دیاژنز و تاثیر آن بر کیفیت مخزنی سازند آسماری در میدان نفتی آغاجاری، جنوب غرب ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد

2 هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد

3 گروه زمین شناسی، دانشکده غلوم، دانشگاه فردوسی مشهدف مشهد

4 مناطق نفتخیز جنوب-اهواز

چکیده

سازند آسماری سنگ مخزن اصلی میدان نفتی آغاجاری بوده که از حدود 400 متر سنگ آهک، دولومیت و میان لایه های ماسه سنگی تشکیل شده است. مطالعه 1200 متر مغزه حفاری، 2800 برش میکروسکوپی، 12 آنالیز توسط میکروسکوپ الکترونی و 125 آزمایش معمولی مغزه های حفاری در پنج چاه مغزه دار این میدان نشان می دهد، سازند آسماری تحت تاثیر فرایندهای دیاژنزی مختلف شامل میکریتی شدن، فشردگی، سیمانی شدن، ایجاد شکستگی، انحلال و دولومیتی شدن قرار گرفته است. بعضی از این فرایندها (مثل انحلال، دولومیتی شدن و شکستگی) تاثیر سازنده بر کیفیت مخزنی داشته و باعث ایجاد طیف وسیعی از انواع تخلخل شامل تخلخل های حفره ای، بین بلوری و کانالی در قسمت های بالایی سازند آسماری شده اند. فرایندهای دیاژنزی مخرب (مانند میکریتی شدن، فشردگی و سیمانی شدن) سبب تخریب فضاهای خالی شده و قسمت های پایینی سازند آسماری (بویژه زون پنج) را به واحدهای غیر مخزنی تبدیل کرده اند. موقعیت داده های تخلخل و تراوایی بر روی دیاگرام لوسیا نشان می دهد، ماسه-سنگ ها و کربنات های دارای تخلخل بین دانه ای کیفیت مخزنی بسیار خوبی دارند و همواره در بالای رده های سه گانه این نمودار قرار می گیرند. نمونه های دارای شکستگی عمدتا در بالای رده 1 نمودار قرار می گیرند که نشان می دهد شکستگی ها تغییر چندانی در تخلخل ایجاد نکرده، اما باعث افزایش چشمگیر تراوایی

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Diagenesis and its effect on the reservoir quality of the Asmari Formation, Aghajari Oilfield, SW Iran

نویسندگان [English]

  • Mostafa Moradi 1
  • Asadollah Mahboubi 3
  • Mohammad Khanehbad 1
  • Ali Ghabieshavi 4
1 Department of Geology, Faculty of Sciences, Ferdowsi University of Mashhad, Iran
3 Department of Geology, Faculty of Sciences, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
4 National Iranian South Oil Company (NISOC), 61735-1333 Ahwaz, Iran
چکیده [English]

The Asmari Formation is the main reservoir rock for the Aghajari oilfieild. It is composed of about 400-meter limestone, dolostone and interlayers of sandstones. Study of 1200 meters drilling cores, 2800 microscopic thin sections, 12 SEM analyses along with 125 routine core tests in 5 cored wells indicate that the Asmari Formation was effected by various diagenetic processes such as micritization, compaction, cementation, fracturing, dissolution and dolomitization. Some of these processes (e.g. dissolution, dolomitization and fracturing) have constructive effects on the reservoir quality and created wide variety of porosity types including vuggy, intercrystaline and channel in upper parts of the Asmari Formation. Destructive diagenetic processes (micritization, compaction and cementation) have destroyed pore spaces and make the lower parts of the Asmari (specially zone 5) to a non-reservoir unit. Porosity-permeability plots on the Lucia's diagram show sandstones and carbonates rocks with interparticle porosities have good reservoir qualities and always plot on upper parts of classes 1-3. Samples with fracture porosity mainly plot on upper part of class 1. This shows fractures has no considerable role in promoting the porosity, but they strongly increase permeability. Dolostones and the rocks with vuggy porosity have plotted on classes 2 and 3 (high porosity, relatively high permeability). Paragenetic secession of the Asmari Formation shows the diagenetic processes occurred syn-sedimentary on sea floor, after sedimentation during the low-deep burry and uplift. The results of this study can be useful in detection of reservoir zones, increasing of hydrocarbon production and enhanced recovery of this oilfield.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Diagenesis
  • Lucia's diagram
  • porosity
  • Aghajari oilfield
  • Zagros Basin

