محیط‌های رسوبی و گسترش رخساره‌های تبخیری انیدریت قاعده‌ای سازند آسماری در ‏فروافتادگی دزفول و پیرامون آن، جنوب‌باختری ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترا، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

2 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بوعلی سینا، همدان

چکیده

سازند آسماری متشکل از رخساره‌های کربناته و گاهی تبخیری در زمان الیگو-میوسن نهشته شده است. واحد تبخیری که در بخش پایینی سازند آسماری ‏قرار دارد انیدریت قاعده‌ای نامیده می‌شود. به منظور بررسی و ارائه مدل رسوبی این واحد تبخیری، انیدریت قاعده‌ای و رخساره‌های همراه در برش‌های ‏سطحی و نگارهای چاه‌پیمایی در فروافتادگی دزفول بررسی شدند. با بررسی هفت برش سطحی در تاقدیس‌های بنگستان، سفید، آسماری و اناران، هفت ‏ریزرخساره کربناته از دو زیر محیط پهنه‌ی کشندی و لاگون در قاعده سازند آسماری شناسایی شدند. این رخساره ها متعلق به محیط رمپ داخلی می‌باشند. ‏رخساره انیدریت شامل یک توده تبخیری مجزا و بدون اجزاء کربناته می‌باشد. در این واحد تبخیری دو بافت ریز بلور (آلاباستر) و درشت بلور ‏‏(پورفیروبلاست) تشخیص داده شده، که از تبدیل انیدریت به ژیپس به وجود آمده است. با توجه به بررسی و تفسیر نگارهای گاما، نوترونی، صوتی و ‏چگالی 20 چاه از 15 میدان نفتی فروافتادگی دزفول مشخص شد که انیدریت و هالیت در قاعده‌ی سازند آسماری نهشته شده اند. انیدریت در بیش‌تر ‏چاه‌های فروافتادگی دزفول و هالیت با مقدار کمی انیدریت در سه چاه که در مرکز حوضه فروافتادگی دزفول می‌باشد، حضور دارند. بر اساس نتایج حاصل ‏از بررسی نگارهای چاه پیمایی و ریزرخساره‌های سازند آسماری، مدل محیط رسوبی انیدریت قاعده‌ای نشان از یک محیط رسوبی آب کم عمق-حوضه کم ‏عمق می‌باشد.‏

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Depositional environments and the extension of Basal Anhydrite evaporitic facies of the Asmari Formation in ‎the Dezful Embayment and surrounding areas, SW Iran

نویسندگان [English]

  • Saeideh Rahmani 1
  • Behrouz Rafiei 2
1 Ph.D., Department of Geology, University of Bu-Ali Sina, Hamedan, Iran
2 Associate Professor, Department of Geology, University of Bu-Ali Sina, Hamedan, Iran
چکیده [English]

The Oligo-Miocene Asmari Formation consists of carbonate facies with lesser amount of evaporites. The evaporite ‎unit deposited at the base of the Asmari Formation is called Basal Anhydrite. Depositional model was investigated ‎using field data, geophysical logs and the Basal Anhydrite facies in the Dezful Embayment (DE). Seven microfacies ‎were recognized in seven outcrops located in the Bangestan, Sefid, Asmari and Anaran anticlines. They were ‎deposited in tidal flat and lagoon environments of inner ramp. Anhydrite facies is a distinct and pure evaporite unit ‎with no carbonate components. Two main textures, fine crystalline (alabastrine) and coarse crystalline ‎‎(porphyroblast), were distinguished in samples indicating replacement of anhydrite by gypsum. Gamma ray, neutron, ‎sonic and density logs of 20 wells in 15 oilfields in the DE indicate that evaporite facies, present at the base of the ‎Asmari Formation, is composed of anhydrite and halite. Anhydrite is present in the most of the DE wells and halite ‎and small amount of anhydrite are present in three central wells. The results of geophysical logs and microfacies ‎studies of the Asmari Formation reveal shallow water-shallow basin environment for the Basal Anhydrite.‎

کلیدواژه‌ها [English]

  • "Basal Anhydrite"
  • "Dezful Embayment"
  • "Asmari Formation"
  • "geophysical logs"

کتابنگاری

آقانباتی، ع.، 1383- زمین‌شناسی ایران، انتشارات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 707 ص.

