نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 استاد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

4 دانشیار، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‎‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

چکیده

رسوبات میوسن در گستره نیریز در پهنه برخوردی زاگرس، میان گسل اصلی زاگرس و پهنه افیولیتی زاگرس رخنمون دارند. به منظور مطالعه محیط رسوبی دیرینه این رسوبات، دو برش کوه آسکی و هورگان اندازه‌گیری و نمونه‌برداری شده است. ستبرای این دو برش به ترتیب 424 و 440 متر است و از ماسه‌سنگ، کنگلومرا و مارن سرخ و سبز رنگ تشکیل شده و به‌صورت ناپیوسته میان سازند جهرم و کنگلومرای بختیاری قرار گرفته‌اند. بر پایه مطالعات صحرایی و سنگ‌نگاری، 14 رخساره مربوط به کمربندهای رخساره‌ای بخش نزدیک به منشأ دلتای بادبزنی، بخش میانی دلتای بادبزنی، رخساره‌های حدواسط، رخساره‌های شیب دلتا و انتهای دلتا برای توالی میوسن از حاشیه به سوی مرکز حوضه تشخیص داده شده است. با توجه به رخساره‌های شیب که در اثر جریان‌های توربیدایتی، جریان‌های ریزشی دانه‌ای و جریان‌های خرده‌دار تشکیل شده‌اند و دانه‌درشت بودن و جورشدگی بد رسوبات، مدل رسوبی دیرینه برای توالی میوسن گستره نیریز، یک دلتای بادبزنی پیشنهاد می‌شود. همچنین گسترش رخساره‌های شیب نشان‌دهنده وجود شیب دیرینه و دلتای بادبزنی ژرف نوع شیبی است. وجود ناپیوستگی‌های درون‎سازندی فراوان، تغییرات نامنظم اندازه دانه‌ها و جریان‌های ثقلی نشان‌دهنده زمین‌ساخت فعال حوضه رسوبی و ورود ناگهانی رسوبات درشت‌دانه (رویدادهای شدید ناگهانی کوتاه‌‌مدت (Catastrophic events)) به بخش نزدیک به منشأ حوضه زاگرس در زمان میوسن است.

کلیدواژه‌ها

اشراقی، ص.ع.، روشن­روان ج. و سبزه­ای، م.، 1378-  نقشه یکصدهزارم قطروئیه، تهران، سازمان زمین‎شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

اشراقی، ص. ع.، روشن­روان، ج.، علایی مهابادی، س. و سبزه­ای، م.، 1375-  نقشه یکصدهزارم نیریز، تهران، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

 Alavi, M., 2004- Regional stratigraphy of the Zagros Fold-Thrust Belt of Iran and its proforeland evolution. American Journal of Science  304: 1-20.

Allen, J., 1963- The classification of cross-stratified units, with notes on their origin. Sedimentology  2: 93-114.

Allen, J., 1982- Mud drapes in sand-wave deposits: a physical model with application to the Folkescone Beds (early Cretaceous, southeast England). Proceedings of the Royal Society of London A  306: 291-345.

Allen, J., 1983- Studies in fluviatile sedimentation: bars, bar complexes and sandstone sheets (low-sinuosity braided streams) in the Brownstones (L. Devonian), Welsh Borders. Sedimentary Geology  33: 237-293.

Babaei, A., Babaei, H. A. and Arvin, M., 2005- Tectonic evolution of the Neyriz ophiolite, Iran; An accretionary prism model. Ofioliti  30: 65-74.

Benton, M. and Harper, D., 1997- Basic Palaeontology, Longman. Harlow  342 pp.

Berberian, M. and King, G. C. P., 1981- Towards a paleogeography and tectonic evolution of Iran. Canadian Journal of Earth Sciences  18: 210-265.

Beydoun, Z. R., Hughes Clarke, M. W. and Stoneley, R., 1992- Petroleum in the Zagros basin: a late Tertiary foreland basin overprinted onto the outer edge of a vast hydrocarbon-rich Paleozoic–Mesozoic passive margin shelf. In: Macqueen, R.W. & Leckie, D.A. (Eds.), Foreland Basins and Foldbelts. American Association of Petroleum Geologists Memoir  55: 309-339.

