سنگ‎نگاری، شیمی‌کانی‌ها و منشأ دایک‌های لامپروفیری روستای سراشک جنوب باختر راور – کرمان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

2 استادیار، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

3 استادیار، گروه مهندسی معدن، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران

4 دانشیار، گروه زمین شناسی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران

10.22071/gsj.2019.88131

چکیده

در 60 کیلومتری شمال خاور شهر کرمان و در مجاورت روستای سراشک راور، مجموعه­ای از دایک­های لامپروفیری در راستای گسل کوهبنان دیده می­شوند که سازند­های رسوبی منطقه با سن کربنیفر تا کرتاسه را قطع کرده­اند. این لامپروفیر­ها از نظر سنگ­نگاری شامل 2 گروه کامپتونیت و سانائیت هستند. کانی­های الیوین، کلینوپیروکسن، پلاژیوکلاز و فلدسپار پتاسیم در هر 2 دسته حضور دارند. داده­های شیمی کانی نشان می­دهد که الیوین­ها از نوع کریزولیت (Fo= 72.35-79.85)، کلینوپیروکسن­ها از نوع اوژیت (Fs= 9.24-14.6; En= 37.06-44.4 ;Wo= 44.3-50.2) و آمفیبول­ها از نوع کرسوتیت (Ca+Na= 2; Na+K= 0.59-0.95; Mg/(Mg+Fe2)= 0.63-0.76) هستند. بررسی­های فشارسنجی و دماسنجی و نمودارهای محیط زمین­ساختی کلینوپیروکسن­های موجود، نشان‌دهنده ماگمای مادر قلیایی است که در فشار 11 تا 15 کیلوبار و دمای 1150 تا 1300 درجه سانتی‌گراد از آن متبلور شده­اند. نتایج تجزیه شیمیایی سنگ کل نیز معرف ماگماهای قلیایی است که از یک گوشته لیتوسفری گارنت- اسپینل لرزولیتی متاسوماتیسم شده توسط گوشته عمیق آستنوسفری منشأ گرفته و در یک محیط پس از برخورد جایگزین شده­اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Petrography, mineral chemistry and origin of lamprophyric dykes from Sareashk Village, South West of Ravar- Kerman

نویسندگان [English]

  • A. Bahrampour 1
  • Gh. Ghadami 2
  • H. Atapour 3
  • M. Poosti 2
  • H. Ahmadipour 4
1 Phd. Student, Department of Geology, Faculty of Sciences, University of Hormozgan, Bandarabas, Iran
2 Assistant Professor, Department of Geology, Faculty of Sciences, University of Hormozgan, Bandarabas, Iran
3 Assistant Professor, Department of Mining Engineering, University of Shahid Bahonar, Kerman, Iran
4 Associate Professor, Department of Geology, University of Shahid Bahonar, Kerman, Iran
چکیده [English]

At 60km north-east of Kerman city,near Sarashk village (Ravar, Kerman province) and along the Kuhbanan fault, several lamprophyric dikes have been intruded into Carboniferous to Cretaceous sedimentary formations. Petrographically these lamprophyres could be classified into two  groups: comptonites and sanaite. Olivine, clinopyroxene, plagioclase and potassium feldspar are the main minerals in all two groups. Mineral chemistry shows that olivines, clinopyroxenes and amphiboles are of chrysolite (Fo = 72.35-79.85)), augite (Wo = 44.3-50.2, En=  37.06-44.4, Fs = 9.24-14.6), and  kaersutite (Ca+Na = 2), (Na+K = 0.59-0.95), (Mg/(Mg+Fe2) = 0.63-0.76) composition, respecrively. Geobarometric and geothermometric estimations along with the tectonomagmatic diagrams for clinopyroxenes show that the parental magmas werealkaline in which the clinopyroxenes crystallized at pressure of 11-15 Kbar and temperature of 1150-1300 C.Whole rock chemical analyses of these rocks show that the parental alkaline magma was originated from a metasomatized lithospheric garnet- spinel- lherzolite mantle source and emplaced in a post-collisional environment.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lamprophyre
  • Comptonite
  • Sanaite
  • Sareashk
  • Ravar
  • Kerman

کتابنگاری

آقازاده، م. و بدرزاده، ز.، 1393- سنگ‎شناسی و پتروژنز لامپروفیرهای آلکالن و کالک‌آلکالن شمال باختر ایران، فصلنامه علوم زمین، سال بیست چهارم، شماره 94، صص. 87 تا 102.