رحمانی، س.، 1396- محیط رسوبی و نحوه‌ی تشکیل انیدریت قاعده‌ای (سازند آسماری) در رخنمون‌های شمال فروافتادگی دزفول، جنوب غرب ایران، رساله دکترا، دانشگاه بوعلی سینا همدان.

رحمانی، ع.، 1390- چینه­شناسی سازند آسماری در تاقدیس­های بنگستان و خویز و میدان نفتی پارسی، رساله دکترا، دانشگاه اصفهان.

شرکت ملی مناطق نفت­خیز جنوب، 1390- نتایج چاه­نگاری میدان­های فروافتادگی دزفول، گزارش داخلی، منتشر نشده.

صیرفیان، ع.، ارزانی، ن.، طاهری، ع.، وزیری، ح. و هاشمی، م.، 1386- گزارش نهایی پروژه پژوهشی و تحقیقاتی رخساره­شناسی سازند آسماری در بلندی­های باختر- شمال ­باختر زاگرس (دهلران- خرم­آباد- چنگوله. شرکت ملی نفت ایران، مدیریت پژوهش و فناوری، قرارداد شماره: 85008-81، چهار جلد.

مطیعی، ه.، 1372- چینه­شناسی زاگرس، طرح تدوین کتاب، زمین‌شناسی ایران، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 536 ص.

مطیعی، ه.، 1374- زمین‌شناسی ایران: زمین‌شناسی نفت زاگرس جلد 1 و 2، انتشارات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 1010ص.

 

Reference

Abdioğlu, E., Arslan, M., Aydınçakır, D., Gündoğan, İ. and Helvacı, C., 2015- Stratigraphy, mineralogy and depositional environment of the evaporite unit in the Aşkale (Erzurum) sub-basin, Eastern Anatolia (Turkey). Journal of African Earth Sciences, v. 111, p. 100- 112. (DOI: 10.1016/j.jafrearsci.2015.07.013)

Adams, T. D. and Bourgeois, F., 1967- Asmari Biostratigraphy. Report 1074, Tehran, Iranian Oil Operating Companies, Geological and Exploration Division. Unpublished.

Adams, T. D., 1968- Asmari Formation thickness maps for Khuzestan and Lurestan, with stratigraphic comments. Technical Memo. 49, Tehran, Iranian Oil Operating Companies, Geological and Exploration Division, Unpublished.

Ahmadhadi, F., Lacombe, O. and Daniel, J. M., 2007- Early reactivation of basement faults in Central Zagros (SW Iran): evidence from pre-folding fracture populations in Asmari Formation and lower Tertiary paleogeography. In Thrust Belts and Foreland Basins. Springer, Berlin, Heidelberg, p. 205-228. (DOI: 10.1007/978-3-540-69426-7-11)

Bakhtiari, S., 2009- Road atlas of Iran. Gitashenasi geographical and cartographic institute publication, Tehran.

Berberian, M. and King, G.C.P., 1981- Towards a paleogeography and tectonic evolution of Iran. Canadian Journal of Earth Sciences, v. 18, p. 210- 265.

Boggs, S., 2009- Petrology of sedimentary rocks. Cambridge University Press, p. 660.

Burchette, T. P. and Wright, V. P., 1992- Carbonate ramp depositional systems. Sedimentary Geology, v. 79, p. 2- 57. (DOI: 10.1016/0037-0738(92)90003-A).

Buxton, M. W. N. and Pedley, H. M., 1989- A standardized model for Thehyan Tertiary carbonates ramps. Journal of the Geological Society, London, v. 149, p. 746- 748. (DOI: 10.1144/gsjgs.146.5.0746).

Daraei, M., Amini A. and Ansari, M., 2014- Facies analysis and depositional environment study of the mixed carbonate–evaporite Asmari Formation (Oligo-Miocene) in the sequence stratigraphic framework, NW Zagros, Iran. Carbonates and Evaporites, v. 30, p. 253- 272. (DOI: 10.1007/s13146-014-0207-4).

Dunham, R. J., 1962- Classification of Carbonate Rrocks According to Depositional Texture. In: Classification of Carbonate Rocks, a Symposium ed. W. Ham. AAPG, Mem 1, p. 108- 121.

Flügel, E., 2010- Microfacies of Carbonate Rocks Analysis, Interpretation and Application New Perspectives in Microfacies. Springer Berlin Heidelberg, p. 984. (DOI: 10.1007/10.1007/978-3-642-03796-2).

Guyotte, E., 1993- Log interpretation memento quick-look. Elf aquitaine production, p. 48.

