کانه‌زایی طلای هیرد: نمونه‌ای از ذخایر طلای مرتبط با نفوذی‌های گرانیتوییدی کاهیده در ایران (جنوب بیرجند)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زمین‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

3 سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور (واحد شرق و شمال شرق)، مشهد، ایران

چکیده

   کانه‌زایی طلای هیرد در استان خراسان جنوبی در فاصله 140 کیلومتری جنوب بیرجند، در شمال بلوک لوت قرار دارد. در محدوده کانه‌زایی طلای هیرد، قدیمی‌ترین واحد‌های سنگی مربوط به ژوراسیک و کرتاسه است که توسط توالی‌های آتشفشانی- رسوبی ترشیری پوشیده شده‌اند. توده‌های نفوذی گرانیت، گرانودیوریت- کوارتزدیوریت و گابرونوریت در توالی‌های ترشیری نفوذ کرده‌اند. ولی آثار کانه‌زایی تنها در درون و حاشیه استــــــوک نیمه‌ژرف گرانـــودیوریت- کوارتزدیوریت با بافت پورفیری مشاهده می‌شود. با توجه به این که توده نیمه‌ژرف گرانودیوریت- کوارتزدیوریت مولد کانه‌زایی حاوی ایلمنیت و فاقد مگنتیت بوده و نیز دارای خاصیت مغناطیسی‌پذیری (1.5*10-4 SI Units) کم و نسبت پایین Fe2O3/FeO (<0.5) است، لذا می‌توان آن را در رده گرانیتویید‌های ایلمنیتی یا کاهیده  (Low fO2) قرار داد.
کانه‌زایی در محدوده معدنی هیرد براساس فاصله از توده نفوذی به سه بخش اصلی کانه‌زایی با میزبان توده نفوذی، کانه‌زایی در حاشیه توده نفوذی و کانه‌زایی دور از توده نفوذی قابل تفکیک است. این سه بخش از نظر سنگ میزبان، دگرسانی، کانی‌شناسی، ساخت، بافت و محتوای فلزی با هم متفاوت است.
در کانه‌زایی با میزبان توده نفـــوذی سنگ میزبان کانه‌زایی، توده نفوذی مولد کانه‌زایی، یعنی استوک نیمه‌ژرف گرانودیوریت- کــــوارتزدیوریت است. سه نوع رگه- رگچه اصلی در کانه‌زایی با میزبان توده نفوذی دیده می‌شوند که شامل رگه- رگچه‌های تورمالین- کوارتز- سریسیت و سولفید (TQSS)، کوارتز- کلسیت و سولفید (QCS) و کوارتز- کلسیت (QC) با سولفید کمیاب است. این رگه- رگچه‌ها دارای آرایش صفحه‌ای و استوک‌ورکی است. کانه‌زایی حاشیه توده نفوذی در توالی‌های آتشفشانی- رسوبی که تحت نفوذ توده مولد کانه‌زایی قرار گرفته‌اند، مشاهده می‌شود. سولفید‌ها به صورت پراکنده، رگه- رگچه‌ای و حتی توده‌ای دیده می‌شوند. رگه- رگچه‌های استوک‌ورکی و به ندرت صفحه‌ای موجود در این کانه‌زایی دارای کوارتز، کلسیت و سولفید هستند. دگرسانی سریسیتی، سیلیسی وکربناتی مهم‌ترین دگرسانی‌های همراه با زون‌های عیاردار است. کانه‌زایی دور از توده نفوذی در پهنه‌های گسلی به صورت زون‌های سیلیسی و کربناتی به همراه اکسید و هیدرواکسید‌های آهن در سطح قابل شناسایی هستند.
مقایسه مهم‌ترین ویژگی‌های کانه‌زایی طلای هیرد (از جمله جایگاه زمین‌شناسی، سنگ میزبان، کانی‌شناسی، پاراژنز کانی‌ها، محتوای فلزی، ساخت، بافت و دگرسانی) با ویژگی‌های تیپ‌های مختلف کانه‌زایی طلا در دنیا، نشان می­دهد که کانه‌زایی طلای هیرد بیشترین شباهت را با ذخایر طلای مرتبط با توده‌های نفوذی‌ گرانیتوییدی کاهیده دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Hired Gold Mineralization: an Example of Gold Deposits Related to Reduced Granitoid Intrusions in Iran (South of Birjand)

نویسندگان [English]

  • H. Eshraghi 1
  • E. Rastad 1
  • M. H. Emami 2
  • A. Asgari 3
1 Geological Department, Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran
2 Research Institute for Earth Science, Geological Survey and Mineral Exploration of Iran, Tehran, Iran
3 Geological Survey and Mineral Exploration of Iran (East and North East Unit), Mashad, Iran
چکیده [English]

