پترولوژی سنگ‌های آتشفشانی ائوسن خاور سنندج

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.

2 سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران.

چکیده

سنگ‌های آتشفشانی با ترکیب عمدتاً آندزیتی در خاور سنندج به‌صورت عدسی‌های پراکنده در داخل رسوباتی که آنها را به ائوسن نسبت داده‌اند رخنمون دارند. مشاهدات صحرایی در بسیاری از بخش‌ها، وضعیت بین چینه‌ای آنها را تأیید می‌‌کند. بررسی مقاطع نازک این سنگ‌ها نشان می‌دهد که بافت آنها پورفیری، گلومروپورفیری، میکرولیتی و میکرولیتی پورفیری است. شواهد بافتی مانند حضور ادخال‌های شیشه در حاشیه و در داخل بسیاری از درشت‌بلور‌های فلدسپار، تجزیه فلدسپارها و کانی‌های مافیک به کانی‌های آبدار،  آمیخته‌شدن گدازه‌ها با رسوبات آهکی نرم کف دریا و نیز خرد شدن بسیاری از درشت‌بلور‌ها بر فعالیت آتشفشانی زیر دریایی و سرد شدن سریع این سنگ‌ها بر اثر برخورد با آب دریا دلالت دارد. مطالعات ژئوشیمی نشان می‌دهد که این سنگ‌ها در مقایسه با کندریت‌ها، گوشته اولیه و بازالت‌های کف اقیانوسی از عناصری مانندU, Pb, Th  غنی‌شدگی و از TiوNb  تهی‌شدگی نشان می‌دهند. گرچه عواملی مانند هضم سنگ‌های پوسته‌ای، می‌توانند در این تغییرات دخالت داشته باشند، اما به طور معمول چنین تغییراتی را متأثر از ماگماهای منشأ گرفته  در بالای زون فرورانش می‌دانند. بنابر‌این، آتشفشان‌هایی که در این بخش از ایران، آنها را به ائوسن نسبت داده‌اند، می‌تواند سرنوشتی همانند سنگ‌های آتشفشانی ائوسن در زون ارومیه - دختر داشته باشد. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Petrology of Eocene Volcanic Rocks in the East of Sanandaj

نویسندگان [English]

  • H. Azizi 1
  • A. Akbarpour 2
1 University of Kurdistan, Sanandaj, Iran.
2 Geological Survey of Iran,Tehran, Iran.
چکیده [English]

Volcanic rocks with mainly andesite composition and lenzoid form outcropped in the Eocene sedimentary host rocks in the east of Sanandaj. Field studies confirm that they are intercalation with the sedimentary host rocks. In thin section, those have porphyritic, glomoroporphyric microlithic and microlithic porphyric textures. Some texture evidences such as glassy inclusion in the center of plagioclase phenocrysts, displacement of plagioclase and mafic phenocrysts with mafic hydrate minerals imply amalgamation of volcanic activity with soft sediments in shallow water; also cracking of plagioclase phenocrysts confirms this subject. Geochemical study shows that these rocks are enriched in incompatible elements such as U, Th, Pb and depleted in Nb, and Ti elements compared with chondrites, primitive mantle and NMORB. If crustal contamination can be responsible for these changes, but as usual these anomalies imply the primary magma generated above the subduction zone. This volcanic rock may have a unique origin the same as Urumieh-Dokhtar volcanic belt.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sanandaj
  • Eocene
  • Volcanism
  • Calc-alkaline
افتخارنژاد، ج.، 1359- تفکیک بخش‌های مختلف ایران از نظر وضع ساختمانی در ارتباط با حوضه‌های رسوبی، نشریه انجمن نفت، شماره 82 ، صفحه 19 الی 28.
زاهدی، م .، حاجیان، ج. و بلورچی، ح.، 1364-  نقشه زمین‌شناسی چهارگوش سنندج، 250000:1. سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
سپاهی‌گرو، ع.، 1379- پترولوژی وپتروگرافی توده‌های گرانیتی الوند همدان. دانشگاه تربیت معلم تهران، 350 صفحه.
عزیزی، ح.، معین‌وزیری، ح.، 1386- پترولوژی وژئوشیمی ولکانیک‌های کرتاسه سقز بر اساس خاک‌های کمیاب. مجله علوم دانشگاه اصفهان، شماره 27، صفحه 35 الی 57.
عزیزی، ح.، معین‌وزیری، ح.، 1387- پتروژنز ولکانیک‌های کرتاسه شمال سنندج، مجله علوم دانشگاه تهران. شماره 2، صفحه 17-24.
 
