نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 دانشیار، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

3 استاد، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

4 استادیار، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه یزد، یزد، ایران

5 کارشناسی ارشد، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

منطقه مورد مطالعه بخشی از بلوک یزد (باختری‌ترین زیرپهنه بخش مرکزی ایران‌مرکزی) بوده که در خاور شهر یزد واقع شده است. وجود دو سیستم گسلی اصلی انار و خرانق به‌ ترتیب به طول تقریبی 100 و 62 کیلومتر و گسل­های فرعی متعدد، نشان­دهنده ظهور پدیده­های مهم زمین­ساختی در این منطقه است. بنابراین، هدف از این پژوهش بررسی وضعیت نوزمین­ساخت در این حوضه با استفاده از شاخص­های ریخت­زمین­ساختی است. برای دستیابی به این هدف از هفت شاخص ریخت­زمین­ساختی انتگرال ارتفاع‌سنجی (HI)، عدم تقارن حوضه‌ی آبریز (AF)، شاخص طول- گرادیان (SL)، شاخص پیچ و خم پیشانی کوهستان (Smf)، شاخص نسبت پهنای کف دره به عمق دره (Vf)، شاخص خمش کانال رودخانه (S) و شاخص شکل حوضه زهکشی (Bs) بهره گرفته شده است. بر اساس شاخص­های ریخت­زمین­ساختی (Active Tectonics indices (Iat)) منطقه مطالعاتی از لحاظ نرخ فعالیت زمین‌ساختی به چهار رده تقسیم می‎شود؛ رده 1 (فعالیت زمین‌ساختی خیلی بالا، 4/7 % در منطقه)، رده 2 (بالا، 74 %)، رده 3 (متوسط، 11 %) و رده 4 (کم، 4/7 %). شاخص­های فعالیت زمین­ساختی و شواهد ریخت‎زمین‎ساختاری، نرخ فعالیت زمین‌ساختی را در منطقه مطالعاتی عمدتأ متوسط تا بالا نشان می­دهند. بر اساس همین شاخص، قسمت شمالی گسل خرانق و قسمت جنوب ­باختری گسل انار میزان فعالیت زمین‌ساختی بالاتری نسبت به سایر قسمت­ها نشان می­دهند.

کلیدواژه‌ها

کتابنگاری

آقانباتی، ع.، 1383- زمین‌شناسی ایران، نشر سازمان زمین‌شناسی ایران، 590 ص.

رنگزن،ک.، زرگرزاده، م.، چرچی، ع. و آبشیرینی، ا.، 1386- کاربرد علوم سنجش از دور و GIS در پهنه­بندی نئوتکتونیک کوه­های زاگرس با استفاده از شاخص­های ژئومورفیک، یازدهمین انجمن زمین‌شناسی ایران، دانشگاه فردوسی مشهد.

کرمی، ف. و رجایی‎اصل، ع.، 1383- نقش زمین­ساخت درتحول زمین­ریخت­شناسی پایکو­های شمالی کوه بزقوش، علوم زمین، شماره 52-51، صص. 68 تا  77.

گورابی، ا. و نوحه­گر، ا.،  1386- شواهد ژئومورفولوژی حوضه آبخیز درکه، پژوهش­های جغرافیایی، شماره 60، صص. 177 تا 196.

مفاخریان، س.­ ع. و پورکرمانی، م.، 1386- اثرات زمین­ساختی پویا درمنطقه خرم‏آباد، علوم پایه، دانشگاه آزاداسلامی، شماره 65، صص. 81 تا 90.

مقصودی، م. و کامرانی، ح.، 1387- ارزیابی نقش زمین­ساخت فعال در تنظیم کانال رودخانه تجن، پژوهش­های جغرافیای، شماره60، صص. 37 تا 55.

وحدتی دانشمند، ب.، قاسمی، م.، قریشی، م. و حقی‌پور، ن.، 1386- نوزمین­ساخت سپید رود و دشت گیلان، علوم زمین، شماره 65، صص. 12 تا 25.

یمانی، م.، مقیمی، ا. و تقیان، ع.، 1387- ارزیابی تأثیرات نوزمین­ساخت فعال در دامنه­های کرکس با استفاده از روش­های ژئومورفولوژی، تحقیقات جغرافیایی، پیاپی 88، صص. 117 تا 136.

 

References

Bull, W. B. and McFadden, L. D., 1977- Tectonic geomorphology north and south of the Garlock fault, California, In: Doehring, D.O (Ed.), Geomorphology in Arid Regions, Proceedings of the Eighth Annual Geomorphology Symposium, State University of New York, Binghamton, pp. 115- 138.