     The Hired gold mineralization is located 140 km South of Birjand, Southern Khorasan, and north of Lut Block. In the area, the Jurassic and Cretaceous units are covered by Tertiary volcano-sedimentary sequences. Granite, granodiorite-quartzdiorite and gabbronorite bodies have intruded Tertiary sequences, and mineralization occurs within or at periphery of a subvolcanic granodiorite-quartzdiorite stock with porphyry texture. The existence of ilmenite within subvolcanic granodiorite-quartzdiorite bodies which the lack of magnetite and low magnetic susceptibility (1.5×10-4 SI Units) as well as low ratio of Fe2O3/FeO (<0.5), they are classified as ilmenite or reduced (low fO2) granitoid rocks.
Mineralization in Hired area is divided into three main zones based on the distance from the stock. The mineralized zones are as follow: intrusion-hosted mineralization, proximal mineralization and distal mineralization. These three zones are different in host rock, mineralogy, alteration, structure, texture and metal assemblage. 
In the intrusion-hosted mineralization, the ore-bearing unit is subvolcanic granodiorite-quartzdiorite stock. Three types of major vein-veinlets observed within the stock, including vein-veinlets of tourmaline-quartz-sericite and sulfide (TQSS), quartz-calcite and sulfides (QCS) and quartz-calcite with rare sulfide (QC). The vein-veinlets include sheeted and stockwork arrays. The proximal mineralization occurs in volcano-sedimentary sequences. These sequences include tuff, andesite and conglomerate components. The sulfides occur as disseminated, vein-veinlet and massive textures. Stockwork and rarely sheeted vein-veinlets in this type of mineralization contain quartz, calcite and sulfides. Sericitization, silicification and carbonatization are the principal alterations associated with mineralization zone. The distal mineralization occurs in faults with low angle dips, trending NE-SW and NW-SE. These faults are filled with silica and carbonates, with iron oxides and hydroxides at the surface.
The comparison of the most important characteristics of Hired mineralization (including tectonic setting, host rock, mineralogy, mineral paragenesis, ore content, structure, texture and alteration) with the characteristics of different types of gold mineralization suggests that the Hired gold mineralization shows most similarity with the gold mineralization related to reduced granitoid intrusion. This type of mineralization is reported for the first time from Iran.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Gold mineralization
  • Reduced granitoids
  • Intrusion-hosted
  • Proximal and distal mineralization
  • Hired
  • LUT

اشراقی، ح.، راستاد، ا.، 1385- مطالعه سیالات ‌درگیر در رخداد طلای هیرد: نمونه‌ای از ذخایر طلای مرتبط با نفوذی‌های گرانیتویید‌ی احیائی، مجموعه مقالات دهمین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران.

اشراقی، ح.، 1385- کانی‌شناسی، ژئوشیمی و تیپ کانه‌زایی طلا در محدوده هیرد (شمال غرب نهبندان). پایان­نامه کارشناسی ­ارشد، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت ­مدرس.

عسکری، ع.، صفری، م.، 1382- گزارش نقشه زمین‌شناسی- معدنی 1:20000 ناحیه امید بخش معدنی طلای هیرد، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

مشکانی، ا.، 1384- گزارش بازدید علمی از مناطق امید بخش جنوب خراسان و تفسیری بر مناطق امید بخش چاه شلغمی، هیرد، ماهرآباد، خونیک و شوراب، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

 

References

Baker, T., 2002- Emplacement depth and carbon dioxide-rich fluid inclusion intrusion-related gold deposits, Econ. Geol. 97:1111-1117.

Baker, T., Lang J.R., 2001- fluid inclusion characteristics of intrusion-related gold mineralization, Tombstone- Tungsten magmatic belt, Yukon Territory, Canada, Miner. deposita, 36: 563-582.

Bakke, A.A., 1995- The Fort Knox “porphyry” gold deposit – Structurally controlled stockwork and shear quartz vein, supplied-poor mineralization hosted by Late Cretaceous pluton, east-central Alaska, In:Schroeter, T.A., Eds., Porphyry Deposits of Northwestern Cordillera of North America. Canadian Institute of Mining and Metallurgy

Camp, Y.E., Griffis, R.J., 1982- Character, genesis and tectonic setting of igneous rocks in the Sistan Suture Zone, Eastern Iran, Lithos 15: 221 -239

Cox, D. P., Singer, D. A. (ed.), 1992- Mineral deposit models. U. S. Geol. Surv. Bull. 1693: 379 pp.