Colella, A., DeBoer, P. L. and Nio, S. D., 1987- Sedimentology of a marine intermontane Pleistocene Gilbert-type fan-delta complex in the Crati Basin, southern Italy. Sedimentology  34: 731-736.

Collinson, J., 1968- Deltaic sedimentation units in the Upper Carboniferous of northern England. Sedimentology  10: 233-254.

Collinson, J., 1969- The sedimentology of the Grindslow Shales and the Kinderscout Grit: a deltaic complex in the Namurian of northern England. Journal of Sedimentary Petrology  39: 194-221.

Conaghan, P. J. and Jones, J. G., 1975- The Hawkesbury Sandstone and the Brahmaputra: A depositional model for continental sandstones. Journal of Geological Society of Australia  22: 275-283.

Dickson, J., 1966- Carbonate identification and genesis as revealed by staining. Journal of Sedimentary Petrology  36: 491-505.

Fakhari, M. D., Axen, G. J., Horton, B. K., Hassanzadeh, J. and Amini, A., 2008- Revised age of proximal deposits in the Zagros foreland basin and implications for Cenozoic evolution of the High Zagros. Tectonophysics  451: 170-185.

Falcon, N., 1974- Southern Iran: Zagros mountains, Geological Society of London, Special Publication, 4: 199-211.

Feng, D., Deng, H., Zhou, Z., Gao, X. and Cui, L., 2015- Paleotopographic controls on facies development in various types of braid-delta depositional systems in lacustrine basins in China. Geosience Frontiers  6: 579-591.

Folk, R. L., 1980- Petrology of Sedimentary Rocks. Austin, Texas: Hemphill Press  182 pp.

Gobo, K., Ghinassi, M. and Nemec, W., 2014- Reciprocal changes in foreset to bottomset facies in A Gilbert-Type Delta: response to short-term changes in base level. Journal of Sedimentary Research  84: 1079-1095.

Hessami, K., Koyi, H. A., Talbot, C. J., Tabasi, H. and Shabanian, E., 2001- Progressive unconformities within an evolving foreland fold-thrust belt, Zagros Mountains. Journal of Geological Society, London  158: 969-981.

Hubert, J. F. and Hyde, M. G., 1983- Sheet flow deposits of graded beds and mudstones on an alluvial sandflat-playa system: Upper Triassic Blomidon redbeds, St Mary's Bay, Nova Scotia. Sedimentology  29: 457-474.

James, G. A. and Wynd, J. C., 1965- Stratigraphic nomenclature of Iranian oil consortium agreement area. American Association of Petroleum Geologists Bulletin  49: 94-156.

Koop, W. J. and Stoneley, R., 1982- Subsidence history of the Middle East Zagros basin, Permian to Recent. In: Kent, M.B.P. (Eds.), Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Part A  305: 149-168.

Liu, T., Zhang, J. and Li, C. L., 2014- Sedimentary facies of prograded-type fan delta Hungjue area, Gaoyou Sag, China. Petroleum Science and Technology  32: 217-224.

Lowe, D., 1982- Sediment gravity flows; II, Depositional models with special reference to the deposits of high-density turbidity currents. Journal of Sedimentary Petrology  52: 279-297.

McCabe, P., 1977- Deep distributary channels and giant bedforms in the Upper Carboniferous of the Central Pennines, northern England. Sedimentology  24: 271-290.

McKee, E. D., Crosby, E. J. and Berryhill, H. L. Jr., 1967- Flood deposits, Gijou Creek, Colorado. Journal of Sedimentary Petrology  37: 829-851.

Miall, A., 1985- Architectural-element analysis: a new method of facies analysis applied to fluvial deposits. Earth Science Review  22: 261-308.

Miall, A., 1988- Reservoir heterogeneities in fluvial sandstones: Lessons from outcrop studies, Bulletin. American Association of Petroleum Geologists  72: 682-697.

Miall, A., 1996- The Geology of Fluvial Deposits. Sedimentary Facies, Basin Analysis, and Petroleum Geology, Berlin: Springer-Verlag  582 pp.

Nadimi, A., 2002- Mantle flow patterns ant the Neyriz paleo-spreading center, Iran. Earth and Planetary Science Letters  200: 93-104.