کتابنگاری

آیتی، ف. و کلیمی نقره‌ئیان، م. و خلیلی، م.، 1390- پتروگرافی و شیمی کانی‎ها در پهنه‎های ماگمایی و دگرسانی جنوب سلفچگان، پترولوژی، دوره 2 شماره 8، صص. 1 تا 20.

باجلان، ع. و شریفی، م.، 1393- بررسی پتروگرافی و پترولوژی سنگ‎های آتشفشانی کواترنر قزل قلعه واقع در شمال شرق قروه، مجله زمین‎شناسی اقتصادی، جلد 6، شماره 2، صص. 315 تا 329.

حسینی، م.، 1378- نقشه زمین‎شناسی قروه با مقیاس 1:100000، سازمان زمین‎شناسی کشور.

حق‎نظر، ش. و ملکوتیان، س.، 1390- خصوصیات منشأ گوشته‌ای آلکالی الیوین بازالت‎های کواترنری منطقه قروه- تکاب، پترولوژی، سال دوم، شماره هشتم، صص.17 تا 30.

سرجوقیان، ف.، کنعانیان، ع. و احمدیان، ج.، 1391- کاربرد شیمی پیروکسن در ارزیابی دما و فشار مجموعه نفوذی کوه دم، پترولوژی، دوره 3، شماره 11، صص. 97 تا 110.

شیخ ذکریایی، س. ج، اشجع اردلان، ا. و طوبی، س.، 1393- پتروگرافی و ژئوشیمی سنگ‎های آتشفشانی بازیک کوه قرینه شمال شرق قروه (غرب ایران)، فصلنامه زمین‎شناسی محیط زیست، سال هشتم، شماره 27، صفحات63 تا 79.

کریمی، م. و لطفی، م.، 1390- ژئوشیمی و خاستگاه زمین‎ساختی سنگ‎های آتشفشانی محدوده معدن بایچه‎باغ (زنجان)، فصلنامه زمین‎شناسی کاربردی، سال هفتم، شماره 3، صص. 255 تا 268.

محمودآبادی، ل.، طباطبائی‎منش، س. و ترابی، ق.، 1386- بررسی ولکانیک ائوسن جنوب غرب جندق(شمال شرق اصفهان)، بیست وششمین گردهمایی علوم زمین.

معین‎وزیری، ح.، 1377- دیباچه‎ای بر ماگماتیسم در ایران، انتشارات دانشگاه تربیت معلم، تهران، ایران.

معین‎وزیری، ح. و سبحانی، ا.، 1364- مطالعه آتشفشان‎های جوان منطقه تکاب و قروه، انتشارات دانشگاه تربیت معلم،تهران، 48 ص.

نصرآبادی،م.، 1391- دما- فشارسنجی توده‎های نفوذی منطقه سلطان آباد(شمال شرق سبزوار): با نگرشی ویژه به هاله مجاورتی و حاشیه واکنشی اطراف توده ها، پترولوژی، سال 3، شماره 9، صص. 85 تا 104.

 

References

Abbot, R. N. and Clarke, D. B., 1979- Hypothermal liquids relationships in the subsystem Al2O3- FeO-MgO projected from quartz, alkali feldspar and plagioclase for (H2O)<1, Canadian Mineralogist, 17: 549- 560.

Abdel-Rahan, A. M., 1994- Nature of biotites from alkaline, calc-alkaline, and peraluminous magma. Journal of Pettology, 35(2): 525- 541.

Abrecht, J. and Hewitt, D. A., 1988- Experimental evidence on the substitution of Ti in biotite: American Mineralogist, v. 73, p. 1275- 1284.

Alavi, M., 1989- Tectonic map of the Middle East, Geological Survey of Iran. Tehran.

