سامانه گسل امتدادلغز بیدهند (جنوب قم)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه تکتونیک دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دانشکده مهندسی معدن دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

سامانه گسل امتداد لغز بیدهند با راستای شمال شمال باختر- جنوب جنوب خاور، مجموعه سنگ‌های آتشفشانی و نهشته­های رسوبی سنوزوییک را در پهنه ارومیه-  دختر در جنوب شهر قم بریده است. شواهد ساختاری مطالعه شده در این سامانه نشان می­دهد که این گسل، سازوکار امتدادلغز راست‌بر دارد و مقدار جابه‌جایی افقی در امتداد آن با جابه‌جا کردن نهشته­های ائوسن، دست‌کم به 16 کیلومتر می­رسد. داده­های ساختاری مشخص می‌کند که پایانه‌های فشاری و کششی در لنگه باختری به‌طور گسترده تشکیل شده و ساختارهای قرینه آنها در بخش خاوری مشاهده نمی‌شود. این موضوع حرکت لنگه باختری در برابر لنگه خاوری را در امتداد گسل بازگو می‌کند که سبب ایجاد گسل‌های معکوس و رانده شده(تراستی) به همراه چین‌خوردگی در پایانه فشاری و نفوذ سیل­های (Sills) گابرودیوریتی در پایانه کششی شده است. در پایانه فشاری شمال باختری و در محل‌های پله شدگی پوششی در امتداد گسل (Releasing zones) در بخش میانی با ادامه جابه‌جایی در امتداد گسل بیدهند فضای کششی محلی ایجاد شده و توده‌های نفوذی سینیتی و گرانیتی با سن جوان‌تر (میوسن) در آن نفوذ کرده‌اند. حضور نهشته‌های آذرآواری میوسن در موقعیت پایانه فشاری جنوب خاوری و رانده شدن سیل­های  گابرودیوریتی چین‌خورده در منطقه کششی پایانه جنوب باختری گسل  نشان‌دهنده تغییرشکل بعدی در این منطقه است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Bidhand Strike-Slip Fault System (South Qom)

نویسندگان [English]

  • R. Nadri 1
  • M. mohajjel 1
  • A. Bahroudi 2
1 Tectonic Department, Tarbiat Modares University, Theran, Iran
2 Mine Department, Faculty of Engineering, Tehran University, Theran, Iran
چکیده [English]

The NNW-SSE striking Bidhand strike-slip fault system cut and displaced the Cenozoic volcanic and sedimentary rocks of the Urumieh-Dokhtar magmatic arc in south Qom. Structural evidences show that at least 16 km horizontal displacement in the Eocene volcanics has been caused due to dextral strike-slip movement along this fault. The compressional and extensional terminations were developed at the western block and not observed at the eastern one. The reverse and thrust faults associated with the drag folds were generated in the northwestern compressional termination and gabbroic sills were intruded in the southwestern extensional termination. Younger syenitic and granitic intrusive (Miocene) were intruded in the vacant space of the northern compressional termination and releasing zones along the central straight segments of the Bidhand fault. Gabbroic sills in the extensional termination at the south-western area of the Bidhand fault were folded and thrusted towards northeast due to the later deformational events.

کلیدواژه‌ها [English]

  • structural analysis
  • Bidhand strike-slip fault system
  • Urumieh-Dokhtar magmatic arc
  • South Qom
آقانباتی، س. ع.، 1383- زمین‌شناسی ایران، سازمان زمین­شناسی کشور‌، تهران.
امامی،‌ م. ه.، 1370- شرح نقشه زمین­شناسی چهارگوش قم، مقیاس 000/1:250 سازمان زمین­شناسی کشور‌، تهران، 179 ص.
بوذری، س.، امامی، م. ه.، 1383- الگوی ساختاری فرونشست قم - آران، فصلنامه علوم زمین، سال یازدهم، شماره 49-50، ص 77-62.
دبیری، ر.، 1385- ژئوشیمی و پترولوژی سنگ‌های آتشفشانی شمال غرب کاشان، ‌پایان نامه کارشناسی ارشد زمین‌شناسی - پترولوژی،‌ دانشگاه تربیت مدرس.
سجودی کیسمی،‌ ح.، 1372- بررسی زمین‌شناسی و پترولوژی سنگ‌های آذرین جنوب قم (منطقه نراق، بیدهند، ‌سد پانزده خرداد) در زون ارومیه دختر، ‌پایان نامه کارشناسی ارشد پترولوژی،‌ دانشگاه تربیت معلم تهران.
شهریاری، ش.، 1386- ژئوشیمی و پترولوژی سنگ‌های آتشفشانی شمال شرق نراق، ‌پایان‌نامه کارشناسی ارشد زمین‌شناسی - پترولوژی،‌ دانشگاه تربیت مدرس.
قلمقاش، ج.، بحرودی، ع.، فنودی، م.، 1375- نقشه زمین‌شناسی چهارگوش کهک، مقیاس 100000/1 سازمان زمین­شناسی کشور، تهران.
محجل، م.، 1379- نقش فضاهای کششی نردبانی (en-echelon) در فعالیت سنگ‌های آذرین در منطقه کاشان- اردستان، الگویی برای شکل‌گیری کمان ماگمایی ارومیه- دختر، نوزدهمین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران.
محجل، م.، پروهان، ن.، 1384- هندسه و سینماتیک سامانه گسل قم- زفره و اهمیت آن در زمین‌ساخت ترافشاری، فصلنامه علوم زمین، سال دوازدهم، شماره 56، ص 83-72.
ندری، ر.، 1385- تحلیل هندسی و جنبشی سامانه گسل بیدهند (جنوب قم)، ‌پایان نامه کارشناسی ارشد زمین شناسی - تکتونیک،‌ دانشگاه تربیت مدرس.
ندری، ر.، محجل، م.، بحرودی، ع.، 1385- چرخش در ساختار شمالی گسل بیدهند (جنوب قم)، بیست و پنجمین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، ص 252.
ندری، ر.، محجل، م.، یگانه فر، ه.، 1386- مهاجرت صفحه گسل در سیستم گسلی امتدادلغز بیدهند (جنوب قم) متأثر از چرخش پادساعتگرد، مجموعه مقالات یازدهمین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران، ص 516-512.
نوگل سادات، م. ع. ا.، 1357- منطقه‌های برشی و خمیدگی ساختاری در ایران، دستاوردهای تحلیل ساختاری ناحیه قم، گزارش شماره 55  سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
 
References
Berberian, M. & King, G. C. P., 1981- Towards a palegeography and tectonic evolution of Iran. Can. Jour. Earth Sci. 18, pp. 210-265.