Cox, D.P. & Singer, D.A. (eds.), 1986- Mineral deposit models. U.S. Geological Survey Bulletin 1693, 379 p.

Goldfarb, R.J., Hart, C.J.R., Miller, M., Miller, L., Farmer, G.L. & Groves, D.I., 2000- The Tintina Gold Belt: A global perspective. British Columbia and Yukon Chamber of Mines, Special Volume, 2: 5-34.

Groves, D.I., Vielreicher, R.M., Goldfarb, R.J., Condie, K.C., 2005- Controls on heterogeneous distribution of mineral deposits through time. In: McDonald, I., Boyce, A.J., Butler, I.B., Herrington, R.J., Polya, D.A., Eds., 2005, Mineral deposits and earth evolution. Geological Society, London, Special Publications, 248: 71-101. 

Hart, C., 2005- Classifying, distinguishing and exploring for intrusion-related gold systems. The Gangue, Issue 85.

Hart, C.J.R., Baker, T., Burke, M., 2000- New exploration concepts for country-rock-hosted, intrusion-related gold system: Tintina gold belt in Yukon. In: Tucker, T.L., Smith, M.T., Eds., The Tintina gold belt: concepts, exploration and discoveries. British Columbia and Yukon Chamber of Mines, Special Volume 2: 145-172. 

Ishihara, S., 1981- The granitoid series and mineralization: Economic Geology, 75th Anniv. 458-484 pp.

Kerrich, R., Goldfarb, R.J., Groves, D.I., Garwin, 2000- The geodynamic of world-class gold deposits: characteristics, space-time distribution and origins. In: Hagemann, S. G., Brown, P.E., Eds., Gold in 2000, Rev. in Econ. Geol. 13: 501-551

Lang, J.R., Baker T., 2001- Intrusion-related gold system: The present level of understanding, Miner. Deposita, 36: 477- 489.

Lang, J.R., Baker, T., Hart, C.J.R. & Mortensen, J.K., 2000- An exploration model for intrusion-related gold systems. Society of Economic Geologists Newsletter 40:1-15.

Leveille, R.A., Newberry, R.J., Bull, K.F., 1988- An oxidation state-alkalinity diagram for discriminating some gold-favorable plutons: an empirical and phenomenological approach. Geol. Soc. Amer., Abstr. With program, 20, A142.

Logan, J.m., 2002- Intrusion-related gold mineral occurrences of the Bayonne Magmatic Belt. British Columbia Geological survey, geological Fildwork.

Maloof, T.L., Baker T., Thompson J.F.H., 2001- The Dublin Gulch intrusion-hosted gold deposit, Tombstone plutonic suite, Yukon Territory, Canada, Miner deposits, 36: 583- 593.

McCoy, D., Newberry, R.J., Layer, P., DiMarchi, J.J., Bakke, A., Masterman, J.S. & Minehane, D.L., 1997. Plutonic-related gold deposits of interior Alaska. Economic Geology Monograph 9, 191-241 p.

Newberry, R.J., McCoy, D.T., Brew, D.A., 1995- Plutonic-hosted gold ore in Alaska: Igneous vs. Metamorphic Origins. Resource Geology Special Issue. No. 18.

Nogole Sadate, M.A.A., 1978- Les zones de decrochement et les virgations structurales en Iran. Concequences des resultants de analyse structurale de la region de Qom. These Univ. Scientifique et Medicate de Grenoble, 201 pp.

Robert, F., 2001- Syenite-associated disseminated gold deposits in the Abitibi greenstone belt, Canada. Miner. Deposita, 36: 503-516.

Rombach, C.S., Newberry, R.J., 2001- Genesis and mineralization of the Shotgun deposit, southwestern Alaska. Miner. Deposita, 36: 607-621.

Thompson, J.F.H., Newberry, R.J, 2000- Gold deposits Related to Reduced granitic intrusion, SEG Reviews, 13: 377-400.

Thompson, J.F.H., Sillitoe, R.H, Baker, T., Lang, J.R., Mortensen, J.K., 1999- Intrusion-related gold deposits associated with tungsten-tin provinces, Miner. Deposita, 34: 323-334.

Tirrul, R., Bell, I.R., Griffis, R.J. & Camp, V.E., 1983- The Sistan suture zone of eastern Iran. Geol. Soc. Amer. Bull. l94: 134-150

Zachariah, J., Pertold, Z., Pudilova, M., Zak, K., Pertoldova, J., Stein, H., Markey, R., 2001- Geology and genesis of Variscan porphyry style gold mineralization, Petrackova hora deposit, Bohemain Massif, Czeeh Republic. Miner. Deposita (in press).