Allen, M. B., Kheirkhah, M., Neill, I., Emami, M. H. and Mcleod, C., 2013- Generation of arc and within-plate chemical signatures in collision zone magmatism: Quaternary lavas from Kurdistan Province, Iran. Journal of Petrology 54: 887- 911.

Anderson, J. L. and Smith, D. R., 1995- The effect of temperature and oxygen fugacity on Al – in hornblende barometry: American Mineralogist, v. 80, p. 549- 559.

Anderson, J. L., 1996- Status of thermo-barometry in granitic batholiths, Transactions of the Royal Society of Edinburgh. Earth Sciences 87: 125-138.

Arima, M. and Edgar, A. D., 1981- Substitution mechanisms and solubility of titanium in phlogopites from rocks of probable mantle origin: Contributions to Mineralogy and Petrology, v. 77, p. 288- 295.

Berberian, F. and Berberian, M., 1981- Zagros, Hindu Kush, Himalaya, Geodynamic Evolution: Geodynamics Series 3, 1st Edn., Am. Geophysical Union, Washington, D.C., pp: 5- 32.

Blundy, J. D. and Holland, T. J. B., 1990- Calcic amphibole equilibria and a new amphibole – plagioclase geothermometer: Contributions to Mineralogy and Petrology, v. 104, p. 208- 224.

Brown, E. H., 1977- The crossite content of Ca – amphibole as a guide to pressure of metamorphism: Journal of Petrology, v. 18, p. 53- 72.

Cameron, K. L., 1975- An experimental study of actinolite – cummingtonite phase relations with notes on the synthesis Fe – rich anthophyllite: American Mineralogist, v. 60, p. 375- 390.

Deer, W. A., Howie, R. A. and Zussman, J., 1965- An Introduction to rock – forming Minerals, Longman, 528 p.

Deer, W. A., Howie, R. A. and Zussman, J., 1992- An Introduction to the Rock Forming Minerals: Longman, London, 528 p.

Dietl, C., 2000- Structural and Petrologic Aspects of the Emplacement of Granitoid Plutons: Case Studies from the Western Margin of the Joshua Flat-Beer Creek-Pluton (White-Inyo Mountains, California) and the Flaser granitoid Zone (Odenwald, Germany). Unpublished PhD thesis, Heidelberg University, Germany.

Droop, G. T. R., 1987- A general equation for estimating Fe3+ concentrations in ferromagnesian silicates and oxides from microprobe analyses, using stoichiometric criteria, Mineralogical Magazine, 51, 431- 435.

Ernst, W. G. and Liu, J., 1998- Experimental phase – equilibrium study of Al- and Ti- contents of calcic Amphibole in MORB – A semi quantitative thermobarometer: American Mineralogist, v. 83, p. 952- 969.

Gilbert, M. C., Helz, R. T., Popp, R. K. and Spear, F. S., 1982- Experimental studies of amphibole stability. In D.R. Veblen and P.H., Ribbe, Eds., Amphiboles: petrology and experimental phase relations: Reviews in Mineralogy, Mineralogical Society of America, Washington, D.C., v. 9B, p. 229- 353.

Hammarstrom J. M., and Zen, E., 1986- Aluminum in hornblende: An empirical igneous geobarometer: American Mineralogist, v. 71, p. 1297- 1313.

Hawthorne, F. C., 1981- Crystal chemistry of amphiboles. In D.R. Veblen, Ed., Amphiboles and other hydrous pyriboles – mineralogy, Reviews in Mineralogy: Mineralogical Society of America, Washington, D. C., v. 9A, p. 1- 102.

Henry, D., Guidotti, Ch., and Thomson, J., 2005- Ti-saturation surface for low to medium pressure metapelitic biotites: implications for geothermometry and Ti-substitution mechanisms, American Mineraligist, 90,316- 328.

Holland, T., and Blundy, J., 1994- Non-ideal interactions in calcic amphiboles and their bearing on amphibole-plagioclase thermometry: Contributions to Mineralogy and Petrology, v.116, p. 433- 447.

