سنگ‌شناسی، ژئوشیمی و جایگاه زمین‌ساختی - ماگمایی توده آذرین نفوذی سیلیجرد، شمال باختر ساوه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

چکیده

توده آذرین نفوذی سیلیجرد در شمال باختر ساوه به سن ائوسن بالایی- الیگوسن(2/32/39 میلیون سال) در کمان ماگمایی ارومیه- دختر از زون ساختاری ایران مرکزی قرار دارد. این توده دارای طیف ترکیب سنگ‌شناختی پیوسته مشتمل بر آلکالی‌فلدسپار گرانیت، سینو تا مونزوگرانیت(گرانیتهای معمولی)، گرانودیوریت و دیوریت/گابرو بوده، در سنگهای آتشفشانی و آذرآواری ائوسن تزریق شده است.
روندهای تغییرات اکسیدهای عناصر اصلی، کمیاب و کمیاب خاکی نمونه‌های بخشهای مختلف این توده حاکی از پیوستگی طیف ترکیب سنگی و خویشاوندی آنهاست. روندهای تغییرات در نمودارهای عناصر سازگار و ناسازگار در برابر یکدیگر نشان می‌دهند که این ارتباط از نوع تبلور تفریقی است. تمامی نمونه‌ها دارای ماهیت متاآلومین و ماهیت کلسیمی- قلیایی پتاسیم متوسط- بالا هستند. مقادیر بالای عناصر Zr, Th, U, K, Sr, Rb  و Ba ، نسبتهای بالای K2O/Rb و FeO/MgO حاکی از شباهت سنگهای این توده با سنگهای توده‌های آذرین کمانهای ماگمایی حاشیه قاره‌هاست. نمودارهای عنکبوتی چند‌عنصری این نمونه‌ها نیز حاکی از تهی‌شدگی آنها از عناصر P, Nb, Ta و Ti و غنی‌شدگی آنها از عناصر Cs, Rb, Sr, Kو Ba می‌باشد. غنی‌شدگی نمونه‌ها از LILE و تهی‌شدگی آنها از HFSE بیانگر ماگماتیسم متاآلومین نوع I کمانهای آتشفشانی(VAG) است. مقادیر نسبتهای ایزوتوپی 87Sr/86Sr سنگ‌کل نمونه‌های این توده از 704759/0 تا 705166/0 متغیر بوده با مقادیر این نسبت در سنگ منشأ گوشته‌ای و پوسته زیرین و مقادیر اندک آلایش ماگمای آنها با پوسته بالایی مطابقت دارد.
وجود درشت بلور‌های  فلدسپار پتاسیم و میانبارهای میکروگرانیتوییدی مافیک در این توده، فراوانی بالای La و Ce ، غنی‌شدگی از عنصر Vدر نمونه‌های مافیک و نسبت پایین 87Sr/86Sr سنگ‌کل این توده گویای آن است که ماگمای این توده از ذوب بخشی گوه گوشته‌ای، پوسته اقیانوسی فرو‌رونده‏‏(بازالت دگرگون شده) یا پوسته قاره‌ای زیرین(تونالیت دگرگون شده) حاصل شده است. نمودارهای مختلف تمایز محیط زمین‌ساختی نیز حاکی از وابستگی این توده به ماگماتیسم نوع I کمانهای آتشفشانی حاشیه قاره‌هاست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Petrology, Geochemistry and Tectonomagmatic Setting of the Silijerd Intrusion, Northwest Saveh

نویسندگان [English]

  • H. Ghasemi
  • A. Ramazani
  • A. Khanalizadeh
Faculty of Earth Sciences, Shahrood University of Technology, Shahrood, Iran
چکیده [English]

