بررسی سنگ‌شناسی و ژئوشیمی متابازیت و متاپریدوتیت‌های کمپلکس دگرگونی ده‌سلم و گلوگاه، خاور بلوک لوت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

2 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

چکیده

کمپلکس دگرگونی ده‌سلم به سن ژوراسیک بالایی در باختر نهبندان و در حاشیه خاوری بلوک لوت رخنمون دارد. این کمپلکس به عنوان یکی از معدود رخنمون‌های پی‌سنگ بلوک لوت در خاور ایران است. سنگ‌های اولترامافیک دگرگون شده در این کمپلکس برای نخستین بار شناسایی و معرفی شده و به همراه سنگ‌های مافیک مطالعه شده‌اند. پیمایش‌های گسترده صحرایی و مطالعات تصاویر ماهواره‌ای حضور مجموعه‌های سنگی متابازیت و اولترامافیک‌های دگرگون‌شده را در طول سه نوار باریک در راستای این کمربند دگرگونی آشکار ساخت که به آنها نام‌های کمربندهای خاوری، مرکزی و باختری داده شده ‌است. مخلوط زمین‌ساختی از انواع شیست‌های سبز، آمفیبولیت، متاپریدوتیت، سرپانتینیت و تالک‌شیست در کمربندهای خاوری و مرکزی دیده شده‌اند. در حالی که آمفیبول‌کالک‎‌شیست مهم‌ترین سازنده کمربند باختری در کمپلکس گلوگاه است. مهم‌ترین کانی‌های سازنده این کمربند‌ها، هورنبلند، اپیدوت، پلاژیوکلاز (آندزین) و گاه کلینوپیروکسن در متابازیت‌ها و الیوین، آمفیبول، اوژیت، تالک و اسپینل در متاپریدوتیت‌ها هستند. بر پایه مطالعات ژئوشیمی، سنگ‌ مادر سنگ‌های دگرگونی مورد مطالعه در گروه های بازالت و پریدوتیت قرار می‌گیرند. ولی به دلیل عملکرد فرایندهای دگرگونی و دگرسانی شدید روی سنگ‌های مورد مطالعه، نمی‌توان محیط زمین‌ساختی و منشأ مشخصی را برای این مجموعه‌ها تعیین کرد. حضور مجموعه‌های مافیک و اولترامافیک دگرگون شده در کنار دیگر سنگ‌های کمپلکس دگرگونی ده‌سلم نشان می‌دهد که سنگ‌های یاد شده پیش تا همزمان با ژوراسیک میانی در حاشیه خاوری بلوک لوت جایگزین و سپس با آرایش کنونی‌ خود دچار دگرگونی شده‌ باشند.

عنوان مقاله [English]

Petrography and geochemistry of the metabasites and metaperidotites of the Deh-Salm and Galugah metamorphic complexes, East of the Lut Block

نویسندگان [English]

  • A Biabangard 1
  • H Biabangard 2
  • S Bagheri 2
1 M. Sc. Student, Department of Geology, Faculty of Science, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
2 Assistant Professor, Department of Geology, Faculty of Science, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
چکیده [English]

The Deh-Salm metamorphic complex (DMC), late Jurassic in age, is exposed at the west of Nehbandan and at the the eastern margin of the Lut block. This is one of the exceptional outcrops of the Lut block’s basement in East Iran.  The metamorphosed ultramafic rocks in this complex are identified and introduced for the first time, and are studied in association with the metabasites. Extensive field excursions as well as satellite image investigations represented the metabasites and metaperidotites of the DMC in three  elongated and separate belts, parallel to the extension of the complex; we named the belts as the east, central, and the west belts. A tectonic, broken to dismembered units of greenschist, amphibolite, metaperidotite, serpentinite, and talc-schist can be recognized in the east and central belts, while, amphibole-calcschist is the most important rock constituent of the west belt in the Galugah complex. The main minerals in the rocks of these belts are hornblende, epidote, plagioclase (andesine), and sporadic pyroxene in the metabasite, and olivine, ortho-amphibole, augite, talc, and spinel in metaperidotite, respectively. On the basis of the geochemical studies, the protoliths of the mentioned rocks are classified in the basalt and peridotite groups. However, due to metamorphic and intense metasomatic processes, it is impossible to suggest a distinct origin and tectonic setting for the above metamorphic assemblages. The presence of mafic and ultramafic metamorphic rocks adjacent to the other rock units of the DMC indicates that the mafic-ultramafic rocks were initially emplaced in the eastern margin of the Lut block in a time before the late Jurassic, then they were metamorphosed in their recent arrangement. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Deh-Salm metamorphic complex
  • Geochemistry of metabasite and metaperidotite
  • Lut block
  • Nehbandan