Irwin, M. L., 1965- General theory of epeiric clear water sedimentation. AAPG Bulletin, v. 49, p. 445- 459. (DOI: 10.1306/A6633632-16C0-11D7-8645000102C1865D).

James, G. A. and Wynd, J. G., 1965- Stratigraphic nomenclature of Iranian oil consortium, agreement area. AAPG Bulletin, v. 49, p. 2182-2245. (DOI: 10.1306/A663388A-16C0-11D7-8645000102C1865D).

Kavoosi, M. A. and Sherkati, Sh., 2012- Depositional environments of the Kalhur Member evaporates and tectonosedimentary evolution of the Zagros fold-thrust belt during Early Miocene in south westernmost of Iran. Carbonates and Enaporites, v. 27, p. 55- 69. (DOI: 10.1007/s13146-012-0084-7).

Kendall, A. C., 1992_ Evaporites. In R.G. Walker, James, N.P. eds. Facies Models: Responses to sea level change, Geological Association of Canada, p. 375- 409.

Ortí, F., Rosell, L. and Anadón, P., 2010- Diagenetic gypsum related to sulfur deposits in evaporites (Libros Gypsum, Miocene, NE Spain). Sedimentary Geology, v. 228(3), p. 304- 318. (DOI: 10.1016/j.sedgeo.2010.05.005).

Ortí, F., Rosell, L., Playà, E. and Salvany, J. M., 2012- Meganodular anhydritization: a new mechanism of gypsum to anhydrite conversion (Palaeogene–Neogene, Ebro Basin, North-East Spain). Sedimentology, v. 59(4), p. 1257-1277. (DOI: 10.1111/j.1365-3091.2011.01305.x).

Rafiei, B. and Rahmani, S., 2017- Textural pattern of secondary gypsum in the Basal Anhydrite of the Asmari Formation, SW Iran. Geopersia, v. 7(2), p. 267- 278. (DOI: 10.22059/GEOPE.2017.229055.648305).

Sherkati, S. and Letouzey, J., 2004- Variation of structural style and basin evolution in the central Zagros Izeh Zone and Dezful Embayment), Iran. Marine and Petroleum Geology, v.21, p. 535- 554. (DOI: 10.1016/j.marpetgeo.2004.01.007).

Tiab, D. and Donaldson, E. C., 2004- Petrophysics: theory and practice of measuring reservoir rock and fluid transport properties. Elsevier. p. 889.

Urai, J. L., Schléder, Z., Spiers, C. J. and Kukla, P. A., 2008- Flow andTransport Properties of Salt Rocks. In R. Littke, ed. Dynamics ofcomplex intracontinental basins: The Central European BasinSystem, Elsevier, p. 277–290.

Van Buchem, F. S. P., Allan, T. L., Laursen, G. V., Lotfpour, M., Moallemi, A., Monibi, S., Motiei, H., Pickard, N. A. H., Tahmasbi, A. R., Vedrenne, V. and Vincent, B., 2010- Regional stratigraphic architecture and reservoir types of the Oligo-Miocene deposits in the Dezful Embayment (Asmari and Pabdeh Formations), SW Iran. Geological Society, London, special publications, v. 329, p. 219- 263. (DOI: 10.1144/sp329.10).

Vaziri-Moghaddam, H., Seyrafian, A., Taheri, A. and Motiei, H., 2010- Oligocene-Miocene ramp system (Asmari Formation) in the NW of theZagros basin, Iran. Microfacies, paleoenvironment and depositional sequence: Revista Mexicana de Ciencias Geológicas, v. 27, p. 56-71. (http://satori.geociencias.unam.mx/27-1/(05)Vaziri.pdf).

Warren, J. K., 1989- Evaporite sedimentology: Importance in hydrocarbon accumulation: Englewood Clifs, Prentic-Hall, p. 285.

Warren, J. K., 2006- Evaporites: Sediments, Resources and Hydrocarbons. Berlin, Springer, p. 1036. (DOI: 10.1007/3-540-32344-9).

Warren, J. K., 2016- Evaporites: A geological compendium. Springer. p. 1813. (DOI: 10.1007/978-3-319-39193-9_100-1).

Wilson, J. L., 1975- The lower carboniferous Waulsortian facies. Carbonate Facies in Geological History. Springer, Verlag, New York, p. 471. (DOI: 10.1007/978-1-4612-6383-8_5).