        Silijerd intrusion with an age of Late Eocene – Oligocene (39.23.2 Ma) is located in Uromeyeh-Dokhtar magmatic arc, central Iran structural zone, northwest Saveh. This intrusion is composed of a continuous compositional range including: diorite/gabbro, granodiorite, syeno-monzogranite and alkali granite intruded into the Eocene volcanic and pyroclastic rocks.
Variation diagrams showing trends of major and trace elements indicate a continuous compositional range and a comagmatic origin for these rocks. Trends of compatible- incompatible elements indicate the important role of fractional crystallization in the genesis of these rocks. All samples are metaluminous with medium-high K with calc-alkaline nature. High values of Rb, Sr, K, U, Th, Zr and Ba and high ratios of K2O/Rb and FeO/MgO indicate the similarity of the rocks of this intrusion with the rocks of continental margin magmatic arc intrusions. Depletion in Nb,P,Ta and Ti and enrichment in K,Sr,Rb,Cs and Ba are obvious in the spider diagrams of these samples. The enrichment in LILE and depletion in HFSE reveal the I-type metaluminous magmatism of volcanic arcs (VGA). Whole rock 87Sr/86Sr ratios of this intrusion range from 0.704759 to 0.705166 and it can be correlated with the values of these ratios in the mantle and lower crust sources and low contamination of their magmas with upper crust.
Existence of K-feldspar megacrysts and mafic microgranitoid inclusions in this intrusion, high abundances of La and Ce , V enrichement in mafic terms and low whole rock 87Sr/86Sr ratios of this body, suggested a partial melting of mantle wedge, subducted oceanic crust (metabasaltic sources) or lower continental crust (metatonalitic sources) origins for it. The discrimination tectonic setting diagrams also indicate an I-type continental volcanic arc magmatism for this intrusion.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • petrology
  • Geochemistry
  • Intrusion
  • Saveh
  • Iran

کتابنگاری

اشراقی، م.،1374- پترولوژی توده‌های نفوذی نویس و کاسوا واقع در جنوب غربی ساوه. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.

اصفهانی نژاد، م.،1377- پترولوژی و زمین‌ساخت گدازه‌های اولترامافیک ناحیه غرب ساوه پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.

امامی، م.ه.، 1379- ماگماتیسم در ایران. انتشارات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی ایران. 608 صفحه.

حلمی،ف.،1371-مروری بر سنگ‌شناسی و ژئوشیمی سنگهای آذرین شمال غرب ساوه.فصلنامه علوم زمین،تابستان1371، سال اول، شماره 4. صفحات 46 تا 55.

حلمی، ف. ،1370- پترولوژی و ژئوشیمی سنگهای آذرین منطقه نیوشت(شمال غرب ساوه). پایان‌نامه کارشناسی ارشد،دانشگاه تهران.

رمضانی، الف.،1383- زمین‌شناسی، پترولوژی و ژئوشیمی سنگهای گرانیتی منطقه سیلیجرد، شمال غرب ساوه. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود. 170 صفحه.

قربانی، م.ر.،1384- نقش تفریق ماگمایی و ذوب بخشی پوسته در تکوین سنگهای آتشفشانی اسیدی، جنوب دانسفهان. فصلنامه علوم زمین، بهار 1384، سال دوازدهم، شماره 55. صفحات 114 تا 119.

قلمقاش، ج.، فنودی، م.،1377- گزارش زمین‌شناسی ورقه یکصد هزارم ساوه، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور .

مسعودی، ف.،1369- چینه‌شناسی، پتروگرافی، ژئوشیمی و پترولوژی سنگهای آتشفشانی جنوب بوئین زهرا. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت معلم.

 

References

Abdallah, J. A., Said, A., Visona, D.,1997- New geochemical and petrographic data on the gabbro-syenite suite between Hargeysa and Berbera-Shiikh(Northern Somalia). Jour. of African earth scinces. Vol,23, No.3, pp:363-373.                          

Abdell Rahman, A. M., 1990- Petrogenesis of early-orogenic diorites, tonalities andpost-orogenic trondhjemites in the Nubian shield. Jour. Petrol. Vol,31, pp: 1285-1312.

Altherr, R., Hall, A., Henger, E., langer, Kreuzer, H., 2002- Highpotassium, calc-alkaline I-type plutonism the Euro peanvariscides Northern Vosges(Farance) and Northen Schwarzwald (Germany). Lithos, 50 , pp: 51-73.

Barbarin, B., 1999- A review of the relationships between granitoid types, their geodynamic environments. Lithos, Vol, 46, PP: 605–626.

Bogoch , R., Avigad , D., Weissbrod , T.,2002- Geochmistry of the Quartz diorite – granite association, Roded area, southern Israel. Journal of African earth sciences. Vol, 35, pp: 51-59.

