نقش ژئوپارک‌ها‌ در ملاحظات گردشگری آمایش سرزمین؛ مطالعه موردی: ایجاد ژئوپارک در استان لرستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه مدیریت محیط زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 دکترا، سازمان زمین‎شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

چکیده

گردشگری به عنوان بخشی ارزشمند و زودبازده در زمینه رهیافت اقتصادی در ملاحظات آمایش سرزمین مطرح است و با توجه به در دسترس بودن منابع در مقایسه با دیگر پروژه‌ها، خطرات و هزینه‎های کمتری در زمینه سرمایه‌گذاری دارد. آمایش سرزمین به ‌دنبال توزیع متوازن و هماهنگ جغرافیایی فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در پهنه سرزمین نسبت به داشته‌ها، منابع طبیعی و انسانی و در نتیجه رسیدن به توسعه پایدار است. گردشگری این شایستگی را دارد که به عنوان یکی از ابعاد چندبعدی توسعه فضایی یک منطقه، در عرصه برنامه‎های توسعه‎ای آمایش سرزمین، رتبه بالایی را به خود اختصاص دهد. در دهه اخیر"ژئوپارک‌ها" به عنوان سرزمین‌های هدف زمین‌گردشگری، رویکرد اصلی توسعه در بسیاری از کشورهای پیشرفته و همچنین کشورهایی به شمار می‌روند که منابع و ذخایر محدود دارند و یا از دید صنایع و تولیدات وابسته به آن ضعیف هستند. معرفی و ثبت ملی و بین‌المللی مناطق توانمند با نام "ژئوپارک" به عنوان ابتکاری نوین در زمینه توسعه گردشگری و از راهبرد‌های مهم برای برآورد اهدافی چون پایداری و حفاظت محیط، احیا و ثبات اقتصادی جوامع محلی (اشتغال، درآمدزایی)، ایجاد رفاه اجتماعی نسبی در روستاها و کانون‌های کوچک جمعیتی کم‎برخوردار صنعتی، معدنی و کم‌بهره از بودجه‌های نفتی است. در نوشتار پیش رو با تعیین عوامل داخلی (نقاط قوت، ضعف) و خارجی (فرصت‌ها، تهدیدها) مبتنی به روش SWOT، ژئوپارک (به شرط داشتن مولفه‌ها و ملزومات) به عنوان گزینه اولویت‌دار در توسعه گردشگری استان لرستان با توجه به ملاحظات آمایش سرزمین معرفی شد. همچنین بر پایه ماتریس IE، راهبرد بهینه در زمینه ایجاد ژئوپارک در استان لرستان، راهبرد یا راهبرد تهاجمی تعیین شد. به این معنی که مقوله ژئوپارک دارای مزایای بیشماری در زمینه رونق گردشگری استان از دید اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و کالبدی دارد. استان لرستان از نقاط قوت و فرصت‌های محیطی بیشماری در زمینه راه‌اندازی ژئوپارک بهره‎مند است؛ بنابراین شایسته است که با اجرای راهبرد تهاجمی در استان از نقاط قوت داخلی در راستای بهره‎برداری بیشتر از فرصت‌های خارجی در زمینه معرفی و ایجاد ژئوپارک استفاده بهینه صورت پذیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Role of geoparks in tourism considerations of land use planing; case study: establishment of geopark in the Lorestan province

نویسندگان [English]

  • R. Jadidi 1
  • H. Karimzadegan 2
  • N. Badri 3
1 M.Sc., Faculty of Managment and Economics, Science and Research Branch, Islamic Azad University (IAU), Tehran, Iran
2 Associate Professor,Department of Environmental Management, Faculty of Environment and Energy, Science and Research Branch, Islamic Azad University (IAU), Tehran, Iran
3 Ph.D., Geological Survey of Iran, Tehran , Iran
چکیده [English]

Tourism is a valuable and quick-impact on economic approach and is raised to land use considerations, and has fewer risks and costs in the field of investment due to the availability of resources compared to other projects. The purpose of land use planning is to balance geographical distribution of economic, social and cultural activities in the area toward natural and human resources, and therefore to achieve sustainable development. Tourism as one of the multi-dimensional aspects of spatial development of a region has the potential to be the first in the development planning. In the last decade, “geoparks” as geotourism targets are considered the main approach of development in many advanced countries and those that have limited resources or related industries. National and international introduction and registration of empowerment zones called “geoparks” is the new initiatives in the development of geotourism, and is important strategies in order to achieve goals such as sustainability and environmental protection, rehabilitation and economic stability of local communities (employment, income), creation of social welfare in rural areas and low population centers which are of low interest of industrial, mining and oil budgets. In this paper, with the use of descriptive survey method (review the attractions and potentials of the Lorestan province), using SWOT strategic plan, necessary strategies to establish eoparks have been developed and proposed. Based on IE matrix, the sum of total score of internal factors of geopark role in the province geotourism was obtained to be 3.916, which means strength of the internal factors in the province. Therefore, the province capabilities in the creation of eoparks has overcome the weaknesses. The sum of total score of external factors was obtained 3.674, which means opportunities overcome the threats in the creation of geoparks. So, the creation of geoparks as a preference option in empowerment in Lorestan province was proposed and studied, and aggressive strategy was determined as the prioritized strategy in this regard.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Land Use Planning
  • Geopark
  • Lorestan province
  • SWOT
  • Geotourism

کتابنگاری

ابراهیم‏زاده، ع.، آقاسی‌زاده، ع.، 1390- تأثیر منطقه آزاد چابهار بر توسعه گردشگری حوزه نفوذ، T-test آن با بهره گیری از مدل رگرسیون و آزمون مجله جغرافیا و توسعه، شماره 21، دانشگاه سیستان و بلوچستان.

امری‎کاظمی، ع. ر.، 1388- اطلس توانمندی‌های ژئوپارک و ژئوتوریسم ایران، سازمان زمین‎شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

کردناییج، ا.، عادل‎آذر، ن.، 1388- تدوین استراتژی اثربخش سازمانی در بخش دولتی مطالعه موردی: گمرک جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی، سال دهم، شماره دوم، دانشگاه تربیت مدرس.

مخدوم، م.، 1392- شالوده آمایش سرزمین، چاپ چهاردهم، انتشارات دانشگاه تهران.

References

Cater, B., 2000- Conceptualizing special interest tourism frameworks for analysis. Tourism Management. 2: 27-43.

Duarte, C., Ettkin, L. P., Helms, M. M. and Anderson, M. S., 2006- The challenge of VeneZuelA: A SWOT Analysis.

Eder, F. and Patzak, M., 2004- Geoparks—geological attractions: A tool for public education, recreation and sustainable economic development. Episodes 27 (3): 162–164.

Mills, R. C., 2002- Tourism the international business. Englewood Cliffs: Prentice Hall.