اولویت بندی عوامل مؤثر بر زمین لغزش و تهیه نقشه خطر آن با استفاده از مدل‌های ارزش اطلاعات و فرایند تحلیل سلسله مراتبی (مطالعه موردی: بخشی از حوزه آبخیز هراز)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، مازندران، ایران.

2 دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی و کشاورزی، کرج، ایران.

چکیده

تخریب و استفاده زیاد از منابع باعث ناپایداری دامنه­های طبیعی شده است. بررسی ناپایداری دامنه­ها برای تهیه نقشه­های پهنه­بندی برای شناسایی مناطق مستعد زمین­لغزش و همچنین شناسایی مکان­های امن برای توسعه زیستگاه­ها و سکونت‌گاه­های جدید در آینده مورد توجه برنامه‌ریزان قرار دارد. در ایران بویژه در نواحی شمالی و مسیر جاده هراز،  به خاطر شرایط خاص آب و هوایی و فیزیوگرافی همواره در معرض خطر زمین‌لغزش قرار دارد. به منظور تهیه نقشه خطر زمین­لغزش ابتدا با مطالعات میدانی نقشه پراکنش زمین­لغزش حوزه و سپس نقشه عوامل مؤثر بر زمین­لغزش تهیه شد. در مرحله بعد عوامل با استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی اولویت­بندی شده و هفت عامل به عنوان عوامل مؤثر انتخاب شد. سپس پهنه­بندی خطر زمین­لغزش در منطقه با استفاده از مدل‌های ارزش اطلاعات و فرایند تحلیل سلسله مراتبی انجام گرفت. نتایج نشان داد که سازندهای شمشک و پادگانه­های آبرفتی، فاصله 500 متری از جاده و 400 متری از آبراهه، سوی شیب باختری، شیب 50-15 درصد، ارتفاع 2100-1500 و کاربری­های مسکونی و باغ-کشاورزی بیشترین حساسیت را نسبت به زمین­لغزش دارند. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Prioritization of Landslide Effective Factors and it´s Hazard Mapping using Information Value and AHP Models (Case Study: A Part of Haraz Watershed)

نویسندگان [English]

  • M. Mohammady 1
  • H.R. Morady 2
  • S. Feiz nia 2
  • H.R. Pourghasemi 1
1 Tarbiat Modares University, Faculty of Natural Resource & Marine Science, Mazandaran, Iran
2 Tehran University, Faculty of Natural Resource, Karaj, Iran.
چکیده [English]