آقانباتی، ع.، 1383- زمین‎شناسی ایران، انتشارات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی ایران، 708 ص.

رحمانیان، ز.، فاتحی، ح.، احمدی­پور، ح. و مرادیان، ع.، 1391- کانی­شناسی و شیمی دایک­های لامپروفیری شمال باختر رفسنجان، ششمین همایش ملی زمین­شناسی دانشگاه پیام نور، 6 ص.

سهندی، م. ر. و حاج ملاعلی، ع.، 1370- نقشه زمین­شناسی 1:100000 حرجند، سازمان زمین­شناسی کشور.

فضل­نیا، ع. و کوزه­کولانی، ف.، 1391- سنگ­نگاری، زمین­شیمی و محیط تکتونوماگمایی لامپروفیرها و سنگ­های مرتبط­، جنوب باختر سلماس، مجله پترولوژی، سال سوم، شماره دوازدهم، صص. 69 تا 88 .

معین­زاده میرحسینی، س. ح. و رئیسی، د.، 1393- ژئوشیمی و پتروژنز دایک­های لامپروفیری پالئوزوئیک زیرین تا میانی روستای حور، شمال خاور کرمان، مجله پترولوژی، سال پنجم، شماره بیستم، صص. 147 تا 162.

 

References

Abdel-Fattah, M. and Philip, E. N., 2004- Cenozoic volcanism in the Middle East: petrogenesis of alkali basalts from northern Lebanon.Geological magazine, 141, 545- 563.

Abdel-Karim, A. A. and Kubovics, I., 2008- Mineralogy, geochemistry, and petrogenesis of some lamprophyres from southwest Sinai, Egypt, the Arabian Journal for science and Engineering, Vol. 33 Number. IC.

Aldanmaz, E., Pearce, J. A., Thirlwall, M. F. and Mitchell, J. G., 2000- Petrogenetic evolution of late Cenozoic, post-collision volcanism in western Anatolia, Turkey. Journal of Volcanology and Geothermal Research 102: 67- 95.

Atanasova, S., Vladimirova., Mavrudchiev, B., Quadt, A. V., Peytcheva, I. and Georgiev, S., 2004- Petrology and geochemistry of lamprophyric dykes in the Vitosha Pluton.Bulgarian Geological Society, Annual Scientific Conference, Geology 2004.

Azambre, B., Rossy, M. and Albarede, F., 1992- Petrology of the alkaline magmatism from the cretaceous North – pyrenean Rift Zone (france and spain) European Journal of Mineralogy, 4, 813- 834.

Ghorbani, M. R., Rostami, G. and Ghaderi, M., 2002- A lamprophyric dyke from Milakuh, SW Damghan, Iran. Special supplement to geochimica et cosmochimica acta, abstracts of the 12th, Annual VM Goldschmidt conference, Davos, Switzerland, August, 18- 23, p.2 72.

Kerr, A. C., Khan, M., Mahoney, J. J., Nicholson, K. N. and Hall, C. M., 2010- Late cretaceous alkaline sills of the south Tethyan suture zone, Pakistan, initial melts of the Réunion hotspot. Lithos, 117, 161- 171.

Le Maitre, R. W., Streckeisen, A., Zanettin, B., Le Bas, M. J., Bonin, B., Bateman, P., Bellieni, G., Dudek, A., Efremova, S., Keller, J., Lameyre, J., Sabine, P. A., Schmid, R., Sørensen, H. and Wooley, A. R., 2002- Igneous Rocks.A Classification and Glossary of Terms.Cambridge University Press. Cambridge.

Leake, B. E., Woolley, A. R., Arps, C. E. S., Birch, W. D., Gilbert, M. C., Grice, J. D., Hawthorne, F. C., Kato, A., Kisch, H. J., Krivovichev, V. G., Linthout, K., Laird, J., Mandarino, J. A., Maresch, W. V., Nickel, E. H., Rock, N. M. S., Schumacher, J. C., Smith, D. C., Stephenson, N. C. N., Ungaretti, L., Whittaker, E. J. W. and Youzhi, G., 1997- Nomenclature of amphiboles: Report of  the Subcommittee on Amphiboles of  the International  Mineralogical Association, Commission on New Minerals and Mineral Names. American Mineralogist, 82, 1019- 1037.