 
References
Alavi, M., 1994 - Tectonics of the Zagros Orogenic belt of Iran: new data and interpretations. Tectonophysics 220, 211–238.
Alavi, M., 2004 - Regional stratigraphy of the Zagros fold-thrust belt of Iran and its proforeland evolution. American Journal of Science 304, 1–20.
Ayers, J., 1998- Trace element modeling of aqueous fluid-peridotite interaction in the mantle wedge of subduction zone. Contrib. Mineral. Petrol., 132:390-404.
Azizi, H. & Jahangiri, A., 2008- Cretaceous subduction related volcanism in the northern Sanandaj-Sirjan Zone . Journal of Geodynamics, 45:178-190.
Blanc, E. J., Allen, M. B., Inger, S. & Hassani, H.,2003- Structural styles in the Zagros Simple Folded Zone, Iran. Journal of the Geological Society 160, 401-412.
Boccaletti, M., Innoncenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Motamed, A., Paquare, A., Radicati, de Brozolo, F., Amin Sobhani, E., 1976- Neogene and Quaternary volcanism of the Bijar area (wetern Iran), Bull. Volcanology 40-42, 121-135
Chung, S. L., Wang, K. l., Crawford, A. J., Kamenetsky, V. S., Chen, C. H., lan, C. & Chen, C. H., 2001- High-Mg  potasic rocks from Taiwan, Lithos, 92: 153-170.
Cox, K. G., Bell,  J. D. &  Pankhrust, R. J., 1979-The interpretation of igneous rocks.   George, Allen and Unwin, London.
Esmaeily, D., Ne´de´lec, A., Valizadeh, M.V., Moore, F., Cotton, J., 2005. Petrology of the Jurassic Shah-Kuh granite (eastern Iran), with reference to tin mineralization. Journal of Asian Earth Sciences 25, 961-980.
Ghasemi, A., Talbot, C. J., 2006- A new tectonic scenario for the Sanandaj–Sirjan Zone (Iran). Journal of Asian Earth Sciences 26, 683-693.
Hofmann, A. W., Jochum, K. P., Seufert, M. & White, W. M., 1986 - Nb and Pb in oceanic basalts: new constraints on mantle eveloution. Earth Planet. Sci. Lett., 79: 33-45.
Irvine, T. N. & Baragar, W. R. A., 1971- A guide to the chemical classification of the common volcanic rocks. Can. j. Earth Sciences, 8: 523-548.
McDonough, W. F. & Sun, S. S., 1995- Composition of the Earth. Chemical Geology, 120: 223-253.
McDonough, W. F., Sun, S. S., Ringwood, A. E., Jagoutz, E. & Hofmann, A.W., 1992- Potassium, rubidium, and cesium in the Earth and Moon and the evolution of the mantle of the Earth. Geochim. Cosmochim. Acta, 56:1001-1012.
Mohajjel, M., Fergusson, C.L., Sahandi, M.R., 2003- Cretaceous-Tertiary convergence and continental collision, Sanandaj-Sirjan Zone, western Iran. Journal of Asian Earth Sciences 21, 397–412.
Pearce, J. A. & Cann, J. R., 1973- Tectonic setting of basic volcanic rocks determined using trace elements analysis. Earth and Planet. Sci. letters, 19: 290-300.
Rudnick, R. L. & Fountain, D. M., 1995- Nature and composition of the continental crust: a lower crustal perspective. Rev. Geophysics, 32: 267-309.
Stocklin, J., 1968- Structural history and tectonic of Iran; a review American Association of Petroleum Geologists Bulletin 52, 1229-1258.
Sctoklin, J. & Nabavi, M. H.,1973- Tectonic map of Iran. Geology Survey of Iran.
Sun, S. S. & McDonough, W. F., 1989-  Chemical and isotopic systematic of oceanic basalts: implication for mantle composition and processes. In: Sunders A. D. and Norry M. J. (eds.) magmatic in oceanic basins. Geol.Soc.London.Spec.Pub., 42:313-345.
Sun, S. S., 1980- Lead isotope study of young volcanic rocks from mid-ocean ridges, ocean islands and island arcs. Hilo. Trans. R. Soc. London, Ser., 297:409-445.
Takin, M., 1972- Iranian geology and continental drift in the Middle East. Nature 23, 147-150.