Cannon, P. J., 1976- Generation of explicit parameters for a quantitative geomorphic study of Mill Creek drainage basin. Geology Notes, V. 36 (1), pp. 3- 16.

El Hamdouni, R., Irigaray, C., Fernández, T., Chacón, J. and Keller, E. A., 2008- Assessment of relative active tectonics, southwest border of the Sierra Nevada (southern Spain). Geomorphology, V. 96, pp. 150- 173.

Fortes‚ E., Stevaux, J. C. and Volkmer, S., 2005- Neotectonics  and  Channel  evolution  of  the  Lower  Ivinhema  River: A right bank  tributary  of  the  upper  parana  River‚ Brazil‚ Geomorphology‚ V. 70‚ No. 3- 4‚ pp 325- 338.

Keller, A. and Pinter, N., 1996- Active tectonics: earthquakes, uplift, and landscape, Prentice-Hall.

Krzyszkowski‚ D.‚ Przybyiski‚ B. and Badura‚ J., 2000- The roie of geotectonic and glaciations on terrace formation along the Nysa kodzka River in the Sudeten Mountains (southwestern Poland) ‚ Geomorphology‚ V. 23‚ No. 3- 4‚ pp149- 166.

Latrubesse‚ E. M. and Rancy, A., 2000- Neotectonic  influence  on  tropical  rivers   of  south  western  Amazon   during  the late  quaternary: the Moa and  Ipixuna  river  basins‚ Brazil‚ Quaternary International‚ V. 72‚ No. 1‚ pp67- 72.

Masson, F., Anvari, M., Djamour, Y., Walpersdorf, A., Tavakoli, F., Daignieres, M., Nankali, H. and Van Gorp, S., 2007- Large-scale velocity field and strain tensor in Iran inferred from GPS measurements: new insight for the present-day deformation pattern within NE Iran. Geophysical Journal International 170, 436- 440

Meyer, B. and Le Dortz, K., 2007- Strike-slip kinematics in Central and Eastern Iran: estimating fault slip-rates averaged over the Holocene. Tectonics, 26 ,TC5009, doi:10.1029/2006TC002073.

Ramirrez-Herrera, M. T., 1998- Geomorphic assessment of active tectonics in the Acambay graban, Mexican Volcanin belt, Earth surface process and land froms. V. 23, pp. 317- 322.

Rockwell, T. K., Keller, E. A., Clark, M. N. and Johnson, D. L., 1984- Chronology and rates of faulting of Ventura River terraces, California, Geological Society of America Bulletin, V. 95, pp. 1466- 1474.

Rose‚ J., Candy, I., Moorlock, B. S. P., Wilkins, H., Lee, J. A., Hamblin, R. J. O., Lee, J. R., Riding, J. B. and Morigi, A. N., 2002- Early  and  early  middle  Pleistocene  river‚ Coastal  and  neotectonic  processes southeast Norfolk‚ England‚ Proceedings  of  the  Geologists‚ Association  V. 113‚ No. 1‚ pp. 47- 68.

Sharma‚ A. and Rajamani‚ V., 2000- Weathering of gneissic rocks in the upper reaches of Cauvery river‚ South India: implication to  neotectonics  of the  region‚ Chemical  Geology‚ V. 166‚ No. 3-4‚ pp. 203- 223.

Silva, P. G., Goy, J. L., Zazo, C. and Bardajm, T., 2003- Fault generated mountain fronts in Southeast Spain, geomorphologic assessment of tectonic and earthquake activity, Geomorphology, V. 250, pp. 203- 226.

Srivastava‚ P. and Misva, D. K., 2008- Morpho-sedimentary records of active tectonics at the  Kameng  river  exit ‚NE  Himalaya. Geomorphology‚ V. 96‚ No. 1- 2‚ pp. 187- 198.

Vernant, P., Nilforoushan, F., Hatzfeld, D., Abbassi, M. R., Vigny, C., Masson, F., Nankali, H., Martinod, J., Ashtiani, A., Bayer, R., Tavakoli, F.  and Chéry, J., 2004- Present-day crustal deformation and plate kinematics in the Middle East constrained by GPS measurements in Iran and northern Oman. Geophysical Journal International 157, 381-398.

Zamolyi, A., Szekely, B., Draganits, E. and Timar, G., 2009- Neotectonic control on river sinuosity at the western margin of the Little Hungarian Plain, Geomorphology, V. 122 , No.3- 4,  pp. 231- 243.