Caillat, C., Dehlavi, P., Martel Jantin, B.,1978- Geologie de la region de Saveh(Iran). Contribution a l'etude du volcanism et du plutonism tertiares de la zone de l'Iran central(These de doctorat de specialities).

Chappell, B. W., White .A. J. R., 2001- Two contrasting granite types: 25years later, austramin. Journal of earth sciences. Vol, 48, pp: 489-499.

Cheng, H. et al., 2001- Petrology and geochemistry of neogenecontinental basaltic and related rocks in Northern Taiwan.Western Pacific earth scinces.Vol.1, No., 1. pp: 19-46.

Clarke, D. B., 1992- granitoid rocks. Chapman & Hall.Pub.

Cox, K. G., Bell J. D.,1989- The interpretation of igneous rocks.W.H. freeman and company pub.

De la roche, H., Leterrier, J., 1980- A classification of volcanic and plutonic rocks using R1-R2 diagrams and major element analyses­- its relationships and current nomenclature.Chem. Geol.Vol. 29, pp: 183-210.

Frost, P., 2001- A geochemical classification for granitic rocks. Journal of petrology.Vol, 42. pp: 19 – 41.

Harris, N. B., Andrew, G. T.,1986- Trace element discrimination diagrams for the tectonic interpretation of granitic rocks. Jour. Petrol. Vol. 25, pp: 956-983.

Irvin, I. C., Baragar, W. R. A., 1971- A guide to chemical classification of the common volcanic rocks. Can. J. Earth Sci. Vol, 8. pp: 523-548.

Kuno, H., 1966- Lateral variation of basalt magma types across continental margins and island arcs. Bull. Volcanology. Vol, 29. pp: 195-222.

Kuscu, I., Meinerrt, L., Floyd, P.,2002- Tectonic setting and petrogenesis of the celebi granitoid and comparison with world skarn granitoids. Journal of geochemical exploration. Vol, 76, pp: 175-194.

Moghazi, A. M., Hassanen, M. A., Mohamed, F. H., Ali, S.,2004- late Neoproterozoic strongly peraluminous leucogranites, south eastern desert. Egypt–petrogenesis and geodynamic significance. Mineralogy and Petrology. 81. pp: 19–41.

Mohamed, M., El-Sayed,2000- Petrogenesis and evolution of the Dineibit El-Qulieb hyperaluminous leucogranite, Southearn Desert, Egypt: petrological and geochemical constraints. Journal of African earth sciences. Vol, 28. pp: 703-720.

Nagudi, N. O., Koberl, CH., Kurat, G.,2003- Petrography and geochmistry of the Singo granite,Uganda and implications for its origin. Journal of African earth sciences. Vol, 35, pp: 51-59.

Opiyo Akech, N., Spath, A., 2000- plume lithophere interaction and the origin of continental rift related alkaline volcanism the chyulu Hills volcanic. Province, sothern Kenya. Jour. petrol. Vol, 42, pp: 765-787.                                                               

Pearce, J. A., Harris, B. W., Ttindle, A. G.,1984- Ttrace element of iseriminant diagrams for the tectonic interpretation of granitic rocks. Journal of  petrology. Vol, 25, pp: 956.983.

Rickwood, P. C., 1989- Boundary lines within petrologic diagrams which use oxides of major and minor elements. Lithos. Vol, 22, pp: 247-263.

Rogers, J. J. W., Suayah, l. B., Edwards, J. M.,1984- Trace elements in continental margine magmatism. Part IV. Geol. Soc. Am. Bull, 95, 1437-1445.

Rollinson, H., 1993- Using geochemical data: evalution, presentation, interpretation, Longman.

Streckeisen, A., Le Maitre, R. W.,1979- A chemical approximate to the modal QAPF classification of igneous rocks. Neues Yahrb. Mineral. Abh. Vol., 136, pp: 169-206. 

Sylvester, P. J., 1989- Post collisional alkaline granites. Jour. Geology. Vol, 97, pp: 261-280.

Wilson, M.,1990- Igneous petrogenesis: a global tectonic approach, unwin hyman land.pub..