مقایسه‎ ‎سنگ‎های آذرین مافیک سازند قلی (اردوویسین بالایی) و شیست‎های گرگان در پهنه البرز خاوری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌ زمین، دانشگاه شاهرود، شاهرود، ایران

2 دانشجوی دکترا، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم ‌زمین، دانشگاه شاهرود، شاهرود، ایران

3 کارشناسی ارشد، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم‌ زمین، دانشگاه شاهرود، شاهرود، ایران

چکیده

بر پایه مطالعات چینه‎شناختی، سنگ‌ مادر شیست‎های گرگان و سازند قلی در پهنه البرز خاوری ویژگی‎های سنگ‎شناختی و محتوای فسیلی یکسانی دارند و برخلاف تصورات پیشین، این شیست‎ها به پرکامبرین تعلق ندارند. سنگ‎های آذرین مافیک موجود در این دو واحد سنگی نیز همانندی‎های سنگ‎شناختی و ژئوشیمیایی فراوانی دارند. این سنگ‎های آذرین مافیک شامل بازالت، تراکی‌بازالت و تراکی‌آندزیت بازالتی به همراه سیل‎ها، دایک‎ها و توده‎های کوچک میکروگابرویی هستند. بررسی و مقایسه ویژگی‎های سنگ‎شناختی و ژئوشیمیایی آنها، نشان‌دهنده‎ همانندی‎های سنی، سنگ‎نگاری، ماگمایی، ژئوشیمیایی و جایگاه زمین‎ساختی آنهاست. به ‌نظر می‎رسد که هم سنگ‌ مادر شیست‎های گرگان و هم سنگ‎های تشکیل‌دهنده سازند قلی نهشته‎های رسوبی و آذرینی باشند که به‌طور همزمان در خلال آغاز حرکات کششی و کافت‎زایی اقیانوس پالئوتتیس در زمان اردوویسین در البرز خاوری نهشته شده‎اند؛ ولی سنگ‌ مادر شیست‎های گرگان به دلیل نزدیکی بیشتر به محل درازگودال اقیانوسی پهنه فرورانش پالئوتتیس، در تریاس میانی- پایانی (در رخداد سیمرین پیشین) دچار دگرگونی در رخساره شیست‌ سبز شده است. ویژگی‎های ژئوشیمیایی سنگ‎های آذرین موجود در این دو واحد سنگی، بیانگر منشأ گرفتن ماگمای سازنده آنها از ذوب بخشی 12 تا 16 درصدی یک گوشته غنی ‌شده گارنت لرزولیتی همانند محل منبع بازالت‎های جزایر اقیانوسی در رخساره گارنت ‌پریدوتیت، در ژرفاهای 100 تا110 کیلومتری است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Comparision of the Mafic Igneous Rocks from the Ghelli Formation (Upper Ordovician) and the Gorgan Schists in the Eastern Alborz Zone

نویسندگان [English]

  • H Ghasemi 1
  • Z Kazemi 2
  • SH Salehian 3
1 Professor, Department of Geology, Faculty of Earth Sciences, University of Shahrood, Shahrood, Iran
2 Ph.D. Student, Department of Geology, Faculty of Earth Sciences, University of Shahrood, Shahrood, Iran
3 M.Sc., Department of Geology, Faculty of Earth Sciences, University of Shahrood, Shahrood, Iran
چکیده [English]

On the basis of stratigraphical studies, parental rocks of the Gorgan schists have same petrological features and fossil contents as the Ghelli formation in the eastern Alborz Zone and despite to the previous theories, these schists are not Precambrian in age. Also, the mafic igneous rocks of these two rock units have considerable petrological and geochemical similarities. These mafic igneous rocks include basalt, trachybasalt and basaltic trachyandesite in association with microgabroic sills, dykes and small intrusions. Investigations on, and comparison of their petrological and geochemical features, indicate similarities in age, petrology, magma sources, geochemistry and tectonic setting. It seems that the parental rock of the Gorgan schists and the rocks forming the Ghelli formation were sedimentary and igneous rocks, deposited during the initial stages of extensional movements and rifting of the Paleotethys ocean during Ordovician in the eastern Alborz. However the, parental rocks of the Gorgan schists were metamorphosed in the greenschist facies in middle-upper Triassic (early Cimmerian orogeny), due to vicinity to the  oceanic trench of the Paleotethys subduction zone. Geochemical features of the igneous rocks in these two units indicate 12-16% partial melting of an enriched garnet lherzolite mantle source (such as the Oceanic Island Basalt source) for generation of the original magma in the garnet peridotite stability field at 100-110 Km depth..

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mafic rocks
  • Ghelli formation
  • Gorgan schists
  • Paleotethys rift
  • Eastern Alborz