تهیه نقشه پتانسیل ذخایر معدنی مس با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده مهندسی ژئودزی و ژئوماتیک، دانشگاه صنعتی‌خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایران

2 شرکت ملی صنایع مس ایران

چکیده

      با توجه به وسعت زیاد کشور و گستردگی مناطق پتانسیل‌دار ذخایر معدنی (وجود کمربند آتشفشانی ارومیه ـ دختر در ایران)، وجود یک نگرش سامان‌مند برای شناسایی رخداد‌های (اندیس) معدنی و تبدیل رخداد‌های قابل تبدیل به معدن، ضروری به‌نظر می‌رسد. نبود یک تفکر سامان‌مند و راهکارهای مناسب در تولید، آماده‌سازی، پردازش و تلفیق حجم وسیع اطلاعات از منابع گوناگون، در مقیاس‌های متفاوت و با قالب‌‌‌های مختلف شناسایی، ارزیابی و اولویت‌بندی پتانسیل‌‌های معدنی کشور را با مشکل مواجه می‌سازد.
از آنجا که بیشتر اطلاعات مرتبط با فعالیت‌های اکتشاف ذخایر معدنی،‌ مکان‌مرجع است، سامانه اطلاعات جغرافیایی(GIS) می‌تواند به‌عنوان علم و فناوری بهینه برای تهیه نقشه پتانسیل معدنی قرار بگیرد. تعیین عوامل تشخیص کانی‌سازی، آماده‌سازی اطلاعات، تهیه نقشه‌های عاملی و تلفیق نقشه‌ها در یک شبکه استنتاجی مناسب از مراحل اصلی تهیه نقشه پتانسیل معدنی به شمار می‌روند.  در این تحقیق با بررسی مدل‌های متداول تلفیق نقشه، مدل‌های همپوشانی شاخص و منطق فازی به عنوان مدل‌های مناسب در اکتشاف ذخایر معدنی در مرحله نیمه تفصیلی (مقیاس ناحیه‌ای) و تفصیلی تعیین شدند و یک مدل تلفیقی که ترکیبی از مدل‌های بولین، همپوشانی شاخص و منطق فازی است، پیشنهاد شد. در آزمون عملی انجام شده، نقشه پتانسیل معدنی کانسار مس ریگان ‌بم با استفاده از مدل‌های منتخب در شبکه‌های استنتاجی مختلف تهیه شده و3 شبکه استنتاجی مناسب (یک الگو به روش فازی و دو الگو به روش تلفیقی) با 75 درصد تطابق انتخاب ‌شدند. مدل پیشنهادی ارائه شده در کانسار مس ریگان‌بم، می‌تواند با تغییرات لازم در کانسارها و رخداد‌های معدنی دیگر برای تعیین زون‌های دارای پتانسیل بالای کانی‌سازی و سرانجام تعیین محل چاه‌های حفاری مورد استفاده بهینه قرار گیرد. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mineral Potential Mapping of Copper Minerals Using Geographical Information System (GIS)

نویسندگان [English]

  • M. Karimi 1
  • M.J. Valadan Zoej 1
  • H. Ebadi 1
  • N. Saheb Zamani 2
1 Faculty of Geodesy & Geomatics Engineering, K. N. Toosi University of Technology (KNTU), Tehran, Iran.
2 National Iranian Copper Industries Company
چکیده [English]

     Considering the vast area of Iran and extent of her potential mineral reserves (existence of volcanic belt of Urumieh-Dokhtar), a systematic view for mineral deposit exploration and  mineral potential mapping is essential. Lack of a systematic view and appropriate models for collecting, managing and integrating various geo-spatial data from different sources based on various formats make it  difficult to identify, evaluate and proioritize mineral potentials.
Since most of the data related to mineral deposit exploration activities are geo-spatial, Geographical Information System (GIS) can describe and analyze interactions, make predictions with models, and provide support for decision-makers. Mineral potential mappig composes of different steps including: identifying mineralization recognition criteria, data perparation and structuring, producing factor maps and integrating factor maps in the appropriate inference networks. In this research conventional models for integrating factor maps have been investigated. Index overlay and fuzzy logic models are selected to be appropriate models for mineral deposit exploration in semi-detailed (regional study) and detailed stages. An integrated model was also proposed based on Boolean, index overlay and fuzzy logic models . For experimental test, the mineral potential map of Rigan Bam copper deposit with appropriate methods in different inference networks have been produced and 3 appropriate inference networks (one network by Fuzzy Logic model and two networks by integrated models) were selected. Results of three selected networks are in a good accordance with drilling results (%75). Proposed model in Rigan Bam copper deposit capability with required variation can be used for other mineral potential areas and site selection of drilling wells.

کلیدواژه‌ها [English]

  • GIS
  • Mineral potenial mapping
  • Factor map
  • Inference networks
  • Copper deposits

کریمی، م.، 1381- طراحی و اجرای یک سیستم اطلاعات جغرافیایی طراحی برای اکتشاف معادن مس در مرحله تفصیلی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده مهندسی نقشه‌برداری، دانشگاه صنعتی خواجه‌نصیرالدین طوسی، 120 صفحه

کریمی، م.، ولدان‌زوج، م. ج.، دلاور، م. ر.، و ‌منصوریان، ع.، 1382- طراحی مدل مفهومی سیستم اطلاعات جغرافیایی شرکت ملی صنایع مس ایران (CuGIS)- ارائه شده در ششمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی اصفهان

گزارش اکتشافات ژئوشیمیایی ریگان بم، شرکت مهندسین مشاور کان ایران، 1378

گزارش نتایج مطالعات ژئوفیزیکی بر روی کانسار مس ریگان بم، شرکت مهندسین مشاور صمان کاو ، 1378

گزارش نقشه زمین‌شناسی -معدنی کانسار مس ریگان بم، مهندسین مشاور کان ایران، 1378

 

References

Asadi, H.H, 2000- The Zarshuran gold deposit model applied in a mineral exploration GIS in Iran, PhD Thesis, ITC,         Netherlands, 190 pp

Bonham, C., 1994- Geographic Information System for geoscientists, Pergamon (modeliing with GIS), Ontario, 380 pp

Carranza, J., 2001- Geographical-Constrained Mineral Potential Mapping, PhD Thesis, ITC, Netherlands, 480 pp

Karimi, M., Valadan Zoej, M.J., Mansourian, A. & Saheb Zamani, N., 2003-Design and Implementation of National Iranian Copper Industries Company Geographical Information System (CuGIS), accepted to be poblished in Proc. Conference ASPRS 2003, Alaska, USA