- ماگماتیسم کواترنری در کانسار مس پورفیری سوناجیل با نگرشی بر سبک کانی­سازی در منطقه (هریس، آذربایجان­شرقی). نهمین همایش انجمن زمین­شناسی ایران. دانشگاه تربیت معلم تهران.

حسین­زاده، ق.، مؤید، م.، کلاگری، ع.ا.، حاج­علیلو، ب.، مؤذن، م.، 1387-  بررسی­های سنگ­شناسی و سنگ­زایی توده نفوذی اینچه (خاور هریس، آذربایجان­شرقی). مجله بلورشناسی و کانی­شناسی ایران. سال شانزدهم، شماره دوم. 189 تا 206.

نبوی، م. ح.، 1355-  دیباچه‌ای بر زمین‌شناسی ایران. انتشارات سازمان زمین‌شناسی کشور.

 

 

 

References

Calagari, A. A., 2004- Geology and fracture-related hypogene hydrothermal alteration and mineralization of porphyry copper deposit at Sungun, Iran. Journal Geological Survey of India, 64: 595-618.

Calagari, A. A., Pattrick, R. A. D., & Polya, D. A., 2001- Veinlets and micro-veinlets studies in Sungun porphyry copper deposit, East Azarbaidjan, Iran. Geosciences, Geological Survey of Iran, English version, 10 (39-40): 70-79.

Chavez, W. X. Jr., 2000- Supergene oxidation of copper deposits: Zoning and distribution of copper oxide minerals, Society of Economic Geologists Newsletter, 41: 0-21.

Creasey, S. C., 1966- Hydrothermal alteration, in Titley, S. R., and Hicks, C. L., eds., Geology of the porphyry copper deposits, southwestern North America. Tucson, University of Arizona Press, pp. 51-74.

Gustafson, L. B., Vidal, C., Pinto, R. & Noble, D. C., 2004- Porphyry-epithermal transition, Cajamarca region, Northern Peru, Society of Economic Geologists Special Publication, 11: 279-299.

Hedenquist, J.W., Arribas, A. & Reynolds, J.R., 1998- Evolution of an intrusion-centered hydrothermal system: Far Southeast-Lepanto porphyry and epithermal Cu-Au deposits, Philippines, Economic Geology, 93: 373-404.

Hemley, J. J., Montoya, J. W., Marinenko, J. W. & Luce, R. W., 1980- Equilibria in the system Al2O3-SiO2-H2O and some general implications for alteration/mineralization processes, Economic Geology, 75: 210-228.

Ixer, R.A., Pattrick, R.A.D, 2000- Copper-arsenic ores and bronze age mining and metallurgy with special reference to the British Isles. (Downlouded fron internet).

Lowell, J. D. & Guilbert, J. M., 1970- Lateral and vertical alteration-mineralization zoning in porphyry ore deposits, Economic Geology, 65: 373-408.

Mehrpartou, M., 1993- Contributions to the geology, geochemistry, ore genesis and fluid inclusion investigations on Sungun Cu-Mo porphyry deposit, northwest of Iran. Ph.D. dissertation, University of Hamburg, Germany. p.245.

Muntean, J. L. & Einaudi, M. T., 2000- Porphyry gold deposits of  the Refugio district, Maricunga belt, Northern Chile, Economic Geology, 95: 1445-1472.

Muntean, J. L. & Einaudi, M. T., 2001- Porphyry-epithermal transition: Maricunga belt, Northern Chile, Economic Geology, 96: 743-772.

     Pearce, J. A., 1996- Source and setting of granitic rocks, Episode, 19: 120-125.

Pearce, J. A., Harris, N. B. W. & Tindle, A. G., 1984- Trace element discrimination diagrams for the tectonic interpretation of granitic rocks, Journal of Petrology, 25: 956-983.

Rae, A.J., Cooke, D.R., Phillips, D., Yeats, C., Ryan, C. & Hermoso, D., 2003- Spatial and temporal relationships between hydrothermal alteration assemblages at the Palinpinon geothermal field, Philippines: Implications for porphyry and epithermal ore deposits, Society of    Economic Geologists Special Publication, 10: 223-246.

Seedorff, E., Dilles, J. H., Proffett, J. M., Jr., Einaudi, M. T., Zurcher, L., Stavast, W. J. A., Johnson, D. A. & Barton, M. D., 2005- Porphyry deposits: Characteristics and origin of hypogene features. Economic Geology 100th Anniversary Volume, pp. 251-298.

Selby, D. & Nesbitt, B. E., 2000- Chemical composition of biotite from the Casino porphyry Cu-Au-Mo mineralization, Yukon, Canada: Evaluation of magmatic and hydrothermal fluid chemistry. Chemical Geology, 172: 77-93.

Sillitoe, R. H., 2000- Gold-rich porphyry deposits: Descriptive and genetic models and their role in exploration and discovery. SEG Review, 13: 315-345.

Sillitoe, R. H., 2005- Supergene oxidized and enriched porphyry copper and related deposits, Economic Geology 100th Anniversary Volume, pp. 723-768.

Sillitoe, R.H. and Gappe, I.M., Jr., 1984- Philippine porphyry copper deposits: Geologic setting and characteristics. United Nations Economic and Social Commission Asia-Pacific, Committee Coordination Joint Prospecting Mineral Resources Asian Offshore Areas Technical  Publication 14: 89p.

Stoklin, J.,1977- Structural correlation of the Alpine ranges between Iran and central Asia, Memoir Hors serie de la Societe Geologique de France, 8: 333-335.

Ulrich, T. and Heinrich, C. A., 2002- -Geology and alteration geochemistry of the Porphyry Cu-Au Deposit at Bajo de la Alumbrera, Argentina-, Economic Geology, 97: 1865-1888.

Winchester, J. A. and Floyd, P. A., 1977-  Geochemical discrimination of different magma series and their differentiation products using immobile elements, Chemical Geology, 16: 325-343.