Hollister, L. S., Grissom, G. C., Peters, E. K., Stowell, H. H. and Sisson, V. B., 1987- Confirmation of the empirical correlation of Al in hornblende with pressure of solidification of calc-alkaline plutons: American Mineralogist, v. 72, p. 231- 239.

Hynes, A., 1982- A comparison of amphiboles from medium- to low- pressure metabasites: Contributions to Mineralogy and Petrology, v. 81, p. 119- 125.

Johnson, M. C., and Rutherford, M. J., 1989- Experimental calibration of an aluminum-in-hornblende geobarometer with application to Long Valley caldera (California) volcanic rocks: Geology, v. 17, p. 837- 841.

Lalonde, A. E. and Bernard, P., 1993- Composition and color of biotite from granites: two useful properties in the characterization of plutonic suites from the Hepburn internal zone of Wopmay orogen, Northwest Territories, Canadian Mineralogist 31: 203- 217.

Mader, U. K. and Berman, R. G., 1992- Amphibole thermobarometry: a thermodynamic approach: Geological Survey of Canada, 92-1E, p. 393- 400.

Meschede,  M., 1986- A method of discriminating between different types of mid-ocean ridge basalts and continental tholeiites with the Nb-Zr-Y diagram. Chem. Geol., 56,pp 207- 218.

Nachit, H., 1986- Contribution à l’étude analytique et expérimentale des biotites des granitoïdes, applications typologiques, thèse, université de Bretagne occidentale, Brest.

Nachit, H., Ibhi, A., Abia, E. H. and Ohoud, M. B., 2005- Discrimination between primary magmatic biotites, reequilibrated biotites and neoformed biotites: Geomaterials (Mineralogy), Comptes Rendus, Geoscience, v. 337, p. 1415- 1420.

Partin, E., Hewitt, D. A. and Wones, D. R. 1983- Quantification of ferric iron in biotite. Geological  Society American, 15. 659.

Raase, P., 1974- Al and Ti contents of hornblende, indicators of pressure and temperature of regional metamorphism: Contributions to Mineralogy and Petrology, v. 45, p. 231- 236.

Rieder, M., Cavazzini, G., Yakonov, Y. D., Frank-Kanetskii, V. A., Gottardi, G., Guggenheim, S., Koval, P. V., Müller, G., Neiva A. M. R., Radoslovich, E. W., Robert, J. L., Sassi, F. P., Takeda, H., Weiss, Z., and Wones, D. R., 1998- Nomenclature of the micas, Canadian Mineralogist 36 (3) 905- 912.

Robert, J. L., 1976- Titanium solubility in synthetic phlogopite solid solutions: Chemical Geology, v. 17, p. 213- 227.

Scaillet, B. and Evans, B. W., 1999- The 15 June 1991 eruption of mount Pinatubo. I, Phase equilibria and pre-eruption P-T-ƒO2-ƒH2O conditions of the dacite magma, Journal of Petrology, 40(3): 381- 411.

Schmidt, M. W., 1992- Amphibole composition in tonalite as a function of pressure: an experimental calibration of the Al-in-hornblende barometer: Contributions to Mineralogy and Petrology, v. 110, p. 304- 10.

Schmidt, M. W., 1993- Phase relations and compositions in tonalite as a function of pressure: an experimental study at 650 °C, American Journal of Sciences 293: 1011- 1060.

Spear, F. S., 1981- An experimental study of hornblende stability and compositional variability in amphibole: American Journal of Science, v. 281, p. 697- 734.

Stein, E., and Dietl, C., 2001- Hornblende thermobarometry of granitoids from Central Odenwald (Germany) and their implications for geotectonic development of the Odenwald: Mineralogy and Petrology, v. 72, p. 185- 207.

Stone, D., 2000- Temperature and pressure variations in suites of Archean felsic plutonic rocks, Berens River area, northwest Superior province, Ontario, Canada, Contributions to Mineralogy and Petrology, 38: 455- 470.

Tronnes, R. G., Edgar, A. D. and Arima, M., 1985- A high pressure-high temperature study of TiO2 solubility in Mg-rich phlogopite: Implications to phlogopite chemistry: Geochimica et Cosmochimica Acta, v. 49, p. 2323- 2329.