Navabpour, P., Angelier, J. and Barrier, E., 2007- Cenozoic post-collisional brittle tectonic history and stress reorientation in the High Zagros Belt (Iran, Fars Province). Tectonophysics  432: 101-131.

Nemec, W. and Postma, G., 1993- Quaternary alluvial fans in southwestern Crete: sedimentation processes and geomorphic evolution. In: Marzo, M. and Puigdefabregas, C. (Eds.), Alluvial Sedimentation International Association of Sedimentology. Special Publication  17: 235-276.

Nemec, W. and Steel, R. J., 1984- Alluvial and coastal conglomerates: Their significant features and some comments on gravelly massflow deposits. In: Koster, E. H. and Steel, R.j. (Eds.), Sedimentology of Gravels and Conglomerates. Memorial Canadian Society of Petrolium Geology  1-31.

Nemec, W., Steel, R. J., Gjelberg, J., Collinson, J. D., Prestholm, E. and Oxnevad, I. E., 1988- Anatomy of collapsed and re-established delta front in Lower Cretaceous of eastern Spitsbergen: gravitational sliding and sedimention processes. American Assosiation of Petroleum Geologist Bulletin  72: 545-476.

Nichols, G., 2009- Sedimentology and Stratigraphy. Wiley-Blackwell  432 pp.

Petrolink, G., 1998- Exploration and production features United Arab Emirates and Iran. Geo Arabia  3: 427–455.

Pirouz, M., Simpson, G. and Chiaradia, M., 2015- Constraint on foreland basin migration in the Zagros mountain belt using Sr isotope stratigraphy. Basin Research  27: 714-728.

Postma, G., 1990- Depositional architeture and facies of river and fan deltas: a synthesis. International Association of Sedimentologists, Special publication  10: 13-27.

Prior, D. B. and Bornhold, B. D., 1990- The underwater development of Holocene fan deltas. In: Colella, A. (Eds.), Coarse-grained Deltas. International Association of Sedimentologists, Spacial Publication 75-90.

Prothero, D. R. and Schwab, F., 1996- Sedimentary Geology, Freeman and Company, First edition 575 pp.

Reading, H., 1996- Sedimentary Environments: Processes, Facies and Stratigraphy. Oxford: Wiley-Blackwell 704 pp.

Ricou, L. E., 1971- Le croissant ophiolitique pe´ri-arabe une ceinture de nappes mise en place au cre´tace´ supe´rieur. Revue de ge´ographie physique et ge´ologie dynamique 13: 327-350.

Sarkarinejad, K., 2005- Structures and microstructures related to steady-state mantle flow in the Neyriz ophiolite, Iran. Journal of Asian Earth Sciences 25: 859-881.

Sherkati, S. and Letouzey, J., 2004- Variation of structural style and basin evolution in the Izeh Zone and Dezful Embayment, Central Zagros, Iran. GeoArabia  9: 131.

Stear, W., 1985- Comparison of the bedform distribution and dynamics of modern and ancient sandy ephemeral flood deposits in the southwestern Karoo region, South Africa. Sedimentary Geology 45: 209-230.

Steel, R. J. and Aasheim, S. M., 1978- Alluvial sand deposition in a rapidly subsiding basin (Devonian, Norway). In: Miall, A.D. (Eds.), Fluvial Sedimentology. Memorial Canadian Society of Petroleum Geologists 5: 385-412.

Stocklin, J., 1968- Structural history and tectonics of Iran. A review. American Association of Petroleum Geologists Bulletin  52: 1229-1258.

Tunbridge, I., 1981- Sandy high-energy flood sediments- some criteria fot their tecognition, with an example from the Devonian of S.W England. Sedimentary Geology 28: 79-95.

Tunbridge, I., 1984- Facies model for a sandy ephemeral stream and clay playa complex; the Middle Devonian Trentishoe Fotmation of North Devon, U. K. Sedimentology  31: 697-715.

Wescott, W. A. and Ethridge, E. G., 1990- Fan deltas; alluvial fans in coastal settings. In: Rachocki, A.H. & Church, M. (Eds.), Alluvial Fans: a Field Approach. London: Blackie  195-211.