Middlemost, E. A. K., 1985- Magmas and Magmatic Rocks. Longman, London and New York.

Moayyed, M., Moazzen, M., Calagari, A. A., Jahangiri, A. and Modjarrad, M., 2008- Geochemistry and petrogenesis of lamprophyric dykes and the associated rocks from Eslamy peninsula, NW Iran: implications for deep-mantle metasomatism. chemie der Erde Geochemistry, 68, 141- 154.

Molina, J. F., Scarrow, J. H. and Montero, P. G., Bea, F., 2009- High–Ti Amphibole as a petrogenetic indicator of magma chemistry: Evidence for mildly alkalic– hybrid melts during evolution of variscan basic–ultrabasic magmatism of central Iberia. Contrib Mineral Petr, 158, 69- 98.

Morimoto, N., 1988- Nomenclature of Pyroxenes. Canadian Minerallogist, 27, 143- 156.

Muller, D. and Groves, D. I., 1997- Potassic igneous rocksand associated gold–copper Minerlization, Springer 241pp.

Pearce, J. A., 2008- Geochemical finger printing of oceanic basalts with application to ophiolite classification and the search for Archean oceanic crust. Lithos, 100, 14- 48.

Rock, N. M. S., 1987- The nature and origin of lamprophyres: an overview. In: J. G., Fitton and B. G. J., Upton (Eds), alkaline igneous rocks. Geological Society Special Publication, 30, 191- 226.

Rock, N. M. S., 1991- Lamprophyres. Blackie and Son, Glasgow, 181pp.

Rollinson, H. R., 1993- Using Geochemical Data: Evaluation, Presentation, Interpretation. Longman, Wyllie.Harlow, New York.

Soesoo, A., 1997- A multivariate statistical analysis of clinopyroxene composition: empirical coordinates for the crystallization P T – estimations Geol Soc Sweden. Geologiska Fore  ningen, 119, 55- 60.

Srivastava, R. K. and Rao, N. V. Ch., 2007- Petrology, Geochemistry and tectonic significance of PalaeoProterozoic alkaline lamprophyres from the Jungel Valley, MahaKoshal supracrustal belt, central India, mineralogy and petrology Vol 89: 189- 215.

Sun, S.S. and McDonough, W. F., 1989- Chemical and isotopic systematics of ocean basalts: Implications for mantle composition and processes. In A.D. Saunders and M.J. Norry (eds.), Magmatism in the Ocean Basins. Geological Society London Special Publication, 42, 313- 345.

Taylor, S. R. and McLennan, S. M., 1985- The Continental Crust: its Composition and Evolution. Blackwell Scientific, Oxford, 312pp.

Thompson, N., Leat, P. T., Dichina, P., Morrison, A., Hendryg, L. and Gibson, A., 1989- Strongly potassic mafic magmas from lithospheric mantle sources during continental extension and heating: evidence from Miocene minettes of northwest Colorado, U.S.A. Earth and Planetary Science Letters, 98, 139- 153.    

Wager, L. R. and Deer, W. A., 1939- Geological investigations in east Greenland, Part III.The petrology of the Skaergaard intrusion, kongerrdlugssuaq, east Greenland. Meddelelserom Gronland, 105(4): P. 335.

Whitehead, M., 2008- The petrographic and geochemical analysis of lamprophyre dikes in Williston, Vermont, submitted in partial fulfillment of the Requirements for the degree of Bachelor of Arts Middlebury college.

Xu, X. W., Zhang, B. L., Qin, K. Z., Mao, Q. and Cai, X. P., 2007- Origin of lamprophyres by the mixing of basic and alkaline melts in magma chamber in Beiya area, western Yunnan, China. Lithos, 99(33), 9-362.

Zhang, H., Thurber, C. H., Shelly, D., Ide, S., Beroza, G. C. and Hasegawa, A., 2003- Subducting slab structure beneath northern Honshu, Japan, revealed by Double-Difference tomography. Geology, 32 (4): 361- 364.