Destruction and inordinate use of resources causes instability of natural slopes. Policymakers pay high attention to slopes instability investigation in order to supply zoning map to identify susceptible areas and stable location for the development of new settlements in the future. Iran especially in the north and Haraz road is always exposed to landslides hazard because of climatic and physiographic conditions. In order to prepare landslide susceptibility mapping, at first, landslide distribution map and the map of effective factors were supplied by field study. Then prioritization of effective factors was carried out using AHP method and seven factors were selected as most effective factor. Then landslide hazard zoning carried out using information value and AHP models. Results showed that Shemshak formation, fluvial terraces, distance of 500 meters from road, distance of 400 meters from drainage network, the west dip direction, slope of 15-50 percents, elevation of 1500-2100 meters, residential and agriculture-garden landuse have the highest landslide susceptibility.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Landslide
  • Landslide hazard map
  • Geographic information system
  • Information model
  • Analytical Hierarchy Process. Haraz
احمدی، ح.، اسماعیلی، ا.، فیض نیا، س. و شریعت جعفری، م.، 1382- پهنه‌بندی خطر حرکت‌های توده‌ای با استفاده از دو روش رگرسیون چند متغیره(MR) و تحلیل سلسله مراتبی سیستم‌ها(AHP)، مطالعه موردی حوزه آبخیز گرمی چای، مجله منابع طبیعی ایران جلد 56. شماره 4. ص 335 -323.
احمدی، ح.، محمدخان، ش.، فیض نیا، س. و قدوسی، ج.، 1384- ساخت مدل منطقه­ای خطر حرکت­های توده­ای با استفاده از ویژگی­های کیفی و تحلیل سلسله مراتبی سیستم‌ها (AHP)، مطالعه موردی حوزه آبخیز طالقان، مجله منابع طبیعی ایران، 58: 14-3.
سفیدگری، ر.، غیومیان، ج. و فیض‌نیا، س.، 1384-  ارزیابی روش‌های پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش در مقیاس1:50000، مطالعه موردی حوزه آبخیز دماوند. مجموعه مقالات سومین همایش ملی فرسایش و رسوب، مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، ص580-574.
سیارپور، م.، 1378- پهنه‌بندی پتانسیل خطر زمین‌لغزش در جنوب خلخال، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تهران، 93ص.
شادفر، ص.، یمانی، م. و نمکی، م.، 1384- پهنه‌بندی خطر زمین لغزش با استفاده از مدل­های ارزش اطلاعاتی، تراکم سطح و LNRE در حوزه چالکرود، مجله آب و آبخیز، 3: 68-62.
شیروانی، ک.، غیومیان، ج. و مختاری، ا.، 1384- بررسی و ارزیابی روش‌های آماری دومتغیره و چندمتغیره در پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش (مطالعه موردی حوزه رودخانه ماربر). مجله آب و آبخیز، 2: 36-47.
فاطمی عقدا، م.، غیومیان، ج. و اشقلی فراهانی، ع.، 1382-  ارزیابی کارایی روش‌های آماری در تعیین پتانسیل خطر زمین‌لغزش. مجله علوم زمین، 11: 47-58.
فتاحی، م. ع.، 1379-  بررسی و ارزیابی کارایی مدل­های پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش و تکنیک سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در حوزه آبخیز لتیان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد آبخیزداری، مرکز آموزش عالی امام خمینی
قدسی پور، س. ح.، 1384- مباحثی در تصمیم‌گیری چند معیاره، فرایند تحلیل سلسله مراتبی، انتشارات دانشگاه صنعتی امیر کبیر، چاپ چهارم، 220ص
کلارستاقی، ع.، 1381- بررسی عوامل مؤثر بر وقوع زمین‌لغزش‌ها و پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش در حوزه آبخیز شیرین رود ساری، پایان‌نامه کارشناسی ارشد آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، 141ص.
محمدخان، ش.، 1380- ساخت مدل منطقه‌ای خطر حرکات توده‌ای با استفاده از ویژگی‌های کیفی و تحلیل سلسله مراتبی سیستم‌ها، مطالعه موردی حوزه آبخیز طالقان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد آبخیزداری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران،140ص.
محمدی، م.، پورقاسمی، ح ر.، مرادی، ح. ر. و داودی، م.، 1386- کاربرد فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و GIS  در شناسایی مناطق مستعد زمین­لغزش، پنجمین کنفرانس زمین‌شناسی مهندسی و محیط زیست ایران، 6 تا 8 اسفند ماه، 34.
محمدی، م.، پورقاسمی، ح ر.، مرادی، ح. ر. و فیض­نیا، س.، 1386-  آنالیز خطر زمین­لغزش در محیطGIS و کاربرد آن در امر حفاظت آب و خاک، چهارمین همایش ملی علوم و مهندسی آبخیزداری ایران- مدیریت حوزه­های آبخیز، یکم و دوم اسفند ماه، 323.
 
References
Ayalew, L., Yamagashi, H., Marui, H. & Kanno, T., 2005- Landslide in SadoIsland of japan: part II. GIS-based susceptibility mapping with comparisons of results from two methods and verifications. Enginering Geology, 81: 432-445.
Ayalew, L. &  Yamagishi, H., 2005  -The Application of GIS – based logistic regression for landslide susceptibility mapping in the Kakuda–Yahiko Mountains, central Japan. Geomorphology  65:15-31pp.
Duman, T. Y., Can, T., Gokceoglu, C., Nefeslioglu, H. A., Sonmez, H., 2006 - Application of logistic regression for landslide susceptibility zoning of Cekmece Area, Istanbul, Turkey, Environmental Geology, 51, 241-256.
Komac, M., 2006- A landslide susceptibility model using the Analytical Hiererchy Process method and multivariate statistics in perialpine Sloveni. Geomorfology 74: 17-28.
Lan, H. X., Zhou, C. H., Wang, L. J., Zhang, H. Y. & Li, R. H., 2004- Landslide hazard spatial analysis and prediction using GIS in the Xiaojiang Watershed, Yunnan, China. Engineering Geology 76: 109-128.
Lee, S., 2007- Application and verification of fuzzy algebraic operators to landslide susceptibility mapping, Environmental Geology, 52, 615-623.
Neuhauser, B. & Terhorst, B., 2006- Landslide susceptibility assessment using “weights of evidence” applied to a study area at the Jurassic escarpment (SW-Germany). Geomorfology 1-13.
Ohlmacher, G. C. & Davis, J. C., 2003- Using multiple logistic regression and GIS technology to predict landslide hazard in Northeast Kansas, USA, Engineering Geology, 69: 331-343.
Remendo, J., Gonzales, A., Teran, J., Cendrero, A., Fabbri, A. & Chung, C., 2003- Validation of landslide susceptibility maps, examples and applications from a case study in northern Spain, Natural Hazard, 437-449.