رسوب‎شناسی و اثرشناسی نهشته‎های دریای باز تحت تأثیر امواج و دلتای رودخانه‌ای سازند نایبند (تریاس بالایی) در بلوک طبس، ایران مرکزی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترا، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، زنجان، ایران

چکیده

ادغام مطالعات رسوب‎شناسی و اثرشناسی توالی‎های آواری سازند نایبند با سن تریاس پسین در ایران مرکزی- کرمان موجب تفکیک نهشته‎های دلتایی از دریایی باز شده است. با تکیه بر ویژگی‎های رخساره‎ای و شکل لایه‎ها، توالی‎های آواری به دو مجموعه رخساره تقسیم شده‎اند: A) توالی رخساره‎ای دریای باز؛ B) توالی رخساره‎ای دلتایی رودخانه‌ای. توالی دلتایی شامل 4 رخساره پاشنه دلتا، بخش انتهایی جلوی دلتا، بخش بالایی جلوی دلتا و سدهای دهانه‌ای رودخانه است. ویژگی‎های کلی رسوب‎شناسی و اثرشناسی این توالی نشان‎دهنده دلتای رودخانه‌ای است.  توالی رخساره‎ای دریای باز نیز شامل 4 رخساره است که به ‌ترتیب عبارتند از رخساره دور از ساحل- شلف، دور از ساحل- حدواسط، بخش پایینی حاشیه ساحلی پایینی و بخش بالایی حاشیه ساحلی پایینی. توالی رخساره‎ای A و B سازند نایبند تفاوت‌های زیادی را از دید ویژگی‎های اثرشناسی نشان می‌دهند. توالی‎های رخساره‎ای دلتایی دارای شرایط نامتعادل زیستی از دید شرایط فیزیکو- شیمیایی هستند که روی استراتژی رفتاری جانداران تأثیر زیادی دارد. نرخ بالای تخلیه بار رودخانه، توربیدایتی بودن جریان آب، نوسان‎های فصلی در نرخ ته‌نشینی و phytodetrital pulses در دلتاهای رودخانه‌ای موجب تغییرات قابل ملاحظه‌ای در دما، اکسیژن و شوری محیط رسوبی دلتایی شده است. همه این عوامل در ترکیب با هم موجب کاهش گوناگونی، فراوانی، اندازه و توزیع غیریکنواخت اثرفسیل‌ها همراه با شدت زیست‎آشفتگی کم مجموعه اثرفسیل‎های محیط‎های دلتای رودخانه‌ای شده است. نشانه‌های اثرشناسی در نهشته‎های دریایی باز شامل مجموعه‌های با گوناگونی و شدت زیست‎آشفتگی بالا و اندازه بزرگ‌تر اثرفسیل‎هاست. وجود اثرفسیل‎های ستبر و گوناگون از اثررخساره‎های زئوفیکوس، کروزیانا و اسکولایتوس اشاره به محیط متعادل زیستی در موقعیت دریایی باز دارد. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A sedimentological and ichnological analysis of wave-dominated open marine and river-dominated delta deposit from the Nayband formation (Upper Triassic) in Tabas Block, Central Iran

نویسنده [English]

  • S Bayetgoll
Ph.D., Institute for Advanced Studies in Basic Science, Zanjan, Iran
چکیده [English]

The integration of ichnologic data with sedimentology analyses allows for discrimination between delta and open marine deposits of the Nayband Formation (Upper Triassic) in the Central Iran, Kerman. Relying on the facies characteristics and stratal geometries, the siliciclastic successions are divided into two facies associations, FA (open marine), FB (fluvial-dominated delta). The river-dominated deltaic assemblage includes facies that have been deposited in prodelta, distal delta front, proximal delta front, and mouth bar environments. The overall sedimentological and ichnological characteristics suggest deposition facies association A within the river-dominated deltaic environment. The open-marine facies association includes facies that have been deposited in shelf-offshore, offshore transition, distal lower shoreface and proximal lower shoreface environments. Facies association A and B of the Nayband Formation display markedly different suites of ichnofossils throughout the different depositional subenvironments. The fluvial-dominated delta successions are characterized by numerous physical and chemical stresses that can strongly influence the behavior of burrowing organisms. Three trace fossil assemblages are identified in the fluvial-dominated delta deposits. High rates of fluvial discharge, high water turbidity, seasonally high rates of deposition and phytodetrital pulses in river-dominated deltas may cause marked variations in the temperature, oxygenation and salinity of the fluvial-dominated delta successions. All of these factors in combination lead to reduction in diversity and abundance of infauna, small trace fossil size, and sporadic distribution of burrowing and lower intensities of bioturbation of trace fossil suite of river-dominated deltaic successions. Open marine deposits contain ichnological signatures characterized by moderate to intense bioturbation, high assemblage diversities and larger trace fossil size compared with the river-dominated delta successions. The occurrence of diverse and robust trace fossil suites attributable to the Zoophycos, Cruziana and Skolithos ichnofacies point to unstressed environmental conditions in open marine setting.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Nayband
  • Facies associations
  • Ichnology
  • Sedimentology